Zatkany nos bez kataru – czy jest na to trik?

Zatkany nos i nie ma kataru – jakie są przyczyny?

Uczucie zatkanego nosa może pojawić się nawet wtedy, gdy z nosa nie wypływa żadna wydzielina. Niedrożność nie musi być spowodowana zalegającym katarem. Często odpowiada za nią obrzęk błony śluzowej nosa, który zwęża przewody nosowe i utrudnia przepływ powietrza.

Jedną z przyczyn może być także fizjologiczny cykl nosowy. W ciągu dnia przepływ powietrza przez prawą i lewą stronę nosa naturalnie się zmienia. Małżowiny nosowe okresowo zwiększają swoją objętość po jednej stronie, a zmniejszają po drugiej. Dlatego przez pewien czas jedna dziurka może być wyraźnie bardziej zatkana, po czym niedrożność przenosi się na drugą stronę.

Najczęstsze przyczyny niedrożności nosa bez wydzieliny to:

• obrzęk błony śluzowej przy alergii,
  
• niealergiczny nieżyt nosa,
  
• infekcja wirusowa lub stan zapalny nosa i zatok,
  
• skrzywienie przegrody nosa,
  
• przerost małżowin nosowych,
  
• polipy nosa,
  
• zwężenie lub zapadanie się zastawki nosa,
  
• przesuszenie i podrażnienie błony śluzowej.

Niedrożność może być więc jednostronna lub obustronna, okresowa albo stała. Sam brak kataru nie pozwala określić jej przyczyny.

Jakie inne objawy mogą wskazać na zapalenie zatok lub alergię?

Alergia może powodować uczucie zatkanego nosa bez kataru lub przy niewielkiej ilości wydzieliny. Często pojawiają się także kichanie, świąd nosa oraz łzawienie i świąd oczu. Objawy mogą nasilać się po kontakcie z alergenem i zwykle dotyczą obu stron nosa.

Stan zapalny nosa i zatok również może powodować niedrożność bez widocznej wydzieliny. W zależności od rodzaju i nasilenia stanu zapalnego mogą pojawić się dodatkowo zaburzenia węchu, uczucie rozpierania lub ból twarzy, głowy, uczucie ciśnienia w okolicy nosa albo spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Nie wszystkie te objawy muszą występować jednocześnie.

Przy przewlekłym zapaleniu zatok niedrożność nosa może utrzymywać się przez długi czas i dotyczyć jednej lub obu stron. Może jej towarzyszyć pogorszenie węchu, uczucie rozpierania twarzy lub spływanie wydzieliny do gardła, ale brak wydzieliny z nosa nie wyklucza stanu zapalnego.

Zatkana tylko jedna dziurka – czy to może być przegroda lub polipy?

Tak. Jeśli zatkana jedna dziurka jest niedrożna przez większość czasu i problem stale dotyczy tej samej strony, przyczyną może być przeszkoda anatomiczna.

Jedną z najczęstszych jest skrzywienie przegrody nosa. Może ono zwężać jeden z przewodów nosowych i utrudniać przepływ powietrza. Podobny efekt może powodować przerost małżowin nosowych, które są prawidłowymi strukturami nosa odpowiedzialnymi m.in. za ogrzewanie i nawilżanie wdychanego powietrza. Ich powiększenie dodatkowo zmniejsza przestrzeń dla przepływu powietrza.

Inną możliwością są polipy nosa, czyli miękkie zmiany rozwijające się w obrębie błony śluzowej. Częściej powodują niedrożność obu stron, ale każda utrzymująca się jednostronnie zmiana w nosie wymaga oceny laryngologicznej.
Nie należy jednak zakładać, że jednostronna niedrożność oznacza wyłącznie przeszkodę mechaniczną. Obrzęk śluzówki, alergia i stan zapalny również mogą powodować uczucie zatkania po jednej stronie. Dlatego ważny jest sposób występowania objawu: czy zmienia stronę, pojawia się okresowo, czy stale dotyczy tego samego przewodu nosowego.

Jakie leki na zatkany nos bez kataru są dostępne w aptekach?

Dobór leku zależy od przyczyny niedrożności nosa. Inne preparaty stosuje się przy alergii, inne przy stanie zapalnym, a leki obkurczające błonę śluzową mogą być stosowane jedynie krótkotrwale.

• Spray z glikokortykosteroidem donosowym – stosowany m.in. przy alergicznym nieżycie nosa i przewlekłym stanie zapalnym. Zmniejsza obrzęk błony śluzowej i niedrożność. Nie działa natychmiast, a efekt rozwija się przy regularnym stosowaniu.
• Donosowy lek przeciwhistaminowy – stosowany przede wszystkim przy alergii. Może zmniejszać niedrożność oraz inne objawy alergiczne.
• Spray obkurczający błonę śluzową nosa – szybko zmniejsza obrzęk i może udrożnić nos, ale jest przeznaczony do krótkotrwałego stosowania. Zbyt długie używanie może prowadzić do polekowego nieżytu nosa i utrwalonego uczucia zatkania.
• Tabletki przeciwhistaminowe – mogą być stosowane przy alergii, zwłaszcza gdy występują również kichanie, świąd nosa czy objawy ze strony oczu.
• Tabletki z pseudoefedryną – zmniejszają obrzęk błony śluzowej nosa i ułatwiają oddychanie, ale ze względu na przeciwwskazania i możliwe działania niepożądane nie są odpowiednie dla każdego.

