Niedrożność nosa – jak go udrożnić domowymi sposobami?

Skąd się bierze niedrożność nosa?

Niedrożność nosa może wynikać z obrzęku błony śluzowej, zalegania wydzieliny albo zwężenia przewodu nosowego przez zmianę w budowie nosa. Często występuje więcej niż jeden czynnik, np. skrzywienie przegrody i alergiczny nieżyt nosa.

Najczęstsze przyczyny to:

• infekcje nosa – obrzęk błony śluzowej i zwiększona ilość wydzieliny utrudniają przepływ powietrza;
  
• alergiczny nieżyt nosa – reakcja zapalna powoduje obrzęk błony śluzowej;
  
• niealergiczny nieżyt nosa – niedrożność może być wywoływana m.in. zmianą temperatury, zimnym powietrzem, dymem lub intensywnymi zapachami;
  
• przewlekłe zapalenie nosa i zatok – utrzymujący się stan zapalny może prowadzić do obrzęku błony śluzowej i powstawania polipów;
  
• nieprawidłowości anatomiczne – przede wszystkim skrzywienie przegrody, przerost małżowin nosowych i zwężenie zastawki nosa;
  
• polipy nosa i zatok i inne zmiany w jamie nosowej;
  
• polekowy nieżyt nosa, najczęściej związany ze zbyt długim stosowaniem donosowych leków obkurczających;
  
• zmiany hormonalne, w tym związane z ciążą;
• rzadziej przyczyną są ciało obce, torbiele, guzy lub inne miejscowe zmiany.

W badaniu laryngologicznym lekarz może stwierdzić obrzęk błony śluzowej i powiększenie małżowin nosowych, skrzywienie przegrody, zwężenie zastawki nosa lub obecność polipów. Endoskopia nosa pozwala dokładniej ocenić wnętrze jamy nosowej, natomiast tomografia komputerowa pokazuje budowę nosa i zatok oraz wybrane zmiany zapalne lub anatomiczne. W nieżytach nosa najważniejszy jest stan zapalny i obrzęk błony śluzowej, przy skrzywieniu przegrody lub zwężeniu zastawki problem ma charakter anatomiczny, a w niealergicznym nieżycie nosa znaczenie ma nadmierna reaktywność nerwowa i naczyniowa błony śluzowej.

Jak rozpoznać niedrożność nosa i kiedy wymaga diagnostyki?

Niedrożność nosa może powodować:

• trudności w oddychaniu przez nos,
  
• oddychanie przez usta,
  
• uczucie „zamkniętego” nosa,
  
• chrapanie,
  
• gorszy sen,
  
• suchość w jamie ustnej,
  
• pogorszenie węchu,
  
• zaleganie i spływanie wydzieliny,
  
• czasem ból lub ucisk, jeśli współistnieje choroba zatok.

Szczególnie istotne jest ustalenie, czy problem jest jednostronny czy obustronny oraz czy jest stały, czy okresowy. Niedrożność okresowa, zmieniająca się w ciągu dnia lub nasilająca po kontakcie z określonymi bodźcami, może wskazywać na nieżyt nosa. W niealergicznym nieżycie nosa objawy mogą pojawiać się po zmianie temperatury, ekspozycji na zapachy, dym lub inne substancje drażniące.

Stała niedrożność jednej strony częściej wymaga poszukiwania miejscowej przyczyny, np. skrzywienia przegrody, przerostu małżowiny, zaburzenia funkcji zastawki nosa albo innej zmiany w jamie nosowej.

Mam ciągle zatkany nos. Do jakiego lekarza iść i jakie badanie pokaże przyczyny?

Przy utrzymującej się niedrożności nosa właściwym specjalistą jest laryngolog. Podczas badania ocenia on budowę nosa, przegrodę, małżowiny nosowe, błonę śluzową oraz ewentualne zmiany zajmujące światło jamy nosowej.

Jednym z najważniejszych badań jest endoskopia nosa. Wprowadzenie cienkiego endoskopu umożliwia ocenę głębiej położonych struktur, których nie można dokładnie obejrzeć podczas zwykłego badania. Jest to szczególnie przydatne przy przewlekłej niedrożności, podejrzeniu polipów, przewlekłego zapalenia nosa i zatok oraz zmian jednostronnych. Aktualne zalecenia dotyczące obrazowania podkreślają, że badanie kliniczne i endoskopia są pierwszym etapem diagnostyki, a badania obrazowe dobiera się do sytuacji.

Tomografia komputerowa nie jest potrzebna przy każdej niedrożności nosa. Wykonuje się ją wtedy, gdy trzeba dokładniej ocenić anatomię nosa i zatok, przewlekłe zmiany zapalne, zakres zmian lub przygotować się do leczenia zabiegowego.

Rezonans magnetyczny znajduje zastosowanie w wybranych sytuacjach, przede wszystkim gdy potrzebna jest dokładniejsza ocena tkanek miękkich lub podejrzewa się szerzenie zmiany poza jamę nosową.

Jeżeli objawy sugerują alergię, lekarz może uzupełnić diagnostykę o badania alergologiczne. Dzięki temu można odróżnić niedrożność wynikającą z alergicznego nieżytu nosa od innych przyczyn.

Jak udrożnić nos domowymi sposobami?

