Ciśnienie w oku – z czego wynika?
Badanie ciśnienia wewnątrzgałkowego w mianownictwie medycznym nazywamy tonometrią. Aby lepiej zrozumieć przebieg tego badania, należy odnieść się do anatomii i fizjologii gałki ocznej.
Gałka oczna wypełniona jest cieczą wodnistą, która nadaje jej odpowiednie napięcie. To właśnie od jej ilości zależy ciśnienie panujące wewnątrz oka. Ciśnienie to uzależnione jest od stopnia równowagi pomiędzy produkcją cieczy wodnistej, a jej odpływem. Ciecz wodnista wypełniająca gałkę produkowana jest przez nabłonek ciała rzęskowego, a odpływa z gałki ocznej do zlokalizowanych w rąbku rogówki żył wodnych, zaś stamtąd do splotu naczyń żylnych. Zaburzenie tej równowagi (np. utrudniony odpływ cieczy) prowadzą do wzrostu ciśnienia i mogą uszkadzać nerw wzrokowy.
Tonometria – przebieg badania
Najczęściej wykonuje się badanie ciśnienia wewnątrzgałkowego z wykorzystaniem aparatu typu air-puff. Podczas tej procedury podmuch powietrza spłaszcza rogówkę, co pozwala na wyliczenie ciśnienia panującego wewnątrz oka. Odnosząc się do praw fizyki, ciśnienie wewnątrzgałkowe jest równe sile, która niezbędna jest do spłaszczenia rogówki, podzielonej przez wielkość powierzchni, która uległa spłaszczeniu. Takie wyliczenia, wykonywane przez aparat, pozwalają na uzyskanie wyniku. Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego metodą wykorzystującą spłaszczenie rogówki nazywany jest tonometrią aplacyjną (tonometrią Goldmanna).
Przebieg badania:
- pacjent siedzi przed aparatem,
- urządzenie kieruje krótki podmuch powietrza na rogówkę,
- aparat mierzy jej spłaszczenie i oblicza ciśnienie.
Badanie:
- jest szybkie (kilka sekund),
- bezbolesne,
- nie wymaga specjalnego przygotowania.
Ważne jest to, by przed badaniem wyjaśnić pacjentowi jego przebieg, gdyż nagły kontakt gałki ocznej z powietrzem może wywołać u pacjenta strach i spowodować odsunięcie głowy od aparatu, co z kolei może zafałszować wynik.
Alternatywą jest tonometria Goldmanna (kontaktowa), uznawana za najdokładniejszą – wykonywana po znieczuleniu oka.
Przeczytaj również:
Ból oczu – jakie są przyczyny bólu oka?
Tonometria wgłobieniowa (inaczej impresyjna) – co to jest?
Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego można wykonywać różnymi metodami, nie tylko z wykorzystaniem aparatu typu air-puff. Inną metodą tego pomiaru jest tonometria wgłobieniowa. Ta procedura wymaga wykonania miejscowego znieczulenia rogówki. Aparat wykorzystywany w tym przypadku jest zaopatrzony w specjalny trzpień, który uciska rogówkę. Aparat taki nazywamy inaczej tonometrem Schiøtza.
Ciśnienie wewnątrzgałkowe – normy wyniku
Prawidłowe wartości: 10–21 mmHg.
Interpretacja:
- poniżej 10 mmHg – może wskazywać na zbyt niskie ciśnienie (hipotonię oka),
- powyżej 21 mmHg – podwyższone ciśnienie.
Wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe może świadczyć bowiem o rozwijającej się jaskrze. Warto pamiętać, że niektórzy pacjenci mogą mieć jaskrę mimo prawidłowego ciśnienia (tzw. jaskra normalnego ciśnienia).
Wysokie ciśnienie w oku – co oznacza?
Jeżeli mamy do czynienia z pacjentem z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym, to istnieje ryzyko, że rozwija się u niego jaskra. Jest to najpowszechniejsza choroba okulistyczna związana z nieprawidłowo wysokim ciśnieniem panującym wewnątrz gałki ocznej. Oczywiście, jaskry nie diagnozujemy tylko na podstawie pomiaru ciśnienia metodą tonometrii. W chorobie tej mamy do czynienia także z ubytkami w polu widzenia (które to diagnozujemy z wykorzystaniem perymetrii), a także z zanikiem nerwu wzrokowego, które diagnozuje się z wykorzystaniem badania dna oka (z użyciem oftalmoskopu).
Przy podejrzeniu jaskry ocenia się także kąt przesączania cieczy wodnistej z wykorzystaniem gonioskopu. Jaskra może charakteryzować się otwartym lub zamkniętym kątem przesączania.
Dodatkowo coraz częściej stosuje się OCT (optyczną koherentną tomografię), która pozwala wcześnie wykryć uszkodzenia nerwu wzrokowego.
