Niepłodność u mężczyzn
Ponadto, istnieje bardzo liczna grupa pacjentów, u których nie udaje się ustalić przyczyny niepłodności.
Niepłodność u mężczyzn może być wynikiem wielu różnych schorzeń. Najważniejszą rzeczą jest wnikliwe poszukiwanie podłoża trudności, by móc skutecznie leczyć mężczyzn zmagających się z wyżej wymienionym problemem i stworzyć im szansę na posiadanie potomstwa.
Szacuje się, że około 15 – 19 % par w Polsce w wieku reprodukcyjnym zmaga się problemem zajścia w ciążę. Około 4 % spośród tych pacjentów stanowią osoby niepłodne, natomiast 15 % zaliczane jest do grupy osób z ograniczoną płodnością.
Przeczytaj: Niepłodność – czym jest, czym się różni od bezpłodności?
Przyczyny niepłodności męskiej
Istnieje wiele stanów, które mogą powodować ograniczoną płodność u mężczyzn.
Przyczyny niepłodności spowodowanej czynnikiem męskim wg European Association of Urology Guidelines 2009, wg WHO 2000:
- nieprawidłowe parametry nasienia o nieznanej etiologii tzw. idiopatyczny zespół OAT – około 75 %;
- żylaki powrózka nasiennego – około 12 %;
- infekcje układu moczowo – płciowego – około 7 %;
- czynniki immunologiczne – około 3 %;
- czynniki nabyte (np. choroby nowotworowe, zanieczyszczenia środowiska, choroby systemowe, używki) – około 3 %;
- wady wrodzone układu moczowo – płciowego (np. wnętrostwo, brak jąder) – około 2 %;
- zaburzenia seksualne (np. hyposeksualność bądź aseksualność, zaburzenia ejakulacji, wytrysk przedwczesny, dysfunkcja erekcyjna) – około 2 %;
- zaburzenia endokrynologiczne (np. hipogonadyzm) – około 1 %;
- inne zaburzenia (np. zespoły genetyczne, zaburzenia spermatogenezy) – około 3 %.
Wg statystyk WHO najczęstszą przyczyną niepłodności, spowodowanej czynnikiem męskim, jest zespół OAT (oligoastenoteratozoospermia) rozpoznawany na podstawie badania składu spermy. Na to idiopatyczne schorzenie składają się 3 elementy, mianowicie:
- oligozoospermia – czyli zbyt mała liczba plemników w mililitrze męskiego nasienia, poniżej 20 milionów plemników,
- asthenozoospermia – nieprawidłowa ruchliwość plemników, poniżej < 50% plemników porusza się nieprawidłowo,
- teratozoospermia– nieprawidłowa budowa plemników, poniżej < 14% prawidłowych morfologicznie form.
By móc rozpoznać idiopatyczny zespół OAT, wszystkie trzy kryteria muszą zostać spełnione.
Niepłodność męska - diagnostyka
Diagnostyka niepłodności męskiej oraz obserwacja potencjału płodności mężczyzn są zdecydowanie łatwiejsze aniżeli analiza przyczyn problemu w przypadku kobiet. Podstawowym badaniem, oprócz wnikliwego wywiadu z pacjentem oraz oceny internistyczno – urologicznej, które wykonuje się w pierwszej kolejności, jest badanie nasienia mężczyzny (tak zwany seminogram). Aby uzyskać jak najbardziej wiarygodny wynik badania, należy je przeprowadzić dwukrotnie, w odstępie około 2 tygodni. Seminogram stanowi bazę do podjęcia kolejnych kroków i ewentualnego poszerzenia diagnostyki o inne, bardziej szczegółowe badania, takie jak mikrobiologiczne oznaczenie poziomu hormonów, ultrasonografia układu moczowo-płciowego (USG) bądź badania genetyczne.
