Czym zajmuje się optometrysta?
Optometrysta jest w Polsce przedstawicielem zawodu medycznego. Wykonuje pomiary parametrów układu wzrokowego, ocenia ostrość widzenia, rozpoznaje wady refrakcji, takie jak krótkowzroczność, nadwzroczność i astygmatyzm, oraz dobiera odpowiednią korekcję optyczną. Może również oceniać widzenie obuoczne, akomodację, czyli zdolność oka do wyraźnego widzenia z różnych odległości, oraz współpracę gałek ocznych.
Optometrysta nie jest uprawniony do przepisywania leków ani wystawiania zwolnień lekarskich. Jeżeli podczas badania zauważy objawy mogące wskazywać na chorobę oczu, powinien zalecić pacjentowi konsultację z lekarzem okulistą.
Jak wspomnieliśmy, do kompetencji optometrysty należy badanie ostrości wzroku. Na podstawie wykrytej wady może on przygotować zlecenie określające parametry soczewek okularowych. Potocznie dokument ten jest nazywany „receptą na okulary”, jednak nie jest receptą na lek.
Aby zbadać wzrok i otrzymać zlecenie na wykonanie okularów, nie musimy zatem zawsze udawać się do lekarza okulisty. Możemy skorzystać z pomocy optometrysty zajmującego się korekcją wad wzroku.
Przeczytaj również:
Mruganie – dlaczego mrugamy? W jakich chorobach mruga się nadmiernie, a w jakich bardzo mało?
Kiedy udać się do optometrysty?
Wizyta u optometrysty jest wskazana przede wszystkim wtedy, gdy chcemy sprawdzić ostrość wzroku, dobrać okulary lub soczewki kontaktowe albo skontrolować, czy dotychczasowa korekcja jest nadal odpowiednia.
Do optometrysty warto zgłosić się w przypadku:
- pogorszenia widzenia z bliska lub z daleka;
- częstego mrużenia oczu;
- problemów z odczytywaniem napisów, znaków drogowych lub drobnego tekstu;
- zmęczenia oczu podczas czytania albo pracy przy komputerze;
- bólów głowy pojawiających się podczas pracy wzrokowej;
- podejrzenia krótkowzroczności, nadwzroczności lub astygmatyzmu;
- potrzeby dobrania pierwszych albo nowych okularów;
- chęci rozpoczęcia korzystania z soczewek kontaktowych;
- wrażenia, że używane okulary przestały zapewniać wyraźne widzenie.
Optometrysta może również przeprowadzić kontrolne badanie wzroku u osoby, która nie odczuwa żadnych dolegliwości, ale od dłuższego czasu nie sprawdzała ostrości widzenia.
Czy optometrysta może wykryć chorobę oczu?
Podczas badania optometrysta może zauważyć objawy lub nieprawidłowości sugerujące chorobę oczu. W takiej sytuacji powinien skierować pacjenta do lekarza okulisty albo zalecić pilną konsultację medyczną.
Optometrysta nie zastępuje jednak okulisty w rozpoznawaniu i leczeniu takich schorzeń jak jaskra, zaćma, zapalenia oka, choroby siatkówki czy nowotwory narządu wzroku. Nie może też przepisywać leków ani wykonywać operacji okulistycznych.
Jak wygląda badanie wzroku u optometrysty?
Wizyta rozpoczyna się zazwyczaj od wywiadu dotyczącego występujących dolegliwości, używanych okularów lub soczewek kontaktowych, przebytych chorób oczu, przyjmowanych leków oraz chorób przewlekłych.
Badanie może obejmować między innymi:
- pomiar ostrości widzenia z daleka i z bliska;
- komputerowy pomiar refrakcji za pomocą autorefraktometru;
- subiektywny dobór mocy soczewek przy użyciu oprawy próbnej lub foroptera;
- ocenę współpracy obu oczu;
- badanie akomodacji i ustawienia gałek ocznych;
- dobór soczewek kontaktowych i ocenę ich ułożenia na oku.
Komputerowe badanie wzroku nie powinno być jedyną podstawą do wykonania okularów. Wynik uzyskany za pomocą autorefraktometru ma charakter orientacyjny i powinien zostać zweryfikowany podczas pełnego badania oraz doboru soczewek korekcyjnych.
Przeczytaj również:
Ortokorekcja – co to jest, zagrożenia, opinie. Czy soczewki ortokorekcyjne poprawiają wzrok?
Jak przygotować się do badania u optometrysty?
Na wizytę warto zabrać dotychczas używane okulary, opakowania soczewek kontaktowych oraz wcześniejsze wyniki badań wzroku. Należy również poinformować specjalistę o chorobach przewlekłych, takich jak cukrzyca lub nadciśnienie, przebytych operacjach oczu i przyjmowanych lekach.
