Pomidory – wartości odżywcze, właściwości, przepisy

Pomidor zwyczajny to roślina, której owoce cieszą się niezwykłą popularnością w kuchniach całego świata. Początkowo w Europie uważano go za gatunek trujący i uprawiano w celach ozdobnych. Dzisiaj wiadomo, że jest nie tylko smaczny, ale również cenny ze względu na zawartość licznych składników odżywczych. Jakie właściwości ma pomidor? Jaką odmianę wybrać?

Pomidor – odmiany

Pomidor zwyczajny to gatunek rośliny z rodziny psiankowatych. Pochodzi on z Ameryki Środkowej i Południowej. Do Europy dotarł prawdopodobnie około XVI wieku i początkowo uprawiany był w celach ozdobnych, gdyż sądzono, że jest on trujący. Obecnie stanowi jeden z najpopularniejszych warzywnych dodatków do diety.

Szacuje się, że każdy mieszkaniec Polski zjada rocznie średnio około 10 kg pomidorów. Jest to blisko 1/6 całkowitej konsumpcji warzyw przypadających na ten okres. Warto jednak wiedzieć, że z botanicznego punktu widzenia pomidor jest owocem. Jadalną częścią tej rośliny stanowią duże, soczyste jagody o różnych kształtach i barwach. Istnieje kilkaset odmian pomidorów. Dzielimy je ze względu na sposób uprawy na: szklarniowe, gruntowe i uprawiane pod folią i w tunelu. Ze względu na kolor wyróżniamy m. in. żółte, pomarańczowe, zielone, tygrysie, malinowe, czerwone, czekoladowe i czarne pomidory. Wielkość owoców pozwala je klasyfikować na drobnoowocowe, średnioowocowe i wielkoowocowe. Różnorodność pomidorów wpływa na ich szerokie zastosowanie w gastronomii. Można śmiało powiedzieć, że dania z ich udziałem znajdziemy w kuchniach całego świata. Do najczęściej konsumowanych odmian tych owoców zaliczamy:

  • pomidor bawole serce – wielkoowocowy, kształtem przypominający sakiewkę, ma intensywny smak i małą ilość pestek, dlatego doskonale nadaje się do spożycia na surowo oraz na przetwory; względu na kolor klasyfikowany, jako pomidor malinowy;
  • pomidor gargamel – duży, mocno mięsisty intensywny w smaku owoc, który nadaje się do spożycia na surowo i przetworzeni, a dodatkowo jest idealny do dań gdzie faszeruje się pomidory (ze względu na swoje gabaryty);
  • pomidor śliwkowy (podłużny) – średniej wielkości owoc bez gniazd nasiennych z bardzo małą ilością pestek, jędrny i mięsisty. Doskonale sprawdza się, jako surowiec do produkcji przetworów pomidorowych. Można go również suszyć.
  • pomidor koktajlowy – drobnoowocowy, słodki i soczysty, dlatego zadaje się do konsumpcji zarówno na surowo, jak i jako dodatek do dań na zimno i gorąco;
  • pomidor San Marzano – o intensywnej czerwonej barwie, doskonałym smaku i wydłużonym owalnym kształcie, dlatego bardzo często wykorzystywany jest do przechowywania w słoiku bez skórki;
  • pomidor daktylowy – drobnoowocowy, soczysty i delikatny w smaku, można spożywać go na surowo, lecz sprawdza się również jako składnik sosów i nadaje się do marynowania.

Na półkach sklepowych można także spotkać pomidory pelati. Warto wiedzieć, że nie jest to kolejna odmiana tej rośliny, ale jedynie informacja, że są to owoce obrane ze skórki. Można je wykorzystywać do przygotowywania wszelkich przetworów, takich jak: przecier, sok czy sos pomidorowy.

Pomidor – wartości odżywcze

Pomidory zwyczajne niezależnie od odmiany oraz co ciekawe również ich przetwory, takie jak ketchup czy koncentrat pomidorowy są bogatym źródłem wielu cennych substancji pokarmowych. Ich wysoka wartość odżywcza idzie w parze z niską kalorycznością, co warto w dobie powszechnych problemów z nadmierną masą ciała uznać za zaletę. 100 g pomidorów dostarcza zaledwie 19 kcal. Jeden średni owoc to ok. 32 kcal.

Zawierają one niewielkie ilości białek, śladowe tłuszczu i około 3 g węglowodanów na 100 g produktu. Są uznawane za źródło błonnika pokarmowego. Składnik ten, choć sam nie ulega trawieniu i wchłanianiu odgrywa ważną rolę w prawidłowej pracy przewodu pokarmowego. Wpływa korzystnie na mikroflorę jelit, ułatwia detoksykację i obniża poziom cholesterolu.

