Jaki jest związek między cukrem a zdrowiem oczu?
Długotrwała oraz nieprawidłowo leczona cukrzyca prowadzi do niebezpiecznych powikłań naczyniowych, wśród których zaburzenia widzenia zajmują jedno z czołowych miejsc. Główną przyczyną tych problemów jest utrzymujący się wysoki poziom glukozy, który powoduje uszkodzenie drobnych naczyń krwionośnych w siatkówce (warstwie oka odpowiedzialnej za odbieranie bodźców świetlnych i przekazywanie ich do mózgu).
Szacuje się, że na całym świecie żyje obecnie około 463 milionów osób z cukrzycą, a prognozy wskazują na wzrost tej liczby do 700 milionów do 2045 roku. U około jednej trzeciej wszystkich chorych rozwijają się objawy retinopatii cukrzycowej (z czego około 28-33 miliony cierpi na jej zaawansowaną postać, stwarzającą bezpośrednie zagrożenie utraty widzenia). W krajach rozwiniętych retinopatia cukrzycowa stanowi obecnie główną przyczynę utraty wzroku.
Przeczytaj również:
Cukrzyca a wzrok – jakie choroby oczu występują przy cukrzycy?
W jaki sposób nadmiar cukru uszkadza wzrok?
Mechanizm niszczenia narządu wzroku przez nadmiar cukru opiera się na procesie zwanym mikroangiopatią, czyli uszkodzeniu naczyń włosowatych (są to najmniejsze naczynia krwionośne). Nadmiar cukru powoduje osłabienie ścianek tych naczyń, ich zwiększoną przepuszczalność oraz obumieranie komórek budujących ich struktury.
Rozwój retinopatii cukrzycowej przebiega stopniowo i dzieli się na kilka stadiów.
Początkowe stadium bezobjawowe: zmiany są mikroskopijne i niewidoczne dla pacjenta. Pozwalają je wykryć wyłącznie specjalistyczne badania okulistyczne.
Stadium zmian naczyniowych w obrębie narządu wzroku: na skutek osłabienia ścian naczyń krwionośnych powstają tzw. mikroaneuryzmaty (drobne poszerzenia naczyń siatkówki) oraz wybroczyny.
Stadium proliferacyjne: gdy uszkodzone naczynia krwionośne stają się niedrożne, siatkówka ulega niedotlenieniu. W odpowiedzi organizm próbuje tworzyć nowe naczynia krwionośne. Jednak są one na tyle kruche, że łatwo pękają i prowadzą do groźnych wylewów krwi do wnętrza oka oraz powstania blizn.
Uszkodzenie naczyń krwionośnych to nie jedyny problem związany z podwyższonym poziomem glukozy we krwi. Do innych powikłań okulistycznych należą:
cukrzycowy obrzęk plamki żółtej (DME) – powstaje w wyniku wycieku osocza z naczyń krwionośnych do plamki żółtej (centralnego punktu siatkówki odpowiedzialnego za ostre widzenie);
zaćma cukrzycowa – występuje u diabetyków w wyniku mętnienia soczewki oka pod wpływem wahań poziomu glukozy we krwi;
jaskra – cukrzyca sprzyja wzrostowi ciśnienia wewnątrzgałkowego, co prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia włókien nerwu wzrokowego.
W zaawansowanych stadiach konieczne staje się leczenie specjalistyczne, np. fotokoagulacja laserowa czy zabiegi chirurgiczne.
Przeczytaj również:
Maxiluten – dawkowanie, działanie, skutki uboczne, przeciwwskazania, opinie
Kto jest najbardziej narażony na uszkodzenie wzroku przez wysoki cukier?
Istnieją pewne czynniki, które zwiększają ryzyko choroby oczu.
Czas trwania cukrzycy: jeśli choroba trwa przez długi czas, istnieje wyższe prawdopodobieństwo uszkodzenia siatkówki.
Stopień kontroli glikemii: osoby, u których utrzymuje się niestabilny lub stale podwyższony poziom cukru we krwi, są narażone na przewlekły stan zapalny (dlatego utrzymanie hemoglobiny glikowanej – HbA1c na poziomie poniżej 7% pomaga zmniejszyć ryzyko powikłań).
