Zatkane zatoki – najczęstsze przyczyny
Najczęstszą przyczyną zapalenia nosa i zatok przynosowych są infekcje górnych dróg oddechowych, przede wszystkim wirusowe. Infekcje bakteryjne rozwijają się najczęściej jako nadkażenie podczas trwającej infekcji wirusowej lub reakcji alergicznej – jest to ostre bakteryjne zapalenie zatok.
Dla rozróżnienia, grzybicze zapalenie zatok przynosowych zdarza się stosunkowo najrzadziej i dotyczy głównie pacjentów z zaburzeniami odporności, z towarzyszącą cukrzycą lub długotrwale stosujących antybiotyki.
Zatkane zatoki mogą mieć też podłoże anatomiczne. Do najczęstszych przyczyn należą: skrzywienie przegrody nosowej oraz polipy nosa i zatok przynosowych. Nieleczone stany zapalne wierzchołków korzeni zębów trzonowych szczęki również mogą przenosić się na zatoki szczękowe i prowadzić do zapalenia zatok szczękowych pochodzenia zębowego.
Nieżyt nosa o podłożu alergicznym prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego i obrzęku błony śluzowej, co utrudnia odpływ zalegającej wydzieliny i sprzyja rozwojowi przewlekłego zapalenia zatok przynosowych.
Kiedy podejrzewać przewlekłe zapalenie zatok?
Przewlekłe zapalenie zatok należy podejrzewać, gdy objawy trwają dłużej niż 12 tygodni i nie ustępują całkowicie pod wpływem leczenia farmakologicznego. Gorączka zazwyczaj nie występuje; dominują uczucie zatkania nosa, gęsta wydzielina, ból w obrębie twarzy, utrata węchu, nieprzyjemny zapach z ust i przewlekłe zmęczenie. Ostateczne potwierdzenie diagnozy wymaga oceny wnętrza nosa poprzez badanie endoskopowe lub tomografię komputerową.
Przeczytaj również:
Zatoki przynosowe – jak je leczyć i kiedy iść do lekarza?
Objawy zatkanych zatok
Wśród typowych objawów zapalenia zatok przynosowych wymienia się:
ból zatok i uczucie rozpierania u nasady nosa, w okolicy czoła i policzków,
niedrożność nosa, uczucie zatkania nosa i utrata węchu,
obrzęk powiek i okolicy nosa,
zatkane uszy,
ból zębów górnych,
kaszel,
zmęczenie i ogólne pogorszenie samopoczucia.
Zapalenie zatok, katar i przeziębienie – jak je odróżnić?
Przeziębienie to zakażenie wirusowe górnych dróg oddechowych, które rozwija się zwykle w ciągu 1-2 dni i stopniowo ustępuje w ciągu 7-10 dni. Wydzielina z nosa jest wodnista i przezroczysta, a po kilku dniach może gęstnieć i przybierać żółtawy kolor. Towarzyszą mu: ból gardła, kaszel, ogólne rozbicie i niekiedy podwyższona temperatura ciała.
Ostre zapalenie zatok przynosowych najczęściej rozwija się jako powikłanie przeziębienia. Ból zatok to objaw odróżniający zapalenie zatok od przeziębienia. Charakterystyczny jest ból głowy lub uczucie rozpierania w okolicach twarzy, nasilające się przy pochylaniu głowy. Wydzielina jest gęsta, ropna, niekiedy o nieprzyjemnym zapachu, a spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła wywołuje uporczywy kaszel.
Alergiczny nieżyt nosa, czyli katar alergiczny, różni się od obu powyższych stanów mechanizmem powstawania. Nie jest to infekcja, lecz reakcja na alergeny wziewne. Objawy pojawiają się nagle, niemal natychmiast po kontakcie z alergenem. Obejmują napadowe kichanie, obfitą wodnistą wydzielinę z nosa, świąd nosa i oczu. W odróżnieniu od przeziębienia i zapalenia zatok nie towarzyszą mu gorączka ani ból mięśni, a wydzielina pozostaje przezroczysta i wodnista przez cały czas trwania objawów.
Warto pamiętać, że te trzy stany mogą się na siebie nakładać.
