Czym jest alergia wziewna?
Alergia wziewna to choroba alergiczna wynikająca z nieprawidłowej reakcji układu immunologicznego na substancje obecne w powietrzu, które dostają się do organizmu drogą wziewną (czyli za pomocą dróg oddechowych). U osób uczulonych układ odpornościowy traktuje te czynniki jako zagrożenie i uruchamia reakcję obronną, mimo że dla większości ludzi są one całkowicie nieszkodliwe.
W wyniku takiej reakcji dochodzi do wytwarzania swoistych przeciwciał IgE, które po ponownym kontakcie z czynnikiem uczulającym wywołują reakcję alergiczną. Mechanizm ten prowadzi do pojawienia się objawów ze strony górnych dróg oddechowych, oczu, a niekiedy także skóry. Alergia wziewna jest jedną z najczęściej rozpoznawanych form alergii.
Epidemiologia – skala problemu w Polsce i na świecie
Szacuje się, że na świecie alergiczny nieżyt nosa, będący jedną z najczęstszych postaci alergii wziewnej, dotyczy około 10–30% populacji, a w analizie badań z różnych krajów mediana częstości wynosiła 18,1% u dorosłych.
W Polsce skala problemu również jest duża. Wyniki badania ECAP pokazały, że alergiczny nieżyt nosa zgłaszało 22,54% badanych, a autorzy podkreślili, że schorzenie dotyczy niemal co czwartej osoby. Częściej obserwuje się je w miastach niż na terenach wiejskich, co pokazuje, jak duży wpływ na rozwój chorób alergicznych mają warunki środowiskowe.
Przeczytaj również:
Wyprysk alergiczny – co to, jak wygląda? Rodzaje, przyczyny. Jak leczyć?
Najważniejsze alergeny wziewne
Alergeny wziewne to substancje obecne w powietrzu, które po dostaniu się do organizmu drogą wziewną mogą wywołać reakcję alergiczną. Dzieli się je przede wszystkim na alergeny sezonowe oraz alergeny całoroczne, w zależności od tego, kiedy najczęściej dochodzi do kontaktu z nimi.
Do alergenów sezonowych należą głównie alergeny pyłku roślin, czyli pyłki roślin wiatropylnych. Najczęściej są to pyłki drzew (np. pyłki brzozy) oraz pyłki traw.
Z kolei alergeny całoroczne są obecne w środowisku przez cały rok. Najczęściej są to roztocza kurzu domowego występujące w kurzu domowym, a także alergeny zwierząt domowych, takie jak sierść zwierząt czy złuszczony naskórek zwierząt domowych. Do tej grupy zalicza się również zarodniki grzybów pleśniowych obecne w wilgotnych pomieszczeniach.
Objawy alergii wziewnej
Objawy alergii wziewnej pojawiają się najczęściej po kontakcie z alergenami obecnymi w powietrzu i dotyczą przede wszystkim górnych dróg oddechowych oraz oczu. Ich nasilenie może być różne – od łagodnych do bardzo uciążliwych, które wyraźnie utrudniają codzienne funkcjonowanie.
Najbardziej charakterystycznym objawem jest alergiczny nieżyt nosa, często określany jako katar sienny. Typowe objawy alergii wziewnej to przede wszystkim: wodnisty katar, częste kichanie oraz uczucie zatkanego nosa. Wiele osób skarży się również na suchy kaszel lub męczący kaszel, który może utrzymywać się przez dłuższy czas.
Często występuje także zapalenie spojówek. W jego przebiegu pojawia się swędzenie oczu, zaczerwienienie oczu, łzawienie oczu oraz pieczenie oczu. U niektórych osób objawy alergii pojawiają się również w postaci bólów głowy lub uczucia zmęczenia.
W niektórych przypadkach reakcja alergiczna może obejmować także skórę, powodując świąd skóry lub nasilenie atopowego zapalenia skóry.
Współistnienie alergicznego nieżytu nosa i astmy
Współistnienie alergicznego nieżytu nosa i astmy jest zjawiskiem bardzo częstym. Obie choroby mają podobne podłoże – wynikają z nieprawidłowej reakcji układu immunologicznego na alergeny dostające się do organizmu drogą wziewną. Z tego powodu traktuje się je często jako różne postacie tej samej choroby alergicznej dotyczącej dróg oddechowych.
U wielu pacjentów alergiczny nieżyt nosa poprzedza rozwój astmy alergicznej. Przewlekły stan zapalny w obrębie górnych dróg oddechowych może z czasem obejmować także dolne drogi oddechowe, zwiększając ryzyko rozwoju astmy oskrzelowej. Objawia się ona m.in.: dusznością, napadowym kaszlem czy uczuciem ściskania w klatce piersiowej.
