Wodnisty katar, cieknąca woda z nosa – jak się jej pozbyć?

Jakie są przyczyny wodnistego kataru?

Wodnisty katar najczęściej jest związany z nieżytem nosa, czyli stanem, w którym błona śluzowa nosa produkuje zwiększoną ilość wydzieliny. Przyczyną może być infekcja, alergia albo nadmierna reakcja nosa na określone bodźce. Nie każda woda z nosa oznacza więc alergię.

Do częstych przyczyn wodnistego kataru należą:

• infekcja wirusowa – wodnista wydzielina często pojawia się na początku przeziębienia i może towarzyszyć jej kichanie, ból gardła, kaszel lub niewysoka gorączka;
• alergiczny nieżyt nosa – typowe są wodnisty katar, kichanie, świąd nosa oraz łzawienie oczu, szczególnie po kontakcie z alergenem;
• niealergiczny nieżyt nosa – wydzielanie z nosa może nasilać się pod wpływem zimnego powietrza, zmian temperatury, dymu, intensywnych zapachów lub innych bodźców;
• nieżyt nosa związany z jedzeniem – u części osób wodnisty katar pojawia się podczas lub krótko po posiłku, zwłaszcza po gorących albo pikantnych potrawach;
• ciąża – zmiany zachodzące w błonie śluzowej nosa mogą powodować zwiększenie wydzielania i uczucie zatkania nosa;
  
• niektóre leki – m.in. część leków stosowanych w nadciśnieniu tętniczym oraz niektóre niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ).

Część pacjentów za opisywane dolegliwości podejrzewa antybiotyki. Ta grupa preparatów rzadko powoduje wodnisty katar jako działanie niepożądane. Jeśli katar pojawił się podczas antybiotykoterapii, częściej może nadal być objawem infekcji, z powodu której rozpoczęto leczenie, albo mieć inną przyczynę, np. alergię. Gdy objawy wyraźnie pojawiły się po rozpoczęciu stosowania konkretnego leku, warto omówić to z lekarzem.

U niektórych osób wodnisty katar pojawia się podczas jedzenia lub chwilę po nim, szczególnie po gorących i pikantnych potrawach. Odpowiada za to pobudzenie nerwów w błonie śluzowej nosa, które zwiększa wydzielanie wodnistej wydzieliny. Nie jest to równoznaczne z alergią na jedzenie.

Jak rozpoznać rodzaj kataru i inne objawy?

Sam wygląd wydzieliny nie wystarcza do ustalenia przyczyny kataru. Ważne jest przede wszystkim, jak wygląda wydzielina, kiedy pojawia się katar, jak długo trwa i jakie objawy mu towarzyszą. Przezroczysta, rzadka wydzielina może występować zarówno przy alergii, infekcji wirusowej, jak i niealergicznym nieżycie nosa. W czasie infekcji może z czasem stać się bardziej gęsta i przybrać białe, żółte lub zielonkawe zabarwienie. Sam kolor kataru nie świadczy jednak o zakażeniu bakteryjnym. Przy ocenie infekcji znaczenie ma również jej przebieg, nasilenie i czas trwania.

Warto zwrócić uwagę, w jakich sytuacjach pojawia się wodnisty katar, ponieważ może to podpowiedzieć jego przyczynę:

• po kontakcie z alergenem lub w określonej porze roku – może wskazywać na alergiczny nieżyt nosa, zwłaszcza jeśli pojawiają się również kichanie, świąd nosa i łzawienie oczu;
• po kontakcie z zimnym powietrzem, zmianą temperatury, dymem lub intensywnym zapachem – częściej pasuje do niealergicznego nieżytu nosa, w którym błona śluzowa nadmiernie reaguje na różne bodźce;
• podczas jedzenia lub krótko po posiłku – szczególnie po gorących i pikantnych potrawach, może być związany z nieżytem nosa wywoływanym przez jedzenie;
• głównie rano lub po przebudzeniu – może mieć związek z alergenami obecnymi w sypialni, np. roztoczami kurzu domowego, ale także z suchym powietrzem lub innymi czynnikami działającymi w nocy;
• przez kilka dni, razem z bólem gardła, kaszlem, osłabieniem lub gorączką – bardziej przemawia za infekcją wirusową;
• nawracająco lub przez dłuższy czas – warto zwrócić uwagę na powtarzające się czynniki wywołujące objawy, a jeśli katar utrudnia codzienne funkcjonowanie, skonsultować się z lekarzem.

Wodnista wydzielina może pojawiać się również przy chorobach nosa i zatok, ale sam katar nie pozwala stwierdzić, że jego przyczyną są zatoki. W takich przypadkach znaczenie mają także inne objawy, np. niedrożność nosa, ból lub uczucie rozpierania w obrębie twarzy czy zaburzenia węchu.

