Czym jest olej z wątroby rekina?
Olej z wątroby rekina (SLO, shark liver oil) to tłuszcz pozyskiwany z wątroby wybranych gatunków rekinów głębinowych. Wykorzystywany jest od wieków w medycynie tradycyjnej, głównie ze względu na dużą ilość skwalenu i alkilogliceroli (AKG). Skład konkretnego surowca zależy jednak nie tylko od gatunku rekina, ale również sposobu jego pozyskiwania i oczyszczania.
Olej z wątroby rekina nie jest typowym olejem rybim. Różni się też znacząco pod względem składu i właściwości od tranu, czyli oleju pozyskiwanego z wątroby dorsza lub ryb z rodziny dorszowatych.
Olej z wątroby rekina jest dostępny głównie jako suplement diety, najczęściej w kapsułkach. Stosuje się go przede wszystkim w celu wspierania odporności.
Skład i najważniejsze składniki aktywne
Olej z wątroby rekina zawiera wiele cennych składników, jednak największe znaczenie mają:
alkiloglicerole – związki lipidowe obecne naturalnie w organizmie człowieka, m.in. w błonach komórkowych i szpiku kostnym, które mogą wpływać na funkcjonowanie komórek układu odpornościowego,
skwalen – naturalny związek uczestniczący m.in. w szlaku syntezy cholesterolu, wykazujący właściwości antyoksydacyjne,
inne lipidy – w tym trójglicerydy i kwasy tłuszczowe.
Co istotne, olej z wątroby rekina – wbrew pozorom – nie jest bogatym źródłem kwasów omega-3, zwłaszcza w porównaniu z innymi olejami rybimi.
Przeczytaj również:
Dieta wzmacniająca odporność – dieta na bakterie i wirusy
Jak działa olej z wątroby rekina na organizm?
Olej z wątroby rekina może:
wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego – zawarte w nim alkiloglicerole mogą oddziaływać na aktywność komórek układu immunologicznego, w tym makrofagów i limfocytów;
modulować odpowiedź zapalną – badania sugerują, że zawarte w oleju z wątroby rekina związki mogą wpływać na produkcję tzw. mediatorów procesów zapalnych;
wpływać na gospodarkę lipidową – u osób z nadwagą lub otyłością suplementacja olejem z wątroby rekina może prowadzić do obniżenia stężenia cholesterolu całkowitego i triglicerydów;
obniżać poziom markerów stanu zapalnego – w tym zwłaszcza stężenie białka C-reaktywnego (CRP),
poprawiać wygląd i stan skóry – wynika to z właściwości antyoksydacyjnych skwalenu, który chroni organizm przed reaktywnymi formami tlenu, uszkadzającymi komórki i przyspieszającymi procesy starzenia się.
Wyniki są obiecujące, jednak większość dotychczas przeprowadzonych badań dotyczących działania oleju z wątroby rekina jest niewielka. Nie pozwalają więc one traktować oleju z wątroby rekina jako leku na zaburzenia odporności, stan zapalny czy nieprawidłowy poziom cholesterolu.
Olej z wątroby rekina a odporność
Wsparcie odporności, ze względu na wysoką zawartość alkilogliceroli, jest jednym z najczęściej deklarowanych zastosowań oleju z wątroby rekina. Jak już wspomnieliśmy, zawarte w nim substancje mogą wspierać prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego, jednak wciąż nie ma wystarczających dowodów, aby stwierdzić, że jego suplementacja zapobiega infekcjom u zdrowych osób czy znacząco skraca ich przebieg.
Olej z wątroby rekina można więc traktować najwyżej jako element uzupełniający dietę, a nie sposób na „podniesienie odporności” zastępujący szczepienia, prawidłowe odżywianie, sen czy leczenie przyczyn nawracających infekcji.
Olej z wątroby rekina w profilaktyce i wsparciu leczenia
Naukowcy w trakcie swoich badań analizowali również inne właściwości zdrowotne oleju z wątroby rekina. Choć niektóre wyniki wyglądały obiecująco, brakuje wiarygodnych dowodów klinicznych potwierdzających, że stosowanie oleju z wątroby rekina zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworu, hamuje jego wzrost lub poprawia przeżycie pacjentów. Podobnie niewielkie badania dotyczące zastosowania alkilogliceroli po operacjach nie są wystarczające, aby rekomendować suplementację oleju jako standardowe postępowanie przed zabiegami.