Przeczytaj również:
Alergia na pszenicę – przyczyny, objawy, leczenie, dieta w uczuleniu na pszenicę
Diagnostyka alergii wziewnej
Diagnostyka alergii wziewnej opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie lekarskim oraz wykonaniu odpowiednich badań potwierdzających uczulenie na konkretne alergeny. Lekarz analizuje, kiedy pojawiają się objawy alergii, czy mają związek z określoną porą roku oraz czy nasilają się po kontakcie z alergenem.
Podstawowym narzędziem diagnostycznym są testy alergiczne, w tym testy skórne. Pozwalają one wykryć, który czynnik jest odpowiedzialny za reakcję alergiczną. W niektórych przypadkach wykonuje się również badania krwi, które pozwalają oznaczyć poziom swoistych przeciwciał IgE skierowanych przeciwko konkretnym alergenom.
Leczenie farmakologiczne – leki przeciwhistaminowe, GKS, leki antyleukotrienowe
Najczęściej stosowane są leki przeciwhistaminowe, które hamują działanie histaminy – substancji odpowiedzialnej za wiele objawów alergicznych. Dzięki temu pomagają zmniejszyć wodnisty katar, swędzenie oczu, łzawienie oczu czy kichanie. Są one jedną z podstawowych metod leczenia alergicznego nieżytu nosa.
W przypadku bardziej nasilonych objawów stosuje się glikokortykosteroidy (GKS), najczęściej w postaci leków wziewnych lub donosowych. Działają one silnie przeciwzapalnie i pomagają ograniczyć reakcję alergiczną w obrębie górnych dróg oddechowych. Leki te są szczególnie ważne u pacjentów z nasilonym alergicznym nieżytem nosa lub współistniejącą astmą alergiczną.
W leczeniu wykorzystuje się również leki antyleukotrienowe, które blokują działanie leukotrienów – substancji uczestniczących w procesie zapalnym w drogach oddechowych. Preparaty te mogą być stosowane zwłaszcza u pacjentów z alergią wziewną współistniejącą z astmą oskrzelową.
Przeczytaj również:
Uczulenie na jajka – jakie są objawy alergii na jajka? Jak ją leczyć?
Immunoterapia swoista – mechanizm, wskazania, schematy i skuteczność
Immunoterapia swoista, nazywana także odczulaniem, jest metodą leczenia przyczynowego alergii wziewnej. Jej celem jest stopniowe przyzwyczajenie układu odpornościowego do kontaktu z czynnikiem uczulającym, dzięki czemu reakcja alergiczna z czasem staje się coraz słabsza. W trakcie terapii pacjent otrzymuje kontrolowane dawki alergenu, co prowadzi do zmniejszenia nadmiernej reakcji układu immunologicznego.
Wskazaniem do jej zastosowania są utrzymujące się objawy alergii wziewnej, np. alergiczny nieżyt nosa lub astma alergiczna, zwłaszcza gdy standardowe leczenie farmakologiczne nie przynosi wystarczającej poprawy.
Terapia może być prowadzona w dwóch głównych schematach. Najczęściej stosuje się immunoterapię podskórną, polegającą na regularnym podawaniu alergenu w postaci zastrzyków. Alternatywą jest immunoterapia podjęzykowa, w której preparat przyjmuje się w formie kropli lub tabletek umieszczanych pod językiem. Leczenie trwa zwykle kilka lat i wymaga systematyczności.
Skuteczność immunoterapii swoistej jest wysoka – u wielu pacjentów prowadzi do wyraźnego zmniejszenia objawów alergii wziewnej oraz ograniczenia konieczności stosowania leków przeciwalergicznych. Co ważne, leczenie to może także zmniejszać ryzyko rozwoju astmy oskrzelowej u osób z alergicznym nieżytem nosa.
Biologiki w alergii wziewnej
W leczeniu ciężkich postaci alergii wziewnej stosuje się nowoczesne leki biologiczne, które działają na konkretne mechanizmy odpowiedzialne za reakcję alergiczną. Jedną z najczęściej stosowanych terapii jest leczenie anty-IgE, które polega na neutralizowaniu przeciwciał IgE odpowiedzialnych za wywoływanie reakcji alergicznej po kontakcie z alergenem.
Stosuje się również leki biologiczne blokujące interleukiny, takie jak IL-4 i IL-13. Substancje te odgrywają ważną rolę w rozwoju stanu zapalnego w chorobach alergicznych. Hamowanie ich działania może ograniczać objawy alergii wziewnej, a także pomagać w leczeniu współistniejącego atopowego zapalenia skóry.
Terapie biologiczne są przeznaczone głównie dla pacjentów z ciężkimi, trudnymi do kontrolowania postaciami chorób alergicznych, u których standardowe leczenie farmakologiczne nie przynosi wystarczających efektów.