U kobiet w ciąży wodnisty katar może być związany ze zmianami hormonalnymi. Zwiększają one ukrwienie i obrzęk błony śluzowej nosa, co może prowadzić zarówno do wodnistej wydzieliny, jak i uczucia zatkania nosa

Wodnisty katar z jednej dziurki – co to oznacza?

Wodnisty katar z jednej dziurki może pojawić się przejściowo podczas infekcji, po kontakcie z czynnikiem drażniącym lub z innych przyczyn i nie musi oznaczać problemu dotyczącego tylko jednej strony nosa. Jeśli jednak wydzielina regularnie pojawia się wyłącznie z tej samej strony, warto wykluczyć miejscową przyczynę w nosie.

Jednostronny katar może towarzyszyć m.in. skrzywieniu przegrody nosa, miejscowemu obrzękowi błony śluzowej, polipowi nosa lub innym zmianom utrudniającym prawidłowy przepływ powietrza i wydzieliny. Jeśli jednocześnie występuje wyraźna niedrożność jednej strony nosa, nawracające krwawienia, ból lub zaburzenia węchu, bardziej przemawia to za miejscowym problemem wymagającym oceny laryngologicznej.

Jeżeli wydzielina pojawia się tylko czasami, zmienia stronę lub występuje w określonych sytuacjach, sama jednostronność nie musi mieć większego znaczenia. Jeśli natomiast katar stale cieknie z tej samej dziurki i nie wiadomo, dlaczego tak się dzieje, warto skonsultować się z laryngologiem. Badanie nosa pozwala ocenić, czy przyczyną jest miejscowa przeszkoda lub nieprawidłowość anatomiczna.

Wodnisty katar, który cieknie przy schylaniu

Jeśli podczas schylania z nosa zaczyna wypływać przezroczysta wydzielina, zwykle wynika to z jej łatwiejszego przemieszczania się w jamie nosa, gdy głowa znajduje się niżej. Dlatego zjawisko może pojawić się np. podczas wiązania butów, sprzątania czy podnoszenia czegoś z podłogi.
Sam katar przy schylaniu nie świadczy o chorobie zatok. Jeśli poza tym nos funkcjonuje prawidłowo, a wydzielina pojawia się tylko w tej sytuacji, zwykle nie ma powodu, aby traktować to jako osobny objaw choroby.

Wodnisty katar – co robić, gdy woda cieknie z nosa?

Postępowanie zależy od przyczyny. Przy łagodnym katarze związanym z infekcją lub podrażnieniem nosa zwykle wystarcza leczenie objawowe.
Pomocne może być:

• sól fizjologiczna w kroplach lub aerozolu – oczyszcza i nawilża błonę śluzową nosa;
  
• płukanie nosa – pomaga usunąć nadmiar wydzieliny, a szczególnie przydaje się, gdy katarowi towarzyszy uczucie zalegania lub zatkania nosa;
  
• unikanie czynników nasilających katar – np. dymu tytoniowego, intensywnych zapachów czy zimnego powietrza;
  
• ograniczenie kontaktu z alergenem – jeśli wiadomo, co wywołuje objawy;
  
• odpowiednie nawodnienie – szczególnie podczas infekcji.

Do płukania nosa stosuje się roztwory izotoniczne i hipertoniczne. Izotoniczny ma stężenie soli zbliżone do płynów ustrojowych, dlatego przede wszystkim oczyszcza i nawilża błonę śluzową nosa. Przy samym wodnistym katarze, bez zatkania nosa, zwykle jest wystarczający. Roztwór hipertoniczny zawiera większe stężenie soli i pomaga zmniejszyć obrzęk błony śluzowej. Może być więc bardziej przydatny, gdy oprócz kataru występuje zatkanie nosa lub uczucie niedrożności. U części osób może jednak powodować przejściowe szczypanie lub pieczenie.
Do płukania można wykorzystać gotowy zestaw do irygacji z butelką-irygatorem i saszetkami soli. W zależności od potrzeb można wybrać roztwór izotoniczny lub hipertoniczny. 

Jeśli wodnisty katar jest związany z alergią i utrzymuje się mimo oczyszczania nosa, sama sól fizjologiczna może nie wystarczyć. W takim przypadku stosuje się leczenie ukierunkowane na alergiczny nieżyt nosa.

Co na wodnisty katar u dziecka – co można zastosować?

U małego dziecka wodnisty katar wymaga przede wszystkim regularnego oczyszczania nosa, ponieważ niemowlę nie potrafi jeszcze samodzielnie wydmuchać wydzieliny. Zalegająca wydzielina może utrudniać oddychanie przez nos, szczególnie podczas karmienia i snu.

U niemowlęcia można zastosować sól fizjologiczną w kroplach lub aerozolu, a następnie delikatnie usunąć rozrzedzoną wydzielinę za pomocą aspiratora do nosa. Jest to przyrząd, który wytwarza podciśnienie i pozwala odciągnąć wydzielinę z nosa. Najpierw warto zwilżyć nos solą, ponieważ sama aspiracja gorzej radzi sobie z bardziej lepką wydzieliną.