Osoba korzystająca z soczewek kontaktowych powinna wcześniej zapytać w wybranym gabinecie, czy przed badaniem należy je zdjąć i jak długo oczy powinny pozostać bez soczewek. Zalecenia mogą zależeć od rodzaju soczewek oraz zakresu planowanego badania.
Czy optometrysta to ten sam specjalista, co okulista?
Optometrysta to nie ta sama profesja, co okulista. Okulista zajmuje się diagnozowaniem oraz leczeniem chorób oczu, takich jak:
- zaćma – czyli zmętnienie soczewki oka, prowadzące do pojawienia się takich objawów jak stopniowe pogarszanie się ostrości widzenia, a czasami również gorsze widzenie w jasnym oświetleniu (np. po wyjściu z pomieszczenia na zewnątrz);
- jaskra – jest to schorzenie, którego istotą jest zbyt wysokie ciśnienie panujące wewnątrz gałki ocznej. Zjawisko to prowadzi do zaniku nerwu wzrokowego, a to z kolei – do utraty wzroku;
- schorzenia nowotworowe narządu wzroku (takie jak rak płaskonabłonkowy, czerniak, mięsaki czy też chłoniaki);
- odwarstwienie siatkówki – jest to oddzielenie się części siatkówki od tak zwanego nabłonka barwnikowego, które objawia się nagłą utratą widzenia w jednym oku, a także wrażeniem pojawienia się zaniewidzenia w postaci zasłony na jednym oku;
- zwyrodnienie plamki żółtej – jest to choroba dotycząca centralnego obszaru siatkówki, który nazywany jest właśnie plamką żółtą. Schorzenie to objawia się między innymi pogorszeniem widzenia nocą, pogorszeniem ostrości przedmiotów widzianych z bliska, a później również falowaniem widzianego obrazu;
- retinopatia cukrzycowa – jest to powikłanie choroby, która staje się epidemią naszych czasów – mowa tutaj o cukrzycy. Podwyższony poziom glukozy we krwi prowadzi do uszkodzenia naczyń krwionośnych siatkówki, a tym samym do uszkodzenia komórek nerwowych zlokalizowanych w siatkówce, czego konsekwencją jest stopniowe pogorszenie widzenia.
Przeczytaj również:
Soczewki fakijne – dla kogo? Wskazania i przeciwwskazania, przebieg zabiegu, powikłania, cena
Kiedy wybrać okulistę zamiast optometrysty?
Do lekarza okulisty należy zgłosić się, gdy problem może wynikać z choroby lub urazu oka, a nie wyłącznie z nieprawidłowej korekcji wady wzroku.
Konsultacji okulistycznej wymagają szczególnie:
- nagłe pogorszenie lub utrata widzenia;
- ból oka;
- uraz oka albo obecność ciała obcego;
- silne zaczerwienienie, obrzęk lub wydzielina z oka;
- nagłe pojawienie się błysków albo licznych mętów;
- wrażenie zasłony lub kurtyny przed okiem;
- podwójne widzenie;
- znaczna nadwrażliwość na światło;
- podejrzenie jaskry, zaćmy albo choroby siatkówki;
- pogorszenie wzroku u osoby chorującej na cukrzycę;
- nieprawidłowości zauważone wcześniej przez optometrystę.
Gwałtowna utrata widzenia, pojawienie się zasłony przed okiem, uraz gałki ocznej lub nagły wysiew błysków i mętów wymagają pilnej oceny lekarskiej.
Czy optyk i optometrysta to to samo?
Optyk wykonuje okulary zgodnie z otrzymanym zleceniem oraz dopasowuje soczewki okularowe do opraw. Może również naprawić okulary, wyregulować oprawki i wymienić ich poszczególne elementy.
Optyk nie jest tym samym specjalistą co optometrysta. Podstawowym zadaniem optometrysty jest badanie wzroku i dobór korekcji, natomiast optyk odpowiada głównie za prawidłowe wykonanie i dopasowanie okularów.
W praktyce jedna osoba może posiadać kwalifikacje zarówno optyka, jak i optometrysty. Samo wykonywanie zawodu optyka nie oznacza jednak automatycznie posiadania kwalifikacji optometrysty.
Przeczytaj również:
Okulary MiYOSMART dla dzieci – czy zatrzymują krótkowzroczność?
Czy optometrysta może wystawić receptę na okulary?
Optometrysta może sporządzić dokument zawierający parametry korekcji potrzebne do wykonania okularów. W języku potocznym jest on nazywany „receptą na okulary”, chociaż nie jest receptą na produkt leczniczy.