Przeczytaj również:
Błyski w oku – przyczyny, objawy, badanie, leczenie
Niskie ciśnienie w oku – czy jest groźne?
Zbyt niskie ciśnienie wewnątrzgałkowe (poniżej 10 mmHg) jest rzadsze, ale również niebezpieczne.
Może prowadzić do:
- zaburzeń widzenia,
- odwarstwienia siatkówki,
- uszkodzenia struktur oka.
Przyczyny:
- urazy,
- operacje oka,
- stany zapalne
Jak objawia się jaskra?
Jaskra może przez długi czas nie dawać żadnych objawów klinicznych lub też ubytki widzenia dotyczą tylko jednego oka, ale widzenie obuoczne jest poprawne, przez co pacjent nie widzi problemu okulistycznego i nie zgłasza się do lekarza.
Możliwe objawy:
- mroczki w polu widzenia,
- zawężenie pola widzenia („widzenie tunelowe” – pacjent widzi jedynie w taki sposób, jakby patrzył przez dziurkę od klucza),
- pogorszenie ostrości wzroku,
- ból oka (rzadziej, w ostrych przypadkach),
- światłowstręt.
W ostrym ataku jaskry mogą pojawić się także nudności, wymioty i silny ból oka – to stan nagły wymagający pilnej pomocy lekarskiej.
W ostateczności jaskra może doprowadzić do całkowitej utraty wzroku, dlatego tak ważne jest wczesne jej wykrycie i tym samym – wczesne wprowadzenie odpowiedniego leczenia.
Przeczytaj również:
Mroczki przed oczami – kiedy występują, jak się ich pozbyć?
Jaskra – postępowanie lecznicze
Leczenie jaskry zależy od indywidualnego przypadku, ale w większości polega na stosowaniu odpowiednio dobranych przez okulistę kropli. W leczeniu farmakologicznym zastosowanie znajdują między innymi analogi prostaglandyn, które zwiększają odpływ cieczy wodnistej drogą naczyniówkowo-twardówkową, co obniża ciśnienie panujące w gałce ocznej.
W niektórych przypadkach może być konieczne wykonanie zabiegu operacyjnego, którego celem jest zmniejszenie wydzielania cieczy wodnistej, a tym samym obniżenie ciśnienia panującego wewnątrz gałki ocznej.
Nowoczesne metody obejmują także mikroinwazyjne zabiegi (MIGS), które są mniej obciążające dla pacjenta.
Odpowiednio dobrane leczenie jaskry pozwala na zachowanie wzroku do końca życia. Niestety, wielu pacjentów (jak podają źródła naukowe – nawet 40-50%) nie stosuje się do zaleceń okulistycznych, co wiąże się z postępującym pogorszeniem wzroku.
Zabiegi MIGS – nowoczesne leczenie jaskry
Zabiegi MIGS (Microinvasive Glaucoma Surgery) to nowoczesne, małoinwazyjne metody leczenia jaskry, których celem jest obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego przy minimalnym obciążeniu dla pacjenta.
Polegają one na poprawie odpływu cieczy wodnistej z oka poprzez udrożnienie naturalnych dróg odpływu lub wszczepienie mikroskopijnych implantów (tzw. stentów), które omijają miejsca blokady.
W porównaniu z klasycznymi operacjami przeciwjaskrowymi zabiegi MIGS są znacznie mniej inwazyjne – wykonuje się je przez bardzo małe nacięcia, często w trakcie operacji zaćmy. Dzięki temu czas zabiegu jest krótki (zwykle kilkanaście minut), a rekonwalescencja szybka. Ryzyko powikłań jest również mniejsze niż w przypadku tradycyjnych metod chirurgicznych.
Do najczęściej stosowanych technik MIGS należą m.in. iStent, Hydrus Microstent, XEN Gel Stent czy zabieg Trabectome. Metody te różnią się mechanizmem działania, ale wszystkie mają na celu obniżenie ciśnienia w oku i ochronę nerwu wzrokowego.
Zabiegi MIGS stosuje się głównie u pacjentów z jaskrą łagodną lub umiarkowaną, szczególnie wtedy, gdy leczenie kroplami nie przynosi wystarczających efektów lub gdy pacjent chce ograniczyć ich stosowanie. Nie zastępują one całkowicie leczenia jaskry, ale stanowią ważny element terapii, który pozwala spowolnić rozwój choroby i zachować dobre widzenie przez długi czas.
Jak często badać ciśnienie w oku?
Zalecenia:
- osoby zdrowe: co 1–2 lata,
- po 40. roku życia: raz w roku,
- osoby z grup ryzyka (np. jaskra w rodzinie): częściej.
Regularne badania są kluczowe, ponieważ wczesna jaskra nie daje objawów.
współpraca: redakcja Wylecz.to