Na pytanie, jakie witaminy ma pomidor należy odpowiedzieć, że jest on źródłem m. in. kwasu askorbinowego. Warto równocześnie pamiętać, że witamina C jest bardzo wrażliwa na wiele czynników środowiskowych, zatem w tym kontekście najlepiej jeść te warzywa na surowo. Znajdziemy w nich także:

  • niacynę,
  • biotynę,
  • ryboflawinę,
  • tiaminę,
  • kwas pantotenowy i foliowy,
  • prowitaminę A,
  • witaminę K.

Pomidory są również nośnikiem składników mineralnych w tym przede wszystkim potasu. Mówiąc o tych owocach nie można zapominać, że mają one w swym składzie wiele bioaktywnych substancji wpływających korzystnie na zdrowie człowieka. Do najważniejszych możemy zaliczyć likopen oraz inne należące do grupy karotenów barwniki, takie jak:

Mają one silny potencjał antyoksydacyjny, podobnie jak obecne w pomidorach związki fenolowe. Warto jeszcze raz podkreślić, że źródłem wymienionych substancji będą nie tylko surowe owoce, ale również sos pomidorowy, soki, przeciery czy ketchup. Co więcej obróbka tego warzywa procesach przetwórczych powoduje podniesienie przyswajalności likopenu.

Pomidor – właściwości

Karoteny obecne w pomidorach wykazują silne właściwości przeciwutleniające. Oznacza to, że neutralizują nadmiar wolnych rodników, które sprzyjają rozwojowi wielu poważnych chorób i przyspieszają procesy starzenia się organizmu. Z wymienionych karotenoidów owoce pomidora najwięcej zawierają likopenu i beta karotenu. Oba wymienione związki wykazują potencjał chemoprewencyjny, co oznacza, że redukują ryzyko rozwoju nowotworów. W przypadku likopenu szczególnie dotyczy to nowotworów prostaty. Odgrywają one role nie tylko w profilaktyce, ale też prawdopodobnie w leczeniu raka. Istnieją badania pokazujące wpływ likopenu na zwalczanie ognisk przerzutowych oraz zwalnianie tempa namnażania się i podziału komórek nowotworowych. Doniesienia te dotyczą m. in. nowotworów płuc i szyjki macicy. Badania kliniczne dowodzą, że związek ten obecny we krwi może obniżać ryzyko rozwoju osteoporozy u kobiet po menopauzie.

Likopen pełni również ważną rolę w profilaktyce chorób układu sercowo-naczyniowego. Ogranicza utlenianie się cholesterolu LDL, zmniejsza agregacje płytek krwi, wpływa korzystnie na stan naczyń krwionośnych i poziom ciśnienia tętniczego. Dla osób z nadciśnieniem pomidory także ze względy na obecność potasu będą warzywem polecanym w codziennym jadłospisie. Korzystnie na profil lipidowy będzie wpływał także beta karoten. Prowitamina A ma również ogromny wpływ na prawidłowe procesy widzenia. Warto wiedzieć, że działa ona synergistycznie z innymi antyoksydantami. Prawdopodobnie obniża ryzyko wystąpienia cukrzycy typu II.

Pomidor – potrawy i przepisy

Różne gatunki pomidorów znajdują różne zastosowania kulinarne. Do suszenia doskonale nadają się pomidory podłużne. Będą one sprawdzać się również podobnie jak bawole serca, gargamele, san marzano i daktylowe do produkcji sosów, ketchupów i przetworów. Do marynowania poleca się owoce zielone, żółte, pomarańczowe, tygrysie, daktylowe, koktajlowe. Jako pomidory pelati przygotowuje się gatunki podłużne i San Marzano. Owoce te można również smażyć. Nadają się do tego pomidory zielone, daktylowe, paprykowe oraz podłużne. Nie można zapominać o jedzeniu ich na surowo samodzielnie lub jako dodatek do sałatek. Oto przykład smacznych zdrowych przepisów z udziałem pomidorów:

Marynowane zielone pomidory

Składniki:

  • 1 kg zielonych pomidorów,
  • 300 g cebuli,
  • 30 g soli,
  • 74 g cukru,
  • 200 ml wody,
  • 100 ml octu winnego,
  • 2 łyżki oliwy,
  • goździki,
  • pieprz kolorowy,
  • gorczyca biała,
  • liść laurowy,
  • ziele angielskie.

