Flegma w gardle i chrząkanie – skąd się biorą i jak sobie pomóc?

Skąd się bierze zalegająca flegma w gardle w dużych ilościach?

Flegma to potoczne określenie gęstej wydzieliny, która może gromadzić się w gardle i wywoływać potrzebę częstego przełykania lub chrząkania. Sama obecność śluzu w drogach oddechowych jest naturalna – nawilża błony śluzowe i pomaga zatrzymywać zanieczyszczenia oraz drobnoustroje. Problem pojawia się wtedy, gdy plwociny jest więcej, staje się gęsta i lepka albo trudno ją usunąć.

Jedną z częstych przyczyn jest spływanie wydzieliny z nosa i zatok po tylnej ścianie gardła. Może do niego dochodzić podczas infekcji, alergii lub przewlekłego zapalenia zatok. Nie zawsze towarzyszy temu widoczny katar. Uczucie flegmy w gardle może nasilać się rano, po przebudzeniu, a także w pozycji leżącej.

Gęsta flegma w gardle – jakie są przyczyny zalegania?

Przyczyną zalegania gęstej plwociny mogą być różne dolegliwości, dlatego znaczenie mają również inne objawy i okoliczności, w których pojawia się problem.

• Choroby nosa i zatok – infekcje, alergiczny nieżyt nosa, niealergiczny nieżyt nosa, gustatory rhinitis i przewlekłe zapalenie zatok mogą powodować spływanie wydzieliny do gardła i uczucie nieprzyjemnej guli.
• Refluks żołądkowo-przełykowy lub krtaniowo-gardłowy – cofająca się treść żołądkowa może podrażniać gardło i krtań. Uczucie zalegania nasila się niekiedy po jedzeniu lub w nocy. Nie zawsze występuje przy tym zgaga.
• Alergia – reakcja na pyłki, roztocza kurzu domowego lub inne alergeny może zwiększać ilość wydzieliny w nosie i wywoływać spływanie jej do gardła
• Dym tytoniowy i zanieczyszczenia powietrza – drażnią błony śluzowe i mogą nasilać produkcję śluzu. Po rzuceniu palenia przez pewien czas może zmieniać się sposób oczyszczania dróg oddechowych, czemu niekiedy towarzyszy kaszel i odkrztuszanie.
• Choroby układu oddechowego – astma i niektóre przewlekłe choroby oskrzeli mogą wiązać się z nadmierną ilością plwociny.

Wygląd odkrztuszanej plwociny nie pozwala samodzielnie ustalić przyczyny dolegliwości. Żółta lub zielona barwa nie musi oznaczać zakażenia bakteryjnego, a tym bardziej konieczności zastosowania antybiotyku. Ważniejsze jest to, jak długo utrzymują się objawy i czy towarzyszą im inne dolegliwości, np. gorączka, duszność lub ból w klatce piersiowej.

Zbierająca się flegma w gardle bez kataru od kilku miesięcy – co to oznacza?

Przy długotrwałych dolegliwościach charakterystyczne może być nie tyle odkrztuszanie dużej ilości plwociny, ile uporczywe wrażenie, że coś zalega w gardle. Pojawia się potrzeba częstego przełykania śliny, chrząkania lub odkasływania, choć nie zawsze udaje się cokolwiek odkrztusić. Niekiedy towarzyszą temu chrypka, drapanie w gardle albo uczucie guli.

Jedną z możliwych przyczyn są przewlekłe problemy z zatokami. W przebiegu stanu zapalnego błona śluzowa nosa i zatok może produkować większe ilości śluzu, który spływa do gardła i wywołuje uczucie zalegania. Nie musi przy tym występować typowy katar. Podobnie alergia nie zawsze objawia się napadami kichania czy wodnistym katarem – czasem dominują podrażnienie gardła i uczucie spływania wydzieliny.

Takie dolegliwości mogą mieć również związek z refluksem krtaniowo-gardłowym lub przewlekłym podrażnieniem gardła i krtani. Częste chrząkanie może dodatkowo nasilać problem: próba oczyszczenia gardła podrażnia je, co ponownie wywołuje potrzebę chrząkania. Zamiast za każdym razem odchrząkiwać, warto spróbować przełknąć ślinę lub napić się wody.

Jeżeli objawy utrzymują się od kilku miesięcy, nawracają lub wpływają na głos i komfort przełykania, wskazana jest konsultacja lekarska. Ważne jest ustalenie źródła problemu, ponieważ samo łagodzenie uczucia zalegania może nie przynieść trwałej poprawy. Specjalistą do którego należy się udać jest laryngolog.

Flegma w gardle – jak się jej pozbyć domowymi sposobami?

Domowe sposoby mogą przynieść ulgę, szczególnie gdy plwocina jest gęsta, a błony śluzowe podrażnione. Nie zastępują jednak leczenia przyczynowego, jeśli problem wynika np. z alergii, przewlekłego zapalenia zatok lub refluksu.

1. Pij odpowiednią ilość płynów – nawodnienie pomaga utrzymać prawidłowe nawilżenie błon śluzowych. Nie oznacza to jednak, że samo picie dużej ilości wody usunie przyczynę zalegania flegmy.
2. Płucz nos i zatoki roztworem soli – irygacja może pomóc usunąć zalegającą w nosie i nosogardle wydzielinę. Do przygotowania roztworu używaj wody jałowej, destylowanej albo wcześniej przegotowanej i ostudzonej. Nie stosuj bezpośrednio wody z kranu.
3. Zadbaj o jakość powietrza – regularnie wietrz pomieszczenia i unikaj dymu papierosowego, kurzu oraz drażniących oparów. Nawilżacz może być pomocny przy suchym powietrzu, ale wymaga regularnego czyszczenia. Oczyszczacz może ograniczać ilość unoszących się w powietrzu cząstek i alergenów.
4. Płucz gardło – płukanie wodą lub odpowiednim roztworem może łagodzić podrażnienie, choć nie usuwa przyczyny spływania wydzieliny.
5. Sięgaj po preparaty osłaniające gardło – niektóre produkty zawierają naturalne składniki, np. porost islandzki lub glicerynę. Mogą tworzyć warstwę ochronną i łagodzić uczucie suchości czy drapania, ale nie należy traktować ich jako środków rozrzedzających plwocinę.

Jeśli podejrzewasz refluks, zwróć uwagę na dietę i porę ostatniego posiłku. Pomocne może być unikanie produktów, po których dolegliwości się nasilają, oraz niejedzenie na 2–3 godziny przed snem. Nie ma jednej diety, która usuwa flegmę z gardła – sposób żywienia warto dostosować do rozpoznanej przyczyny.
Nie zaleca się wdychania olejków eterycznych ani stosowania ich w nebulizatorze. Mogą podrażniać drogi oddechowe. Unikaj również inhalacji nad naczyniem z gorącą wodą ze względu na ryzyko oparzenia.

Co robić, gdy nie można odkrztusić flegmy?

Trudności z odkrztuszaniem mogą wynikać z nadmiernej lepkości wydzieliny, ale również z miejsca jej zalegania. Jeśli śluz spływa z nosa i zatok po tylnej ścianie gardła, próby intensywnego kaszlu zwykle nie przynoszą poprawy. Innego postępowania wymaga natomiast gęsta plwocina zalegająca w oskrzelach, której usunięcie jest utrudnione

Nie należy natomiast na siłę prowokować kaszlu ani stale chrząkać. Powtarzające się odchrząkiwanie może podrażniać krtań i nasilać uczucie obecności ciała obcego w gardle. Jeśli mimo podejmowanych działań wydzielina pozostaje trudna do usunięcia, konieczne może być leczenie przyczynowe, a w wybranych przypadkach zastosowanie leków mukolitycznych lub fizjoterapii oddechowej.

W przypadku gęstej, trudnej do usunięcia wydzieliny można rozważyć leki mukolityczne, które zmniejszają jej lepkość i ułatwiają odkrztuszanie. Stosuje się je przede wszystkim przy zaleganiu plwociny w oskrzelach, a niektóre preparaty również w celu upłynnienia wydzieliny w nosie i zatokach.

Jak wybrać lek na rozrzedzenie flegmy w gardle – syrop, tabletki, inhalacje?

Dobór preparatu zależy od przyczyny zalegania flegmy i jej lokalizacji. Inne środki stosuje się, gdy problem dotyczy gęstej wydzieliny w nosie i zatokach, a inne przy nadmiernej ilości plwociny w dolnych drogach oddechowych.

• Leki mukolityczne i wykrztuśne – zawierają m.in. acetylocysteinę, karbocysteinę, ambroksol lub bromheksynę. Zmniejszają lepkość wydzieliny i ułatwiają jej usuwanie. Są dostępne m.in. w postaci syropów, tabletek i granulatów. Nie wszystkie substancje mają jednak takie same wskazania, dlatego preparat należy dobrać do rodzaju dolegliwości i informacji zawartych w ulotce.
• Preparaty do nosa i zatok – roztwory soli izotonicznej lub hipertonicznej służą do płukania nosa i usuwania zalegającej wydzieliny. Roztwory hipertoniczne mogą dodatkowo zmniejszać obrzęk błony śluzowej. Przy alergicznym nieżycie nosa stosuje się również leki przeciwhistaminowe i donosowe glikokortykosteroidy, które ograniczają reakcję zapalną i nadmierne wydzielanie śluzu.
• Roztwory do nebulizacji – w inhalacjach można stosować nie tylko sól fizjologiczną. Dostępne są również preparaty zawierające ektoinę, która tworzy na powierzchni błony śluzowej warstwę ochronną i pomaga ograniczać jej podrażnienie. W zależności od składu i przeznaczenia preparaty te mogą wspierać nawilżanie dróg oddechowych. Nie należy jednak zakładać, że każdy roztwór do nebulizacji rozrzedza wydzielinę lub leczy przyczynę jej zalegania.
• Preparaty osłaniające gardło – pastylki, aerozole i syropy zawierające m.in. porost islandzki, prawoślaz lub glicerynę mogą łagodzić suchość i podrażnienie błony śluzowej. Ich zadaniem jest przede wszystkim ochrona i nawilżenie gardła, a nie upłynnianie plwociny.

Jeżeli uczucie zalegania wydzieliny wiąże się z refluksem, samo stosowanie preparatów mukolitycznych nie rozwiąże problemu. W takim przypadku postępowanie powinno być ukierunkowane na ograniczenie cofania się treści żołądkowej i leczenie rozpoznanej przyczyny.

Kiedy flegma w gardle wymaga konsultacji lekarskiej?

Jeśli uczucie zalegania flegmy utrzymuje się przez kilka tygodni, nawraca lub nasila, warto skonsultować się z lekarzem. W zależności od objawów pomocny może być lekarz rodzinny, laryngolog, alergolog lub pulmonolog.

Nie zwlekaj z konsultacją, jeśli plwocinie towarzyszą gorączka, ból w klatce piersiowej, duszność, świszczący oddech, trudności w połykaniu lub niezamierzona utrata masy ciała.

Obecność krwi w odkrztuszanej wydzielinie wymaga pilnej oceny lekarskiej. Przy nasilonej duszności, dużej ilości krwi lub silnym bólu w klatce piersiowej należy szukać pomocy w trybie nagłym.U dziecka utrzymująca się flegma, przewlekły kaszel lub trudności z oddychaniem również wymagają oceny pediatry. Nie należy podawać dzieciom leków mukolitycznych ani wykrztuśnych bez sprawdzenia wskazań i ograniczeń wiekowych.

Pytania, które najczęściej zadają pacjenci

Czy płyny do płukania gardła pomagają na flegmę?

Mogą łagodzić podrażnienie, suchość i drapanie w gardle, ale nie usuwają przyczyny nadmiernej produkcji wydzieliny. Jeśli problem wynika ze spływania wydzieliny z nosa, bardziej pomocne może być płukanie nosa roztworem soli.

Jak szybko pozbyć się nadmiaru flegmy po nocy?

Po przebudzeniu warto napić się wody, zadbać o nawilżenie powietrza i – jeśli wydzielina spływa z nosa – przepłukać nos roztworem soli. Poranna flegma może gromadzić się podczas snu, dlatego nie zawsze da się usunąć ją od razu. Jeśli objaw regularnie powraca, warto ustalić jego przyczynę.

Czy antybiotyk pomoże na flegmę w gardle?

Nie należy stosować antybiotyku wyłącznie z powodu zalegającej flegmy. Żółta lub zielona barwa plwociny nie przesądza o zakażeniu bakteryjnym. Antybiotyk jest potrzebny tylko w przypadku określonych zakażeń bakteryjnych, po ocenie lekarza.