Olej z wątroby rekina może być jedynie uzupełnieniem diety i nie powinien zastępować leczenia zaleconego przez lekarza.
Przeczytaj również:
Witamina D3 – właściwości, źródła w diecie, suplementacja
Wskazania do stosowania oleju z wątroby rekina
Olej z wątroby rekina stosuje się przede wszystkim jako suplement wspierający prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego. Sięgają po niego zwłaszcza osoby, które w okresie jesienno-zimowym częściej zmagają się z infekcjami.
Warto jednak pamiętać, że nie jest to preparat leczniczy i nie ma ustalonych wskazań do stosowania w konkretnych chorobach. Jeśli infekcje często nawracają, towarzyszy im przewlekłe zmęczenie lub stany zapalne, zamiast polegać wyłącznie na suplementacji, należy poszukać ich przyczyny i w razie potrzeby skonsultować się z lekarzem.
Jak i kiedy stosować olej z wątroby rekina?
Preparaty zawierające olej z wątroby rekina występują przede wszystkim w formie kapsułek, rzadziej w postaci płynnej. Najbezpieczniej stosować je zgodnie z dawkowaniem podanym przez producenta konkretnego preparatu, ponieważ produkty różnią się zawartością czystego oleju i alkilogliceroli.
Kapsułkę najlepiej przyjmować podczas posiłku, pora dnia pozostaje w tym przypadku bez znaczenia.
Przed rozpoczęciem suplementacji warto również sprawdzić skład konkretnego preparatu. Niektóre z nich mogą zawierać dodatkowe składniki, takie jak witaminy A i D czy wielonienasycone kwasy tłuszczowe, co ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy stosujemy więcej suplementów diety jednocześnie.
Dawkowanie oleju z wątroby rekina
Nie ma jednej uniwersalnej dawki oleju z wątroby rekina. Ilość zależy od konkretnego preparatu i zawartości składników aktywnych. W przeprowadzonych badaniach stosowano różne ilości i różne preparaty, dlatego wyników tych nie należy automatycznie przekładać na dawkowanie suplementów dostępnych w aptekach. Decydując się na przyjmowanie oleju z wątroby rekina, należy przestrzegać dawki podanej przez producenta i nie zwiększać jej samodzielnie.
Skutki uboczne i przeciwwskazania
Olej z wątroby rekina jest na ogół dobrze tolerowany, zwłaszcza jeżeli jest stosowany krótkotrwale, np. w okresie przesilenia wiosennego czy jesiennego. Jest to jednak olej rybi, dlatego u niektórych osób może powodować:
dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego,
nieprzyjemny zapach z ust.
Ze względu na zawarte w nim substancje czynne, szczególną ostrożność w suplementacji oleju z wątroby rekina powinny zachować osoby:
z zaburzeniami krzepnięcia,
z chorobami serca lub innymi chorobami przewlekłymi, przyjmujące leki na stałe,
przygotowujące się do zabiegów operacyjnych,
w ciąży lub w okresie karmienia piersią.
Przeczytaj również:
Syrop z lipy – na co działa, jak stosować, gdzie kupić
Czy olej z wątroby rekina jest bezpieczny?
Krótkotrwałe stosowanie oleju z wątroby rekina, w dawkach wykorzystywanych w badaniach, jest na ogół dobrze tolerowane. Nie wiadomo jednak, jaki wpływ na zdrowie wywiera jego długotrwała, wieloletnia suplementacja.
Najważniejszy wniosek dla pacjenta jest więc prosty: olej z wątroby rekina może być suplementem diety, ale nie jest złotym środkiem „na odporność” ani lekiem na choroby przewlekłe czy nowotwory.
Jeśli decydujemy się na jego stosowanie, należy przestrzegać zalecanej dawki, a także zwrócić uwagę na jakość wybranego preparatu. W badaniu suplementów dostępnych na polskim rynku zawartość rtęci w analizowanych produktach z olejem z wątroby rekina była niska i mieściła się w obowiązujących normach. Mimo to warto wybierać produkty pochodzące od wiarygodnych producentów.