Współistniejące nadciśnienie tętnicze oraz dyslipidemia: przyspieszają zaburzenia mikrokrążenia w oku.
Niezdrowy styl życia: brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu oraz spożywanie alkoholu dodatkowo obciążają układ krwionośny.
Jakie są objawy pogorszenia wzroku przez cukier?
Jednym z największych zagrożeń związanych z wpływem cukru na wzrok jest fakt, że początkowe stadia uszkodzenia oka przebiegają praktycznie bezboleśnie i bezobjawowo. Wczesne mikroskopijne zmiany da się wykryć jedynie podczas profilaktycznego badania u lekarza okulisty. Z czasem, w miarę postępu zmian w naczyniach krwionośnych i siatkówce, pojawiają się charakterystyczne objawy:
zamazane lub podwójne widzenie (często nasilające się przy wahaniach poziomu glukozy we krwi);
trudności z widzeniem po zmroku oraz pogorszenie rozróżniania barw i kontrastu;
ciemne plamy, mroczki lub ubytki w polu widzenia;
uczucie bólu lub rozpierania w gałce ocznej;
nagła utrata widzenia, będąca zazwyczaj skutkiem obfitego wylewu krwi do ciała szklistego lub odklejenia siatkówki.
Wystąpienie któregokolwiek z tych objawów wymaga pilnej konsultacji z lekarzem okulistą.
Przeczytaj również:
Ostrość wzroku – przyczyny pogorszenia wzroku
Co możesz zrobić, aby zadbać o wzrok i poziom cukru?
Świadoma profilaktyka pozwala na wczesne wykrycie zmian, spowalnia postęp choroby i zmniejsza ryzyko utraty wzroku.
Suplementy
W preparatach przeznaczonych dla osób dbających o wzrok warto szukać kompleksowego połączenia składników. Witamina A, której źródłem może być beta-karoten, oraz cynk pomagają w utrzymaniu prawidłowego widzenia. Witamina C wspiera ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. Formułę mogą uzupełniać luteina i zeaksantyna – naturalne barwniki obecne w plamce żółtej siatkówki – oraz wyciąg z kwiatów róży stulistnej, wspierający zdrowie oczu, w tym siatkówki i soczewki.
W preparatach przeznaczonych dla osób kontrolujących glikemię można znaleźć też wyciąg z liści morwy białej, który pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy we krwi.
Dieta
Wśród modeli żywieniowych wspierających zarówno zdrowie oczu, jak i kontrolę glikemii, wskazuje się na dietę śródziemnomorską. Zakłada ona m.in.:
codzienne spożywanie warzyw i owoców (o różnych kolorach, najlepiej sezonowych i pochodzących z ekologicznych upraw);
wybieranie pełnoziarnistych produktów zbożowych (np. chleb żytni, makaron pełnoziarnisty, kasza gryczana, ryż brązowy);
zmniejszenie ilości tłuszczów zwierzęcych i zwiększenie zawartości tłuszczów roślinnych w diecie (np. oliwa z oliwek extra virgin, olej lniany, olej z awokado, orzechy włoskie, nasiona chia, siemię lniane);
regularne spożywanie tłustych ryb morskich (np. łosoś, makrela), produktów mlecznych i roślin strączkowych;
ograniczenie spożycia produktów o wysokim stopniu przetworzenia (np. słodyczy);
unikanie spożywania alkoholu.
Dla zdrowia oczu ważna jest również odpowiednia podaż karotenoidów (ich źródłem są np. marchew, morele, brzoskwinie, szpinak), kwasów tłuszczowych omega-3 obecnych w tłustych rybach morskich, a także witamin C i E o właściwościach antyoksydacyjnych. Te ostatnie znajdują się m.in. w owocach jagodowych, cytrusach, owocach dzikiej róży, papryce, kalarepie, brokułach, migdałach, orzechach laskowych czy oliwie z oliwek.
Aktywność fizyczna
Regularna aktywność fizyczna ma korzystny wpływ na krążenie krwi i wrażliwość tkanek na insulinę, która odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy we krwi. Osobom dorosłym zaleca się 150 minut ćwiczeń o umiarkowanej intensywności w tygodniu. Powinny być one dobrane do indywidualnych możliwości, upodobań i stanu zdrowia danej osoby.