Przeczytaj również:
Leki na zatoki bez recepty
Zatkane zatoki bez kataru – co może oznaczać ten objaw?
Zatkane zatoki bez towarzyszącego kataru to objaw, którego najczęstszą przyczyną jest przewlekłe zapalenie zatok przynosowych. Obrzęk błony śluzowej nosa i zatok jest na tyle nasilony, że uniemożliwia odpływ zalegającej wydzieliny na zewnątrz. Przyczyną mogą być też przeszkody anatomiczne opisane wyżej.
Niedrożność nosa bez kataru może być również objawem polekowego nieżytu nosa, czyli przewlekłego obrzęku śluzówki wynikającego z nadużywania kropli obkurczających śluzówki.
Wśród rzadszych przyczyn wymienia się guzy jamy nosowej i zatok przynosowych. Natomiast jednostronne zatkanie nosa u dziecka powinno budzić podejrzenie ciała obcego.
Kiedy zatkane zatoki wymagają wizyty u lekarza?
Jeśli objawy zapalenia zatok utrzymują się powyżej 10 dni lub po początkowej poprawie następuje nagłe pogorszenie samopoczucia, temperatura ciała > 38 °C, a ból zatok jest jednostronny i bardzo silny, istnieje duże prawdopodobieństwo, że mogło dojść do nadkażenia i rozwinięcia się ostrego bakteryjnego zapalenia zatok. W takiej sytuacji konieczne są konsultacja lekarska i włączenie antybiotykoterapii.
Wizyty u lekarza wymagają również silny ból głowy nieustępujący po podaniu leków przeciwbólowych, ropna wydzielina z nosa lub wydzielina o nieprzyjemnym zapachu, długotrwała utrata węchu, a także zatkane uszy z niedosłyszeniem.
Nieleczone zapalenie zatok może prowadzić do poważnych powikłań. Narastający obrzęk powiek, zaczerwienienie i ograniczenie ruchomości gałki ocznej, zaburzenia widzenia mogą nasuwać podejrzenie zapalenia tkanek oczodołu lub ropnia oczodołu i wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej.
Sztywność karku, światłowstręt oraz objawy neurologiczne, np. porażenie nerwów czaszkowych, sugerują rozpoznanie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub zakrzepicy zatoki jamistej. Są to stany bezpośrednio zagrażające życiu, wymagające pilnej hospitalizacji i diagnostyki obrazowej.
Przeczytaj również:
Płukanie zatok – jakie są wskazania? Czym, kiedy i jak płukać zatoki?
Endoskopia, tomografia zatok – co robić, kiedy zatoki są zatkane?
Zanim specjalista zdecyduje, jak odetkać zatkane zatoki, konieczne jest zebranie wywiadu i wykonanie odpowiednich badań.
W większości gabinetów laryngologicznych dostępne są endoskopy. Są to miniaturowe przyrządy optyczne, dzięki którym lekarz może zajrzeć do środka nosa.
Badanie endoskopowe nosa polega na wprowadzeniu do jamy nosowej niewielkiego przewodu, dzięki któremu specjalista na monitorze może ocenić drożność nosa, drożność zatok, stan błony śluzowej, przegrody nosa, bocznych ścian nosa, wielkość małżowin nosowych itp.
Endoskopię nosa można rozszerzyć, wprowadzając wąski przewód do wnętrza zatoki szczękowej. Lekarz może wtedy poszukać i – jeśli to możliwe – usunąć bezpośrednią przyczynę nadmiaru śluzu w zatokach.
Nawracające, przewlekłe zapalenie zatok wymaga wykonania wymazu z nosa i posiewu, dzięki którym możliwe będzie sprecyzowanie patogenu wywołującego problemy z zatokami. Ułatwi to lekarzowi dobór najskuteczniejszego antybiotyku na zatoki.
Pomocnym badaniem jest również komputerowa tomografia zatok. Pozwala ona dokładnie ocenić strukturę kostną zatok przynosowych i ich ewentualne zniekształcenia, mogące być przyczyną utrudnionego pasażu wydzieliny i wrażenia zablokowanych zatok. Dzięki tomografii komputerowej można również ocenić rozległość zmian chorobowych oraz kierunek, w jakim szerzy się zapalenie.