Pomidory umyć i pokroić na średniej grubości plastry. Następnie zasypać solą i odstawić na noc. Po tym czasie odlać powstałą wodę. Cebulę pokroić w piórka i sparzyć wrzątkiem. Wodę z octem i oliwą gotować. W słoikach przekładać pomidory cebulą, dodawać przyprawy, docisnąć i zalewać gotującą wodą z octem i oliwą. Pasteryzować.

Konfitura z pomidorów

Składniki:

  • 1,3 kg pomidorów podłużnych,
  • 400 g cebuli,
  • 100 g cukru trzcinowego,
  • łyżeczka soli,
  • łyżka oliwy,
  • szczypta chili.

Pomidory sparzyć wrzątkiem i obrać ze skórki. Pokroić w kostkę, podobnie jak cebulę. W garnku z grubym dnem rozgrzać oliwę i krótko przesmażyć cebulę. Następnie dodać pomidory i dusić na małym ogniu pod przykryciem około 1h. Dodać przyprawy i przez kolejna godzinę dusić aż nadmiar płynów odparuje. Od czasu do czasu należy przemieszać masę. Konfiturę wkładać do słoików.

Zupa z soczewicą i pomidorami

Składniki:

  • 50 g czerwonej soczewicy,
  • 0,5 kg pomidorów bawole serca,
  • 0,5 l buliony warzywnego,
  • 2 łyżki oliwy,
  • 100 g cebuli,
  • 2 ząbki czosnku,
  • natka pietruszki,
  • jogurt grecki,
  • sól,
  • pieprz,
  • kurkuma,
  • ostra papryka.

Cebulę pokroić w kostkę i podsmażyć na rozgrzanej oliwie. Następnie dodać do niej przeciśnięty przez prasę czosnek i jeszcze chwilę podgrzewać. Po tym czasie do garnka dodać soczewicę i zalać ją bulionem. Gotować pod przykryciem około 15–20 minut. W tym czasie obrać ze skórki i pokroić w kostkę pomidory. Gdy soczewica się ugotuje dodać ją do zupy i podgrzewać do temperatury wrzenia na małym ogniu bez przykrycia około 15 minut. Przyprawić. Podajemy z dodatkiem jogurtu greckiego.

Pomidor a karmienie piersią i ciąża

Spożywanie pomidorów w ciąży nie jest przeciwwskazane. Wyjątek od tej reguły stanowi alergia na ten produkt oraz nietolerancja histaminy. Niektórzy specjaliści podkreślają, że warto ograniczać spożycie tego warzywa właśnie ze względu na wysoką na zawartość wymienionego związku. Powinno się jednak pamiętać, że należy zachować rozsądek w zakresie kontroli ilości konsumpcji każdego pokarmu w tym szczególnym dla przyszłej mamy okresie. Nie ma również wskazań do wykluczenia pomidorów w czasie laktacji.

Czy pomidor jest zdrowy?

Pomidor swą wartość odżywczą zawdzięcza obecnym w nim składnikom, takim jak witaminy, sole mineralne czy biozwiązki wykazujące korzystny wpływ na zdrowie człowieka. Jak większość warzyw jest także źródłem substancji antyodżywczych, które u niektórych konsumentów mogą budzić niepokój. Jedną z nich jest tomatyna. Najwięcej zawierają jej zielone, niedojrzale pomidory. Jest to glikoalkaloid wykazujący działanie toksyczne zbliżone do działania solaniny. Jest od niej jednak znacznie mniej trujący.

Nadmiernemu spożyciu tego związku mogą towarzyszyć objawy, takie jak mdłości, biegunka czy wymioty. Jednak, aby spożyć dawkę tomatyny uznaną za toksyczną należałoby skonsumować kilka kilogramów zielonych pomidorów. W praktyce jest to prawie niemożliwe. Dlatego twierdzenie, że zielone pomidory są szkodliwe powinniśmy raczej uważać za nadużycie.

Kontrowersje budzą również obecne w pomidorze lektyny, czyli kolejne związki z grupy antyodżywczych. Są to specyficzne białka reagujące z komórkami nabłonka jelitowego mogące wpływać na ich właściwości sorpcyjne i funkcje odpornościowe. Komu szkodzą pomidory? Ich spożycie powinno być ograniczone w przypadku pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak łuszczyca czy reumatoidalne zapalenie stawów. Jest to jednak kwestia indywidualna i brak jest na dzień dzisiejszy jednoznacznych dowodów na konieczność takiego postępowania.