U starszego dziecka, które potrafi już prawidłowo wydmuchać nos, można po zastosowaniu soli poprosić je o delikatne oczyszczenie nosa, wydmuchując każdą dziurkę osobno. Dzieci zwykle uczą się tej umiejętności około 2.–3. roku życia.

Nie należy natomiast samodzielnie stosować u małego dziecka leków na katar przeznaczonych dla dorosłych. W przypadku preparatów donosowych i doustnych znaczenie ma wiek dziecka, rodzaj leku i przyczyna kataru. Przy zwykłym przeziębieniu podstawą pozostaje oczyszczanie nosa i zapewnienie dziecku odpowiedniego nawodnienia.

Czy są leki, które pomogą na wodnisty katar?

Nie ma jednego leku odpowiedniego na każdy wodnisty katar. Preparat dobiera się przede wszystkim do przyczyny. Przy alergicznym nieżycie nosa stosuje się przede wszystkim leki donosowe. Aktualne wytyczne wskazują na wysoką pozycję donosowych kortykosteroidów, a także donosowych leków przeciwhistaminowych; w określonych sytuacjach preferowane mogą być preparaty łączące obie grupy.

Leki przeciwhistaminowe stosowane doustnie również mogą być wykorzystywane w leczeniu alergicznego nieżytu nosa, szczególnie gdy występują objawy takie jak kichanie, świąd czy łzawienie.

W niealergicznym nieżycie nosa wybór leczenia zależy od dominujących objawów. Przy bardzo nasilonym wodnistym wycieku z nosa lekarz może rozważyć lek donosowy z ipratropium, który zmniejsza wydzielanie z gruczołów błony śluzowej nosa.

Krople i aerozole obkurczające błonę śluzową nosa nie są uniwersalnym sposobem na wodnisty katar. Ich stosowanie powinno być krótkotrwałe, ponieważ zbyt długie używanie może prowadzić do polekowego nieżytu nosa i nasilenia niedrożności.

Kiedy iść do lekarza i do jakiego specjalisty?

Krótkotrwały wodnisty katar, który stopniowo ustępuje, zwykle nie wymaga specjalistycznej diagnostyki. W pierwszej kolejności można zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, a w przypadku dziecka do pediatry. Na podstawie objawów i badania lekarz może zdecydować, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka.

Alergolog jest właściwym specjalistą, gdy wodnistemu katarowi regularnie towarzyszą kichanie, świąd nosa i oczu oraz objawy pojawiające się po kontakcie z określonym alergenem. W diagnostyce alergicznego nieżytu nosa wykorzystuje się m.in. punktowe testy skórne oraz oznaczenie swoistych IgE.

Laryngolog może być potrzebny przy przewlekłym lub nawracającym katarze, utrzymującej się niedrożności nosa lub podejrzeniu choroby nosa i zatok.

Pytania, które najczęściej zadają pacjenci

Czy wodnisty katar zawsze oznacza alergię?

Nie. Wodnista wydzielina występuje również podczas infekcji wirusowych i w niealergicznym nieżycie nosa. O alergii bardziej przemawiają powtarzające się kichanie, świąd nosa i oczu oraz związek objawów z określonym alergenem.

Dlaczego wodnisty katar pojawia się po jedzeniu?

Może być to nieżyt nosa związany z jedzeniem. Woda z nosa pojawia się wtedy jako reakcja błony śluzowej na bodziec pokarmowy, często po gorących lub pikantnych potrawach. Nie musi to oznaczać alergii pokarmowej.

Czy wodnisty katar może być objawem przeziębienia?

Tak. Wodnista wydzielina często pojawia się na początku infekcji wirusowej. Mogą towarzyszyć jej kichanie, zatkanie nosa, ból gardła, kaszel, osłabienie lub niewysoka gorączka.

Dlaczego wodnisty katar pojawia się po przebudzeniu?

Poranny katar może mieć różne przyczyny. Znaczenie mogą mieć m.in. alergeny obecne w sypialni, suche lub zimne powietrze oraz niealergiczna nadreaktywność błony śluzowej nosa. Jeżeli objaw powtarza się codziennie, warto zwrócić uwagę na warunki panujące w miejscu snu oraz inne objawy towarzyszące.

Jak długo może utrzymywać się wodnisty katar?

Nie ma jednej prawidłowej długości trwania wodnistego kataru. Przy infekcji powinien stopniowo ustępować wraz z pozostałymi objawami, natomiast alergiczny lub niealergiczny nieżyt nosa może nawracać albo utrzymywać się dłużej. Jeśli katar staje się przewlekły lub regularnie powraca, warto ustalić jego przyczynę.