Przeczytaj również:
Ból twarzy – przyczyny, objawy i leczenie bólu twarzy
Sposoby na zatkane zatoki – skuteczne leczenie i domowe metody
W leczeniu objawowym bólu i gorączki stosuje się paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne. Niedrożność nosa można krótkotrwale (do 5 dni) łagodzić donosowymi lekami obkurczającymi, które zmniejszają obrzęk śluzówki i ułatwiają odpływ zalegającej wydzieliny.
Jeśli przyczyną zatkanych zatok jest podłoże alergiczne, pomocne będą leki przeciwhistaminowe. W przypadku przewlekających się objawów leczeniem pierwszego wyboru są glikokortykosteroidy donosowe, które skutecznie hamują przewlekły stan zapalny błony śluzowej i przywracają drożność ujść zatok. Gdy objawy wskazują na ostre bakteryjne zapalenie zatok przynosowych, konieczna jest antybiotykoterapia.
Jak oczyszczać zatoki w domu krok po kroku?
Udrożnienie zatok jest zabiegiem bezpiecznym i prostym do samodzielnego wykonania w warunkach domowych. Istnieje wiele preparatów z gotowymi roztworami przeznaczonymi do płukania zatok. Zestaw do płukania zatok składa się z irygatora, którego kształt pozwala na wprowadzenie do przewodu nosowego oraz buteleczki z gotowym roztworem. Pochylając się nad zlewem, należy lekko przechylić głowę i umieścić końcówkę preparatu w przewodzenie nosowym położonym wyżej. Trzeba uważać, by nie dotykać butelką przegrody nosowej. Podczas prawidłowo przeprowadzonej irygacji roztwór powinien wyciekać przez przewód nosowy położony niżej. W trakcie zabiegu cały czas należy oddychać przez usta. Po delikatnym wydmuchaniu nosa czynność powtarzamy, zmieniając strony.
W aptekach dostępne są również preparaty soli morskiej na zatoki w postaci sprayów i aerozoli aplikowanych do przewodów nosowych. Płukanie zatok w domu, zwłaszcza w chorobach infekcyjnych, warto przeprowadzać codziennie.
Trzeba mieć świadomość, że podczas irygacji zatok przeprowadzanej po raz pierwszy częste jest uczucie dyskomfortu, pod postacią szczypania i pieczenia w nosie. W rzadkich przypadkach pojawia się krwawienie z nosa. Płukanie zatok jest przeciwwskazane u chorych z niewyleczonymi urazami twarzy oraz w niektórych schorzeniach neurologicznych przebiegających z drżeniem. W razie jakichkolwiek wątpliwości związanych z płukaniem zatok warto poradzić się lekarza.
Przeczytaj również:
Katar zatokowy – jak leczyć? Co pomaga na zatkane zatoki?
Bezpieczne metody udrażniania zatok u dorosłych i dzieci
Podstawową metodą udrażniania zatok i opróżniania ich z zalegającej wydzieliny jest płukanie zatok solą fizjologiczną lub roztworem hipertonicznym. To tzw. irygacja objętościowa wykonywana przy użyciu butelki squeeze lub gruszki. U dzieci powyżej drugiego roku życia można stosować płukanie nosa solą fizjologiczną pod kontrolą rodzica, natomiast u młodszych dzieci bezpieczniejsze są krople lub delikatne aerozole solankowe podawane w pozycji leżącej.
Ciepłe okłady przykładane na okolicę nosa, czoła i okolic kości policzkowych mogą przynieść ulgę w bólu zatok i wspomóc odpływ zalegającej wydzieliny. Inhalacje parowe z dodatkiem olejków eterycznych (eukaliptusowego, miętowego) nawilżają błonę śluzową nosa oraz pomagają zmniejszyć uczucie zatkanego nosa. U dzieci poniżej siódmego roku życia nie zaleca się inhalacji z olejkami eterycznymi. Bezpieczniejszą alternatywą jest nawilżanie powietrza za pomocą nawilżacza.
współpraca: lek. Anna Owczarczyk, lek. Marta Cygoń-Pawlicka
