Odczulanie (immunoterapia alergenowa) – na czym polega i kiedy się je stosuje?
Immunoterapia alergenowa (też: swoista immunoterapia alergenowa lub odczulanie) to metoda terapeutyczna stosowana w niektórych chorobach IgE-zależnych u dzieci i osób dorosłych. Polega na wielokrotnym podawaniu osobie uczulonej stopniowo zwiększających się dawek alergenu, w celu złagodzenia objawów klinicznych związanych z kolejną ekspozycją na alergen.
Z założenia odczulanie ma wytworzyć długotrwałą kliniczną i immunologiczną tolerancję na alergen i zahamować rozwój choroby. Innymi słowy, organizm osoby uczulonej przestaje reagować odpowiedzią układu odpornościowego na kontakt z alergenem lub też reakcja ta jest znacząco słabsza niż przed odczulaniem.
Obecnie immunoterapię alergenową stosuje się na całym świecie. Występuje ona pod postacią:
podskórną,
podjęzykową,
wziewną,
kropli,
tabletek.
W szerszym kontekście dzieli się ją na metodę podskórną (SCIT) oraz podjęzykową (SLIT). Wariantem SCIT jest terapia przeciwko jadowi owadów (VIT), którą przeprowadza się wyłącznie w warunkach szpitalnych ze względu na zwiększone ryzyko anafilaksji.
Odczulanie stosuje się u osób, które pomimo stosowania leków objawowych nie mają pełnej kontroli nad alergią lub też odczuwają skutki uboczne tych leków. Zaleca się je także w przypadkach, kiedy konieczne jest całoroczne przyjmowanie preparatów objawowych.
Przeczytaj również:
Alergia wziewna – jakie daje objawy, jak ją leczyć
Jakie alergie można leczyć odczulaniem?
Do leczenia z wykorzystaniem immunoterapii alergenowej kwalifikuje się wiele różnych postaci alergii:
terapia podskórna jest wykorzystywana głównie do walki z alergicznym nieżytem nosa, astmą i atopowym zapaleniem skóry,
terapia podjęzykowa znajduje zastosowanie głównie do leczenia astmy i alergicznego nieżytu nosa, a także w alergiach pokarmowych,
wariant donosowy znajduje zastosowanie przede wszystkim w alergicznym nieżycie nosa.
Odczulanie jest też skuteczne w przypadku alergii na jad owadów błonkoskrzydłych, jak pszczoły lub osy. Warto pamiętać, że w zależności od wieku pacjenta i rodzaju alergii lekarz może zadecydować o zastosowaniu innego schematu podawania alergenu. Na przykład immunoterapii alergenowej podskórnej w schemacie zgrupowanym, polegającej na użyciu kilku szczepionek jednego dnia, raczej nie stosuje się u dzieci. Z kolei u osób z alergią na jad owadów niekiedy wybierany jest wariant rush lub ultra-rush, czyli kilka szczepionek jednocześnie codziennie (ta strategia również nie jest stosowana u dzieci).
Odczulanie podskórne czy podjęzykowe – jakie są różnice?
Osoby, które nie mogą często przychodzić do gabinetu lekarskiego lub obawiają się zastrzyku, mogą wybrać metody podjęzykowe. Pod względem skuteczności są one porównywalne, ale oferują dużo większą wygodę. Metoda podjęzykowa jest też całkowicie bezbolesna i stwarza mniejsze ryzyko wstrząsu anafilaktycznego.
Jak przygotować się do rozpoczęcia immunoterapii alergenowej?
Za kandydatów do odczulania uważa się osoby, u których występują m.in. takie objawy, jak:
kichanie,
„lanie się” wydzieliny z nosa,
swędzenie nosa,
uczucie zatkanego nosa,
kaszel,
duszność,
Choć wyciszenie reakcji organizmu następuje już po kilku tygodniach terapii, należy uzbroić się w cierpliwość. Pełne odczulanie trwa kilka lat i w większości przypadków tego procesu nie da się w żaden sposób przyspieszyć. Ze względu na rosnącą częstotliwość alergii (zwłaszcza u dzieci), na umówienie wizyty u alergologa trzeba zwykle długo czekać. Dlatego warto poszukać specjalisty z wielomiesięcznym wyprzedzeniem.
Przeczytaj również:
Wysypka alergiczna u dzieci i dorosłych – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie. Ile trwa?
Jak wygląda proces odczulania krok po kroku?
Pierwszym etapem, który poprzedza jeszcze odczulanie, powinno być dokładne badanie pacjenta. Obejmuje ono wywiad, badanie w kierunku diagnostyki różnicowej. Następnie pacjent powinien zostać skierowany na badania krwi w celu potwierdzenia występowania alergenowo-swoistych przeciwciał sIgE. Dzięki temu można testowi można ostatecznie potwierdzić, czy pacjent faktycznie cierpi na alergię. Zamiast testów sIgE można przeprowadzić testy alergiczne skórne, płatkowe lub prowokacyjne.
Na podstawie wyników badań alergolog ustala indywidualną strategię, określając zarówno rodzaj preparatu, częstotliwość jego przyjmowania, jak i częstość wizyt kontrolnych. Niezależnie od przyjętej strategii działania, kluczowego znaczenia nabiera profilaktyka, czyli ograniczenie kontaktu z alergenem. Metoda postępowania będzie wyglądała również inaczej w przypadku alergii sezonowych, a inaczej w przypadku alergii całorocznych.
U nawet 40% osób, które otrzymują pozytywne wyniki testów skórnych lub sIgE alergia ostatecznie nie zostaje potwierdzona, a nietypowa reakcja organizmu jest jedynie uczuleniem.
Skutki uboczne odczulania – czy immunoterapia jest bezpieczna?
Immunoterapia rzadko powoduje występowanie skutków ubocznych (w porównaniu do preparatów objawowych). Najczęściej jest to ból i zaczerwienienie w miejscu zastrzyku lub pieczenie i świąd jamy ustnej oraz gardła w przypadku metod podjęzykowych. Sporadycznie mogą wystąpić objawy podobne do alergii, choć słabsze (np. pokrzywka, nieżyt nosa, duszności).
Dla kogo odczulanie jest wskazane, a kto nie powinien z niego korzystać?
Odczulanie jest wskazane dla dzieci od wieku 5 lat., młodzieży i osób dorosłych. Obecnie nie została ustalona górna granica wieku, powyżej której immunoterapia alergenowa traci skuteczność. Nie ma również przeciwwskazań, aby w ten sposób leczyć osoby uczulone na kilka alergenów. Preparat odczulający powinien być przyjmowany według schematu ułożonego przez lekarza. Rezygnację z terapii zaleca się jedynie w przypadku:
usunięcia zęba (przede wszystkim u dzieci, u których następuje zmiana zębów mlecznych na zęby stałe),
cięższych zabiegów stomatologicznych,
stanu zapalnego śluzówki jamy ustnej,
infekcji górnych dróg oddechowych.
Przeczytaj również:
Zespół alfa-gal – alergia na czerwone mięso... wywołana przez kleszcze
Czy odczulanie daje trwałe efekty i zmniejsza objawy alergii na stałe?
Obecnie stopień skuteczności preparatów stosowanych w immunoterapii jest bardzo wysoki. Z danych opublikowanych w 2022 roku przez Fundację Centrum Walki z Alergią wynika, że:
odczulanie już w pierwszym roku może łagodzić odpowiedź alergiczną organizmu,
choć kurs odczulania trwa od 3 do 5 lat, efekty utrzymują się przez wiele lat po jego zakończeniu,
skuteczne odczulanie pozwala na zahamowanie reakcji alergicznej ze strony innych narządów, niż pierwotnie odpowiadający na obecność alergenu (np. może zahamować rozwój astmy u pacjentów z alergicznym nieżytem nosa).
Trudno jednoznacznie wskazać na jak długi czas odczulanie przyniesie efekty. Z pewnością jest to jednak metoda skuteczniejsza od cyklicznego przyjmowania leków, które łagodzą reakcję immunologiczną organizmu jedynie doraźnie. Nie można wykluczyć, że w niektórych przypadkach immunoterapia alergenowa będzie działała nawet całe życie.
