Amfetamina (feta) – działanie, powikłania po zażyciu. Jak wyleczyć się z uzależnienia od amfetaminy?

Amfetamina – co to jest?

Amfetamina (potocznie speed) uznawana jest w Polsce za substancję psychotropową grupy II, czyli o niewielkich zastosowaniach medycznych i o dużym potencjale nadużywania. Ten narkotyk to silny symulant ośrodkowego układu nerwowego. Przed laty używano jej do do leczenia obrzęku nosa i zaburzeń depresyjnych. Próbowano ją też stosować do leczenia astmy oskrzelowej.

Obecnie stosowana jest jako środek dopingujący, afrodyzjak oraz związek euforyzujący.

Potoczne nazwy amfetaminy to:

• amfa, feta, białe, kurz, biała farba, biała spódniczka i biała koszulka, śnieg, kryształ, no sleep, przyspieszacz, baba jaga, Benn, Benny, bombs, crystal, dynamit, dziwak, królewska, pyłek, uppers, woltów.

Jak działa amfetamina?

Po podaniu dawki amfetaminy zwiększa się neurotransmisja, czyli przekaz impulsów między neuronami mózgu – pobudza czynność kory mózgu, nasilając przekaźnictwo noradrenergiczne i dopaminergiczne (noradrenalina i dopamina to dwa z wielu neuroprzekaźników obecnych w mózgu człowieka, substancje, od których zależy zachowanie, myślenie, nastrój, zapamiętywanie itd.).

W wyniku pobudzonego neuroprzekaźnictwa dochodzi do zwiększenia czujności i koncentracji. Występuje silne pobudzenie psychomotoryczne (zwiększenie aktywności ruchowej), zmniejsza się odczuwanie zmęczenia i potrzeba snu, wzrasta wytrzymałość, stłumieniu ulega odczuwanie głodu.

Amfetamina jest używana w formie tabletek albo proszku, który może być połykany lub wdychany, a po rozpuszczeniu – wstrzykiwany dożylnie. U osób regularnie używających amfetaminę dość szybko rozwija się tolerancja – dla uzyskania początkowego „przyjemnego” efektu potrzebne są coraz większe dawki tego narkotyku. Dochodzi do tego silne uzależnienie psychiczne. Zwykle po odstawieniu amfetaminy nie pojawiają się objawy zespołu abstynencyjnego. W Polsce jest substancją nielegalną.

Efekty uboczne zażywania amfetaminy

Do fizycznych działań niepożądanych podczas stosowania amfetaminy należą:

• wzrost ciśnienia krwi lub spadek ciśnienia krwi;
• tachykardia;
• zaburzenia erekcji, częste erekcje, priapizm;
• ból brzucha;
• utrata apetytu i spadek masy ciała;
• bruksizm;
• suchość błony śluzowej jamy ustnej;
• krwawienie z nosa;
• nieostre widzenie;
• nasilone pocenie się;
• tiki;
• rozszerzone źrenice.

Do psychicznych działań niepożądanych podczas stosowania amfetaminy należą:

• niepokój,
• labilność nastroju,
• bezsenność,
• zmiany libido,
• lęk,
• niepokój ruchowy.

Przeczytaj też: Co oznacza zmiana wielkości źrenic?

Przedawkowanie amfetaminy

Uzależnienie się od amfetaminy przyjmowanej w celach niemedycznych może doprowadzić nawet do śmierci. Osoby nadużywające amfetaminy stopniowo, by osiągnąć taki sam efekt, muszą zwiększać jej dawkę. Prowadzi to do przyjmowania nawet 100-krotnie przekroczonych terapeutycznych dawek amfetaminy – ryzyko przedawkowania jest zatem wysokie. Objawami śmiertelnego zatrucia amfetaminą są drgawki i śpiączka.

Zaburzenia psychiczne związane z używaniem amfetaminy

Ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych spowodowanych zażyciem / zażywaniem amfetaminy zależy od kilku czynników:

• indywidualnych predyspozycji do występowania zaburzeń psychicznych,
• dawki,
• drogi podania,
• częstotliwości i długotrwałości jej używania.

Używanie amfetaminy może być:

• jednorazowe – w poszukiwaniu nowego doświadczenia, eksperymentu, przygody;
• sporadyczne – od czasu do czasu dla uzyskania po raz kolejny „przyjemnego” efektu;
• częste, powtarzające się – związane z obyczajem, swego rodzaju normą czy stylem bycia w jakiejś grupie towarzyskiej albo rówieśniczej.

