Czym jest anosmia?
Anosmia jest to utrata węchu. Przyczyną utraty węchu może być szereg chorób, zaburzeń hormonalnych, substancji chemicznych. Do utraty węchu może doprowadzić przyjmowanie leków. Część wspomnianych przyczyn upośledza zmysł powonienia na trwałe, a część w taki sposób, że prawidłowy węch powraca po przerwaniu narażenia na czynnik szkodliwy.
Wraz z wiekiem, w sposób fizjologiczny spada zdolność do odczuwania zapachów. W licznych badaniach wykazano, że kobiety mają najczęściej lepszy węch od mężczyzn.
Dokładny mechanizm działania zmysłu powonienia nie został do końca poznany. Można w dużym uproszczeniu przyjąć, że cząsteczki zapachowe dostają się do nosa, a następnie w okolicę nabłonka węchowego. Jest to skupisko komórek, zlokalizowane, mniej więcej, na wysokości kości policzkowych. Każda taka komórka jest połączona z neuronem zapachowym (komórką nerwową). Nabłonek węchowy zatrzymuje cząsteczki zapachowe, następnie informacja taka przesyłana jest do neuronów zapachowych, a w kolejnym etapie do odpowiednich ośrodków w mózgu. Tam zapach jest przetwarzany i identyfikowany.
Sprawdź również: Mrowienie i drętwienie ust – przyczyny, objawy, leczenie
Co sprawia, że gorzej odczuwamy zapachy?
Zapach odczuwany przez odpowiednio długo i bez przerwy sprawia, że stajemy się na działanie jego mniej wrażliwi. Uważa się, że długotrwałe wystawienie na silny zapach nasyca nabłonek węchowy cząsteczkami zapachu do tego stopnia, że informacje przestają być przesyłane do mózgu. Proces ten nazywamy adaptacją. Utrata węchu jest tylko tymczasowa i ograniczona tylko do tego zapachu, który czuliśmy dłuższy czas. Czas zaniku adaptacji zależy od osoby, ale waha się pomiędzy kilkoma sekundami a kilkoma minutami.
Co ogranicza odczuwanie zapachu?
- Palenie tytoniu – zwłaszcza przez pół godziny od wypalenia papierosa.
- Zaleganie wydzieliny w drogach oddechowych – przeziębienie, grypa, katar sienny lub zapalenie zatok przynosowych powoduje nagromadzenie wydzieliny, która utrudnia odczuwanie zapachów.
Warto zauważyć, że węch jest ściśle powiązany także z odczuwaniem maków. Kubki smakowe na języku pozwalają nam jedynie na określenie podstawowych smaków - gorzkiego, słodkiego i słonego. Całą barwę smaków zawdzięczamy zaś węchowi. Cząsteczki zapachowe pochodzące z jedzenia unoszą się do nabłonka węchowego i uzupełniają informacje uzyskane na języku o wiele bardziej wyszukanymi danymi. Z tego powodu nie odczuwamy smaków w trakcie przeziębienia. Wtedy też nabłonek węchowy jest zatkany śluzem i nie może poprawnie funkcjonować.
Sprawdź również: Amfetamina – jak działa ten narkotyk i czy można się od niego uzależnić?
Co jest przyczyną utraty węchu (anosmii)?
Pomiar tego, na ile w wyniku działania szkodliwych czynników uszkodzony został zmysł węchu jest niezwykle trudne. Zapachu odczuwamy subiektywnie, nie ma konkretnego badania, które pozwoli ocenić na ile gorzej czujemy zapachy.
Z całą pewnością można wskazać te czynniki, które powodują uszkodzenia zmysłu powonienia. Są to:
- substancje chemiczne – wiele rodzajów chemikaliów przemysłowych, włączając w to metale ciężkie, organiczne i nieorganiczne związki chemiczne, kwasy i zanieczyszczenia powietrza,
- choroby endokrynologiczne takie jak: cukrzyca, zespół Cushinga i niedoczynność tarczycy,
- choroby układu nerwowego, takie jak: choroba Alzheimera, stwardnienie rozsiane, migrenowe bóle głowy, zespół Korsakowa, guzy mózgu, uszkodzenia mózgu i epilepsja,
- narkotyki (pochodne amfetaminy i kokaina),
- niektóre leki – morfina, wybrane antybiotyki i inne,
- astma oskrzelowa,
- urazy głowy i okolic nosa.
Czy węch powraca?
Komórki nerwowe z których zbudowany jest nabłonek węchowy są unikatowe w skali systemu nerwowego. W przeciwieństwie do komórek nerwowych w całym ciele, neurony nerwowe mają zdolność naprawy lub regeneracji po uszkodzeniu. Oznacza to, że przypadki anosmii mogą być przejściowe.