Bibliografia

  1. Gwóźdź E., Gębczyński P., Prozdrowotne właściwości owoców pomidora i jego przetworów, Med Rodz 2015; 4(18): 186-188.
  2. Gwóźdź E., Gębczyński P., Owoce pomidora źródłem karotenoidów, Med Rodz 2017; 20(3): 211-214.
  3. Wei MY., Giovannucci EL., Lycopene, tomato products, and prostate cancer incidence areview and reassessment in the PSA screening era. Journal of Oncology 2012; 2012: 271063.
  4. Charanjeet K, George B., Deepa N. et al., Antioxidant status of fresh and processed tomato – a review. Journal of Food Sciences and Technology 2004; 41: 479-485.
  5. Świderski F., Waszkiewicz-Robak B.,Składniki bioaktywne w żywności funkcjonalnej. Przemysł Spożywczy 2005; 4: 20-22.
  6. Bogacz K., Pomidor – idealne źródło witamin, substancji odżywczych i prozdrowotnych. Przem Ferm Owoc-Warz 2011; 7: 34-35.
  7. Zalewska-Korona M, Jabłońska-Ryś E, Michalak-Majewska M, Wartości odżywcze i prozdrowotne owoców pomidora gruntowego. Bromat Chem Toksykol 2013; 2(46): 200-205.
  8. Basu B, Garala K, Dharamsi A, Lycopene: A novel anti-oxidant and anticancer agent. J Pharm Res 2010; 3(6): 1427-1433.
  9. Agarwal M, Parameswari RP, Vasanthi HR et al., Dynamic action of carotenoids in cardioprotection and maintenance of cardiac health. Molecules 2012; 17: 4755-4769.
  10. Rao LG, Mackinnon ES, Josse RG et al., Lycopene consumption decreases oxidative stress and bone resorption markers in postmenopausal women. Osteoporosis Int 2007; 18(1): 109-115.
  11. Duńczyk Z., Przeciwodżywcze lub/i prozdrowotne właściwości wtórnych metabolitów roślin, Żywność 4 (29) Supl., 2001, 150-163.
Opublikowano: ; aktualizacja: 01.02.2019

Oceń:
4.4


Może cię

Ogórek zielony i gruntowy – właściwości, kalorie, witaminy

Ogórki zawierają wiele cennych składników odżywczych, a także przeciwutleniaczy, które mogą pomóc w zapobieganiu wielu ...

Szpinak – kalorie, właściwości, wartości odżywcze i przepisy

Szpinak, mimo powszechnego przekonania nie jest dobrym źródłem żelaza ze względu na obecność szczawianów, które ...

Dieta anti-aging

Dieta anti-aging to sposób żywienia, który ma na celu hamowanie procesów starzenia, głównie skóry. Dieta ...

Brokuły – wartości odżywcze, właściwości, indeks glikemiczny

Brokuł to wartościowe warzywo o cennych właściwościach prozdrowotnych. Dzięki zawartości wielu witamin, składników mineralnych oraz ...

Roszponka – przepisy, właściwości i wartości odżywcze

Roszponka, zwana również roszpunką warzywną, to gatunek rośliny należący do rodziny kozłkowatych. Kulinarnie znana jest, ...

Dieta owocowo-warzywna oczyszczająca organizm - zasady, przeciwwskazania i jadłospis

Dieta owocowo-warzywna jest jedną z najskuteczniejszych diet detoksykujących. Powala na szybkie oczyszczenie organizmu z toksyn ...

Najlepsze wiosenne warzywa i zioła na odchudzanie

Wiosna sprzyja utracie zbędnych kilogramów z uwagi na bogactwo świeżych nowalijek, niezbędnych w diecie odchudzającej. ...

Seler naciowy

Seler naciowy to warzywo o licznych właściwościach zdrowotnych. Szczególnie polecane jest osobom odchudzającym się oraz ...

Sok pomidorowy – czy jest zdrowy? Na co pomaga sok z pomidorów?

Sok pomidorowy zaliczany jest do napojów o szczególnych właściwościach zdrowotnych. Zawiera potas, likopen czy przeciwutleniacze, ...

Dieta pomidorowa – zasady, efekty i jadłospis w diecie pomidorowej

Dieta pomidorowa, stosowana w racjonalny sposób, umożliwia nie tylko szybkie odchudzanie, ale także wsparcie pracy ...

Dieta na obniżenie poziomu trójglicerydów

Wysoki poziom trójglicerydów wiąże się z ryzykiem rozwoju niebezpiecznych chorób, takich jak otyłość czy schorzenia ...

Soki warzywne

Soki warzywne powinny znaleźć się w codziennej diecie. Zawierają witaminy i mikroelementy, są cennym źródłem ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon