Czym jest donanemab?
Donanemab to humanizowane przeciwciało monoklonalne klasy IgG1. Lek został zaprojektowany tak, aby rozpoznawać zmodyfikowaną postać białka beta-amyloidu znajdującą się w blaszkach amyloidowych odkładających się w mózgu osób z chorobą Alzheimera.
Po związaniu z amyloidem donanemab aktywuje komórki układu odpornościowego (mikroglej), które usuwają patologiczne złogi z tkanki nerwowej. Dzięki temu zmniejsza się ilość amyloidu w mózgu, co – według obecnej wiedzy – może prowadzić do wolniejszego pogarszania funkcji poznawczych.
Donanemab należy do grupy leków modyfikujących przebieg choroby (disease-modifying therapies, DMT). Oznacza to, że jego celem nie jest jedynie łagodzenie objawów, ale wpływanie na jeden z mechanizmów odpowiedzialnych za rozwój choroby.
Lek nie poprawia pamięci w sposób natychmiastowy i nie prowadzi do cofnięcia już istniejących uszkodzeń mózgu. Jego działanie polega przede wszystkim na spowolnieniu tempa narastania objawów.
Przeczytaj również:
Aniracetam – działanie, wskazania, dawkowanie, gdzie kupić, skutki uboczne
Kiedy stosuje się donanemab?
Donanemab jest przeznaczony dla pacjentów z wczesną objawową chorobą Alzheimera, obejmującą:
łagodne zaburzenia poznawcze (MCI) spowodowane chorobą Alzheimera,
łagodne otępienie w przebiegu choroby Alzheimera.
Warunkiem kwalifikacji do leczenia jest potwierdzenie obecności patologii amyloidowej w mózgu. W praktyce wykorzystuje się do tego:
badanie PET z użyciem znaczników amyloidu,
coraz częściej również odpowiednio zwalidowane biomarkery krwi, jeśli są dostępne.
Przed rozpoczęciem terapii wykonuje się również rezonans magnetyczny mózgu, który pozwala ocenić ryzyko wystąpienia powikłań związanych z leczeniem.
Donanemab nie jest przeznaczony dla pacjentów z umiarkowaną ani zaawansowaną postacią choroby Alzheimera, ponieważ skuteczność terapii w tych stadiach nie została potwierdzona.
Jak skuteczny jest donanemab?
Skuteczność donanemabu oceniano przede wszystkim w dużych badaniach klinicznych III fazy. Wyniki wskazują, że lek może spowalniać tempo pogarszania się funkcji poznawczych i codziennego funkcjonowania u pacjentów z odpowiednio wcześnie rozpoznaną chorobą.
Należy jednak podkreślić, że korzyści dotyczą przede wszystkim spowolnienia progresji choroby, a nie poprawy już utraconych funkcji.
Największe korzyści obserwowano u osób:
leczonych we wczesnym stadium,
z ograniczonym współistnieniem patologii tau,
bez znacznych zmian naczyniowych w mózgu.
Przeczytaj również:
Amnezja (niepamięć) – rodzaje, przyczyny, leczenie
Wyniki badania TRAILBLAZER-ALZ 2
Najważniejszym badaniem oceniającym skuteczność donanemabu było międzynarodowe badanie III fazy TRAILBLAZER-ALZ 2.
Do badania włączono ponad 1700 pacjentów z wczesną objawową chorobą Alzheimera i potwierdzoną obecnością amyloidu.
Po 76 tygodniach leczenia wykazano między innymi:
około 35% wolniejsze pogarszanie funkcji poznawczych w głównej analizowanej grupie pacjentów,
istotne spowolnienie utraty samodzielności w codziennych czynnościach,
znaczące zmniejszenie ilości złogów amyloidowych widocznych w badaniach PET.
U części chorych poziom amyloidu obniżył się do tego stopnia, że możliwe było zakończenie podawania leku zgodnie z protokołem badania.
Badanie potwierdziło również, że największą skuteczność osiąga się po rozpoczęciu terapii na możliwie najwcześniejszym etapie choroby.
Czy donanemab może zatrzymać rozwój choroby?
Nie. Aktualnie nie ma dowodów na to, że donanemab zatrzymuje lub leczy chorobę Alzheimera.
Dostępne badania wskazują, że lek może:
spowolnić tempo narastania objawów,
wydłużyć okres zachowania samodzielności,
opóźnić przejście do kolejnych stadiów choroby.
Nie oznacza to jednak całkowitego zahamowania procesu neurodegeneracyjnego.
Nawet po niemal całkowitym usunięciu złogów amyloidowych choroba może nadal postępować. Wynika to z faktu, że w jej rozwoju uczestniczą również inne mechanizmy, między innymi patologiczne białko tau, przewlekły stan zapalny oraz utrata neuronów.
Z tego względu donanemab jest obecnie postrzegany jako element kompleksowego leczenia, a nie terapia prowadząca do całkowitego wyleczenia choroby.
Przeczytaj również:
Pamięć krótkotrwała – przyczyny, objawy, ćwiczenia i leczenie problemów z pamięcią krótkotrwałą
Jak przebiega leczenie donanemabem?
Lek podawany jest w postaci dożylnego wlewu raz na 4 tygodnie (początkowo 700 mg, następnie 1400 mg), wyłącznie w warunkach placówki medycznej.
Przed rozpoczęciem leczenia konieczne jest potwierdzenie obecności patologii amyloidowej (badanie PET lub biomarkery w płynie mózgowo-rdzeniowym) oraz wykonanie rezonansu magnetycznego (MRI), który pozwala ocenić ryzyko działań niepożądanych.
W trakcie terapii pacjent pozostaje pod stałą kontrolą lekarską, a regularne badania MRI służą monitorowaniu ewentualnych zmian.
Charakterystyczną cechą donanemabu jest możliwość zakończenia leczenia po osiągnięciu odpowiednio niskiego poziomu amyloidu w mózgu, co odróżnia go od części innych terapii wymagających ciągłego podawania.
Jakie działania niepożądane może powodować donanemab?
Najczęściej obserwowane skutki uboczne obejmują:
reakcje związane z infuzją (gorączka, dreszcze, nudności, wzrost ciśnienia tętniczego),
ból głowy, zawroty głowy, nudności,
przemijające objawy grypopodobne.
Największe znaczenie kliniczne mają jednak tzw. ARIA (amyloid-related imaging abnormalities).
ARIA dzieli się na dwa główne typy:
ARIA-E – obrzęk mózgu lub wysięk w jego obrębie,
ARIA-H – drobne krwawienia śródmózgowe lub odkładanie hemosyderyny.
U większości pacjentów zmiany te przebiegają bezobjawowo i są wykrywane wyłącznie w badaniu rezonansu magnetycznego. U części chorych mogą jednak wystąpić: silny ból głowy, zaburzenia widzenia, splątanie, zawroty głowy, nudności i wymioty czy drgawki.
Ryzyko wystąpienia ARIA jest większe u osób będących nosicielami allelu APOE ε4, zwłaszcza u homozygot. Dlatego przed rozpoczęciem leczenia wielu specjalistów zaleca wykonanie badania genetycznego w kierunku wariantu APOE, co pozwala lepiej oszacować indywidualne ryzyko powikłań. W przypadku wystąpienia istotnych zmian w MRI leczenie może zostać czasowo wstrzymane lub zakończone.
Przeczytaj również:
Zaburzenia pamięci – przyczyny, objawy, jakie choroby ją powodują?
Kto nie powinien otrzymywać donanemabu?
Leczenie zwykle nie jest zalecane u osób:
z umiarkowaną lub zaawansowaną postacią choroby Alzheimera,
bez potwierdzonej obecności patologii amyloidowej,
z rozległymi zmianami naczyniowymi mózgu,
po przebytych licznych krwawieniach śródmózgowych,
z wysokim ryzykiem krwawień do ośrodkowego układu nerwowego,
wymagających leczenia dużymi dawkami leków przeciwkrzepliwych (kwalifikacja odbywa się indywidualnie),
z ciężkimi chorobami ogólnoustrojowymi uniemożliwiającymi bezpieczne prowadzenie terapii.
Czy donanemab jest dostępny w Polsce?
Obecnie dostępność donanemabu w Polsce pozostaje ograniczona. Lek uzyskał pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w Polsce w grudniu 2025 roku, jednak nie jest jeszcze dostępny w aptekach.
Status rejestracji w USA i Unii Europejskiej
Donanemab (Kisunla) został zatwierdzony przez amerykańską FDA w lipcu 2024 roku do leczenia wczesnej choroby Alzheimera.
W Unii Europejskiej po ponownej ocenie danych Europejska Agencja Leków zarekomendowała jego dopuszczenie, a Komisja Europejska wydała pozwolenie na obrót we wrześniu 2025 roku.
Czy lek jest refundowany?
Donanemab nie jest obecnie refundowany w Polsce. Aby został objęty finansowaniem przez NFZ, producent musi przejść krajową procedurę refundacyjną obejmującą ocenę AOTMiT i decyzję Ministerstwa Zdrowia.
Kiedy może pojawić się w Polsce?
Lek może być dostępny w Polsce po jego wprowadzeniu przez producenta. Terapia wymaga jednak specjalistycznej diagnostyki i monitorowania, dlatego początkowo będzie prowadzona głównie w wyspecjalizowanych ośrodkach.
Donanemab a inne leki stosowane we wczesnej chorobie Alzheimera
Donanemab jest jednym z najnowszych leków stosowanych u osób z wczesną chorobą Alzheimera. W odróżnieniu od tradycyjnych terapii, które głównie łagodzą objawy, przeciwciała antyamyloidowe mają na celu wpływanie na mechanizm rozwoju choroby poprzez usuwanie złogów beta-amyloidu z mózgu.
Do tej grupy należą również lekanemab i aducanumab, które różnią się mechanizmem działania, sposobem podawania oraz wynikami badań klinicznych.
Donanemab a lekanemab
Donanemab i lekanemab to przeciwciała antyamyloidowe stosowane u pacjentów z wczesną chorobą Alzheimera. Donanemab podaje się raz w miesiącu i w niektórych przypadkach terapię można zakończyć po usunięciu złogów amyloidu. Lekanemab podawany jest co dwa tygodnie i zwykle wymaga długotrwałego leczenia.
Donanemab a adukanumab
W porównaniu z adukanumabem donanemab ma silniejsze dowody potwierdzające skuteczność kliniczną i obecnie jest częściej wskazywany jako jedna z najbardziej obiecujących terapii modyfikujących przebieg choroby Alzheimera.