W zleceniu mogą znaleźć się między innymi wartości mocy sferycznej i cylindrycznej, oś cylindra, wielkość pryzmatu oraz rozstaw źrenic. Zakres podanych parametrów zależy od rodzaju wady i potrzeb pacjenta.
Optometrysta może również dobrać soczewki kontaktowe, określić ich parametry, nauczyć pacjenta prawidłowego zakładania i zdejmowania soczewek oraz przekazać zasady ich bezpiecznej pielęgnacji.
Czy do optometrysty potrzebne jest skierowanie?
Na prywatne badanie wzroku u optometrysty nie jest potrzebne skierowanie. Od 17 września 2025 roku skierowanie nie jest również wymagane do świadczeń udzielanych przez optometrystę w ramach publicznego systemu opieki zdrowotnej. Dostępność takich świadczeń zależy jednak od tego, czy dana placówka realizuje odpowiednią umowę z NFZ.
Czy optometrysta może badać dzieci?
Optometrysta posiadający doświadczenie w badaniu dzieci może oceniać ich ostrość widzenia, wady refrakcji, akomodację i widzenie obuoczne. W przypadku najmłodszych pacjentów zakres badania powinien być dostosowany do wieku oraz możliwości współpracy dziecka.
Wzrok dziecka warto skontrolować między innymi wtedy, gdy:
- mruży oczy lub podchodzi bardzo blisko do ekranu;
- przechyla głowę podczas patrzenia;
- zasłania jedno oko;
- ma trudności z czytaniem albo gubi linijki tekstu;
- często skarży się na bóle głowy lub zmęczenie oczu;
- ma problemy z koncentracją podczas pracy z bliska;
- rodzic zauważy nieprawidłowe ustawienie oczu.
W przypadku zeza, urazu, bólu oka, nagłego pogorszenia widzenia lub podejrzenia choroby dziecko powinno zostać zbadane przez lekarza okulistę.
Jak często badać wzrok?
Nie ma jednej częstotliwości kontroli odpowiedniej dla wszystkich pacjentów. Termin kolejnego badania zależy od wieku, rodzaju wady, szybkości jej zmian, występujących dolegliwości oraz chorób współistniejących.
Osoby używające okularów lub soczewek powinny kontrolować wzrok zgodnie z zaleceniami specjalisty, a także zawsze wtedy, gdy zauważą pogorszenie widzenia, bóle głowy, szybsze męczenie się oczu lub dyskomfort podczas korzystania z dotychczasowej korekcji.
Przeczytaj również:
Okulary progresywne – jak działają, ile kosztują, objawy źle dobranych
Okulista, optometrysta czy optyk – do kogo się udać?
| Problem lub potrzeba | Optometrysta | Okulista | Optyk |
|---|---|---|---|
| Sprawdzenie ostrości wzroku | Tak | Tak | Nie jest jego podstawowym zadaniem |
| Rozpoznanie wady refrakcji | Tak | Tak | Nie |
| Dobór okularów | Tak | Tak | Wykonuje okulary według zlecenia |
| Dobór soczewek kontaktowych | Tak | Tak | Tylko jeśli ma dodatkowe kwalifikacje |
| Recepta na leki | Nie | Tak | Nie |
| Leczenie chorób oczu | Nie | Tak | Nie |
| Operacje okulistyczne | Nie | Tak | Nie |
| Wykonanie i naprawa okularów | Nie jest jego podstawowym zadaniem | Nie | Tak |
| Nagłe pogorszenie widzenia | Zaleca konsultację lekarską | Tak, pilnie | Nie |
Optyk, optometrysta a okulista – podsumowanie
Wszyscy opisani specjaliści dbają o zdrowie oczu i jakość widzenia, jednak każdy z nich ma inną rolę. Okulista diagnozuje i leczy choroby oczu, optometrysta bada funkcjonowanie układu wzrokowego oraz dobiera odpowiednią korekcję, a optyk odpowiada za prawidłowe wykonanie i dopasowanie okularów.
Jeżeli chcemy dobrać soczewki kontaktowe lub okulary korygujące wadę wzroku albo upewnić się, że wada się nie zmieniła, możemy udać się do optometrysty.
W przypadku podejrzenia choroby oczu, nagłego pogorszenia wzroku lub wystąpienia dodatkowych objawów należy zgłosić się do lekarza okulisty. Konsultacja okulistyczna jest wskazana również przed laserową korekcją wzroku, ponieważ lekarz musi wykluczyć przeciwwskazania i zakwalifikować pacjenta do odpowiedniego zabiegu.
współpraca: redakcja Wylecz.to