Leczenie niepłodności
Należy pamiętać, iż ograniczona płodność stanowi problem wielopłaszczyznowy i, obok terapii celowanej, ukierunkowanej na daną przyczynę niepłodności, wymaga ona stosowania zaleceń leczenia wspomagającego. Zalicza się do nich m.in.:
- dobrą kontrolę schorzeń przewlekłych (np. nadciśnienia tętniczego, cukrzycy),
- całkowite rzucenie nałogów (np. palenia papierosów, alkoholu, narkotyków),
- regularną aktywność fizyczną, dostosowaną do możliwości danego mężczyzny.
W zależności od przyczyny niepłodności, spowodowanej czynnikiem męskim, dobierane jest najodpowiedniejsze postępowanie terapeutyczne, indywidualne dla każdego pacjenta. Leczenie może mieć różne postacie. Aktualnie w terapii niepłodności męskiej stosuje się zarówno metody leczenia zachowawczego jak i zabiegi chirurgiczne.
Terapia polegająca na leczeniu niepłodności męskiej jest zazwyczaj procesem długotrwałym, wielomiesięcznym, wymagającym cierpliwości ze strony pacjenta. Dzieje się tak dlatego, iż samo powstawanie gamet męskich (plemników) w jądrach trwa ponad 2 miesiące, następnie plemniki dojrzewają, by pojawić się w nasieniu mężczyzny. I dopiero, po okresie około 3 miesięcy „poprawione” plemniki obecne są w ejakulacie.
Niepłodność męska - farmakoterapia
W farmakoterapii niepłodności męskiej zastosowanie znalazły przede wszystkim takie grupy leków, jak :
- preparaty hormonalne (np. testosteron, antyestrogeny, hormony tarczycy czy blokery prolaktyny) – często w przypadkach, gdzie pożądane jest stymulacja spermatogenezy (procesu powstawania i dojrzewania plemników);
- leki przeciwzapalne (np. diklofenak, ketonal);
- antybiotyki lub leki przeciwgrzybicze – gdzie przyczynę niepłodności stanowi infekcja w obrębie układu moczowo – płciowego;
- leki o działaniu naczynioruchowym (np. pentoksyflina) – mające na celu poprawę przepływu krwi i lepszego ukrwienia tkanek;
- suplementy diety w postaci preparatów witaminowych i mikroelementów.
Leczenie niepłodności a inne schorzenia
Kolejną grupą chorych, która może mieć problemy z płodnością, pojawiającą się w wyniku zastosowanego leczenia (np. chemioterapia, radioterapia czy leczenie operacyjne), są pacjenci onkologiczni. Najlepszym wyjściem dla tych mężczyzn jest oddanie oraz zamrożenie nasienia przed rozpoczęciem leczenia przeciwnowotworowego. Odpowiednio przechowywany i zakonserwowany ejakulat może być z pomyślnością wykorzystany do rozrodu.
Niepłodność męska może być również skutkiem różnego rodzaju schorzeń urologicznych. Zazwyczaj u tych pacjentów najlepsze rezultaty przynosi leczenie chirurgiczne. Zabieg operacyjny proponowany jest głównie mężczyznom cierpiącym z powodu żylaków powrózka nasiennego, przepukliny pachwinowej czy też stulejki.
Ponadto, istnieją specjalistyczne metody leczenia z zakresu terapii inwazyjnej adresowane do mężczyzn borykających się z problemem azoospermii, czyli braku plemników w ejakulacie lub aspermii, czyli całkowitym braku nasienia. Metody te polegają na biopsji tkanki jądra (drogą przezskórną bądź otwartą), pobraniu fragmenty do badania i ustaleniu czy w pobranym materiale znajdują się plemniki.
Najczęściej wykorzystywanymi zabiegami są metoda TESE ang. microsurgicaltesticular sperm extractioni MESA (mikrochirurgiczna aspiracja plemników z najądrzy; ang. micro epidydymal spermaspiration). Jeżeli z badanego preparatu uda się wyekstrahować żywe plemniki, wówczas można je z powodzeniem użyć do zabiegów in vitro czy ICSI (doplazmatyczne podanie plemnika).