Domowe sposoby na niedrożny nos bez wydzieliny

Mogą przynieść ulgę, szczególnie gdy niedrożność jest związana z przesuszeniem lub obrzękiem błony śluzowej. Nie usuną jednak przyczyny anatomicznej, ani też nie zredukują przyczyn stanu zapalnego.

• Sól fizjologiczna 0,9% w sprayu może nawilżać błonę śluzową nosa i przynieść chwilową ulgę. Przy całkowicie zatkanej dziurce spray może jednak nie dotrzeć głębiej do nosa, dlatego nie należy na siłę zwiększać ciśnienia ani wlewać dużej ilości roztworu.
• Płukanie (irygacja) nosa solą ma sens przede wszystkim wtedy, gdy roztwór może swobodnie przepływać przez nos. Przy całkowitej niedrożności jednej strony nie należy forsować płukania. Jeśli nos jest częściowo drożny, można zastosować gotowy preparat do płukania zgodnie z instrukcją. Do przygotowania roztworu należy używać wody sterylnej, destylowanej albo wcześniej przegotowanej i ostudzonej.
• Nawilżanie powietrza może być pomocne, jeśli w mieszkaniu jest bardzo sucho. Nie powinno jednak prowadzić do nadmiernego zwiększenia wilgotności, ponieważ sprzyja ona rozwojowi pleśni i roztoczy.
• Ciepły prysznic lub przebywanie przez kilka minut w wilgotnym powietrzu może dać chwilową ulgę w oddychaniu. Nie jest to jednak metoda leczenia przyczyny niedrożności.
• Jeżeli nos jest zatkany w nocy, pomocne może być lekkie uniesienie głowy podczas snu. Warto również ograniczyć kontakt z dymem papierosowym, intensywnymi zapachami i bardzo suchym powietrzem, ponieważ mogą dodatkowo podrażniać błonę śluzową.

Zatkany nos bez kataru u dziecka – czy leczenie się różni?

Tak. U dziecka leczenie zależy nie tylko od przyczyny niedrożności, ale także od wieku, dlatego nie należy samodzielnie stosować preparatów przeznaczonych dla dorosłych. U dzieci częściej przyczyną zatkanego nosa są infekcje, alergia lub przerost migdałka gardłowego.

Jeżeli dziecko ma zatkany nos głównie w nocy, oddycha przez usta, chrapie lub śpi z otwartymi ustami, warto ocenić drożność nosa i stan migdałka gardłowego. U niemowlaka nawet niewielki obrzęk błony śluzowej może utrudniać oddychanie przez nos.

Przy łagodnej niedrożności można stosować odpowiednie do wieku preparaty z solą fizjologiczną. Leki donosowe i doustne powinny być dobierane do wieku dziecka i przyczyny objawów. Dotyczy to również leków obkurczających błonę śluzową, których nie należy podawać dziecku na własną rękę.

W przypadku u rocznego dziecka lub starszego dziecka, które ma ciągle zatkany nos, chrapie, oddycha przez usta albo ma problemy ze snem, przydatna może być ocena pediatryczna lub laryngologiczna. Leczenie zależy od przyczyny, dlatego nie należy automatycznie stosować tych samych leków co u dorosłego.

Kiedy zatkana jedna dziurka wymaga diagnostyki?

Jeśli jedna dziurka nosa pozostaje zatkana przez dłuższy czas, szczególnie po ustąpieniu infekcji, warto skonsultować się z lekarzem. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy niedrożność nie ustępuje mimo stosowania leczenia lub stopniowo się nasila.

Szybszej konsultacji wymagają sytuacje, gdy jednostronnej niedrożności nosa towarzyszą:

• nawracające krwawienia z nosa,
  
• krwista lub nieprzyjemnie pachnąca wydzielina,
  
• ból po jednej stronie twarzy,
  
• zaburzenia węchu,
  
• widoczna zmiana lub przeszkoda w nosie.

Podstawą diagnostyki jest badanie nosa przez lekarza, a w razie potrzeby także endoskopia nosa. Pozwala ona dokładniej ocenić błonę śluzową, przegrodę nosa, małżowiny nosowe oraz obecność polipów lub innych zmian.

Tomografia komputerowa zatok nie jest wykonywana rutynowo przy każdej niedrożności nosa. Lekarz może ją zlecić, gdy objawy i badanie wskazują na potrzebę dokładniejszej oceny zatok lub struktur nosa.