Czasami sięganie po amfetaminę jest próbą samoleczenia się u osób cierpiących z powodu fobii społecznej, innych zaburzeń lękowych albo zaburzeń depresyjnych. Może być również sposobem na uzyskanie większej energii i uniknięcie zmęczenia przed trudnym egzaminem, albo innym wymagającym dużego wysiłku zadaniem.

Jeżeli jednak głównym powodem zażywania amfetaminy zaczyna być chęć ponownego wywołania przyjemnego stanu podwyższonego nastroju i dobrego, euforycznego samopoczucia, to istnieje duże ryzyko, że dość szybko zacznie wytwarzać się tolerancja i rozwinie się zależność psychiczna od tego narkotyku.

Rodzaje używania amfetaminy pod względem medycznym

Omawiając używanie amfetaminy z medycznego punktu widzenia, można wyróżnić:

• ostre zatrucie – wynikające z jednorazowego zażycia amfetaminy, w którym objawy (zarówno przyjemnego pobudzenia, jak i nieprzyjemne, związane np. ze zbyt dużym wzrostem ciśnienia krwi) są odwracalne;
• używanie ryzykowne – stosowanie amfetaminy w okolicznościach stwarzających potencjalne niebezpieczeństwo (przykładem może być prowadzenie samochodu pod wpływem narkotyku), albo w sposób związany z większym ryzykiem dla zdrowia – zbyt długo albo w zbyt dużych dawkach;
• używanie szkodliwe – dalsze używanie amfetaminy pomimo już zaistniałych problemów zdrowotnych, rodzinnych, finansowych albo zawodowych;
• uzależnienie – przede wszystkim psychiczne (amfetamina rzadko i w niewielkim stopniu staje się przyczyną występowania fizycznych objawów uzależnienia). Jest to narastające pragnienie wywoływania wyzwalanego amfetaminą zmienionego stanu umysłu i związana z szybkim rozwojem tolerancji potrzeba zwiększania dawki.

Powikłania po zażyciu amfetaminy

Uzyskiwanie stanu dobrego samopoczucia za pomocą wpływającej na łatwą do zachwiania równowagę neuroprzekaźników i zmieniającej w ten sposób różne funkcje układu nerwowego substancji, wiąże się oczywiście z ryzykiem wielu powikłań:

• u osób, u których wcześniej występowały objawy nerwicowe, depresyjne albo psychotyczne, dochodzi do nasilenia tych objawów;
• nawet jednorazowe użycie amfetaminy może wyzwolić objawy zaburzenia psychicznego. Najczęściej są to objawy lękowe albo depresyjne, rzadziej, ale to też jest wpisane w ryzyko używania amfetaminy, objawy psychotyczne – urojenia i omamy;
• spowodowany użyciem amfetaminy przypływ energii, brak potrzeby snu i nieodczuwanie zmęczenia powodują czasami bardzo niebezpieczne, zagrażające życiu wyczerpanie i odwodnienie;
• skutki zażywania amfetaminy to: przyspieszenie akcji serca, zaburzenia rytmu jego pracy i wzrost ciśnienia krwi;
• początkowo zwiększona koncentracja dość szybko zmienia się w nieprzyjemną nadwrażliwość na bodźce;
• po spowodowanym amfetaminą okresie ożywienia, euforii i wzmożonego napędu przychodzi obniżenie nastroju, wyczerpanie i rozdrażnienie.

Leczenie uzależnienia oraz chorób i zaburzeń psychicznych związanych z używaniem amfetaminy

Uzależnienie od amfetaminy jest przede wszystkim uzależnieniem psychologicznym. Z tego powodu podstawową formą leczenia są metody psychologiczne:

• edukacja na temat psychologicznych mechanizmów powstawania uzależnienia i konsekwencji zażywania narkotyków;
• doradztwo, którego celem jest redukcja szkód – np. rezygnacja z dożylnej formy przyjmowania narkotyku (wysokie ryzyko zakażenia wirusem HIV);
• programy terapeutyczne podobne do metod psychoterapeutycznych, wykorzystywanych w leczeniu innych uzależnień, bazujące na terapii poznawczo-behawioralnej i programie dwunastu kroków wspólnoty AA.

Jeżeli następstwem używania amfetaminy są objawy depresyjne, lękowe albo psychotyczne, konieczne bywa leczenie farmakologiczne – lekami przeciwdepresyjnymi lub przeciwpsychotycznymi.