W przypadku łagodnej niedrożności nosa można zastosować kilka prostych metod:

• płukanie nosa i zatok solą – pomaga usunąć wydzielinę, alergeny i zanieczyszczenia oraz wspiera oczyszczanie błony śluzowej;
  
• nawilżanie powietrza – może zmniejszyć suchość i podrażnienie błony śluzowej, szczególnie przy suchym powietrzu;
  
• picie odpowiedniej ilości płynów – pomaga utrzymać prawidłowe nawilżenie wydzieliny, choć samo w sobie nie usuwa przyczyny niedrożności;
  
• unikanie dymu tytoniowego i innych substancji drażniących – mogą nasilać obrzęk i reaktywność błony śluzowej nosa.
  

Płukanie nosa jest spośród tych metod najlepiej ukierunkowane na samą niedrożność. Roztwór soli mechanicznie oczyszcza jamę nosową i może zmniejszać obrzęk oraz ilość zalegającej wydzieliny.

Inhalacje i nebulizacje mogą być stosowane przy niedrożności nosa, ale ich skuteczność i zastosowanie zależą od jej przyczyny. Ciepła para może krótkotrwale zmniejszyć uczucie zatkania nosa, natomiast nie usuwa obrzęku ani przeszkody anatomicznej. Nebulizacja pozwala podać lek lub roztwór w postaci aerozolu, ale konkretny preparat powinien być dobrany do rozpoznania.

Jakie leki bez recepty pomogą udrożnić nos?

Leki stosowane przy niedrożności nosa należą do różnych grup i działają w odmienny sposób. Wybór powinien zależeć przede wszystkim od przyczyny zatkania nosa.

• Donosowe leki obkurczające błonę śluzową, takie jak ksylometazolina, oksymetazolina czy tramazolina, powodują zwężenie naczyń w błonie śluzowej nosa. Dzięki temu szybko zmniejszają obrzęk i poprawiają przepływ powietrza. Ich działanie jest jednak objawowe i krótkotrwałe. Nie powinny być stosowane długotrwale. Donosowe leki obkurczające błonę śluzową powinny być stosowane krótkotrwale. Ich dłuższe stosowanie może prowadzić do polekowego nieżytu nosa i nasilenia niedrożności po odstawieniu.
• Z kolei donosowe glikokortykosteroidy, takie jak mometazon, flutykazon czy budezonid, działają przede wszystkim przeciwzapalnie. Zmniejszają obrzęk błony śluzowej i są szczególnie przydatne w alergicznym nieżycie nosa. Nie udrażniają nosa tak szybko jak leki obkurczające, ponieważ ich działanie wynika z ograniczenia procesu zapalnego. 
• Donosowe leki przeciwhistaminowe są stosowane przede wszystkim w alergicznym nieżycie nosa. Zmniejszają objawy wywołane działaniem histaminy i mogą poprawiać drożność nosa. Aktualne wytyczne dopuszczają także połączenie donosowego leku przeciwhistaminowego z glikokortykosteroidem, zwłaszcza przy bardziej nasilonych objawach.
• Preparaty z solą fizjologiczną lub wodą morską pomagają oczyszczać i nawilżać błonę śluzową. Nie działają przeciwzapalnie ani obkurczająco, ale mogą być stosowane jako uzupełnienie leczenia.

Niedrożność nosa bez kataru – jak sobie radzić?

Zatkany nos bez kataru często wynika z obrzęku błony śluzowej albo przyczyny anatomicznej. Możliwe są m.in. przerost małżowin nosowych, skrzywienie przegrody, zaburzenie funkcji zastawki nosa, polipy, przewlekłe zapalenie nosa i zatok oraz niealergiczny nieżyt nosa.

Jeżeli niedrożność zmienia się w ciągu dnia, nasila po kontakcie z zimnym powietrzem, zapachami lub dymem i nie towarzyszy jej typowa wydzielina, możliwy jest niealergiczny nieżyt nosa. W takim przypadku leczenie dobiera się do objawów, z wykorzystaniem wyżej wymienionych grup leków.

Jeżeli jedna strona nosa pozostaje stale zatkana, szczególnie gdy problem nie jest związany z infekcją ani sezonową alergią, warto skonsultować się z laryngologiem. Przyczyną może być m.in. skrzywienie przegrody nosa, polip lub inna miejscowa przeszkoda. W takich przypadkach preparaty dostępne bez recepty mogą jedynie czasowo zmniejszyć obrzęk błony śluzowej – nie usuną przyczyny niedrożności. W zależności od rozpoznania leczenie może obejmować farmakoterapię, a w wybranych przypadkach również leczenie zabiegowe.

Niedrożność nosa na tle nerwowym – czy to możliwe?

Tak, ale określenie „na tle nerwowym” nie oznacza, że problem jest wyłącznie psychiczny. Niedrożność może występować w przebiegu niealergicznego nieżytu nosa, w którym istotną rolę odgrywa nadmierna reaktywność nerwowa błony śluzowej nosa.

W takim przypadku objawy mogą być wywoływane przez zmianę temperatury, zimne powietrze, intensywne zapachy, dym, zanieczyszczenia czy inne substancje drażniące. Mechanizmy związane z unerwieniem nosa i receptorami czuciowymi wpływają na regulację naczyń oraz wydzielania w błonie śluzowej.

Stres może nasilać objawy, ale nie jest konieczny do ich wystąpienia. Niealergiczna rynopatia jest rzeczywistym zaburzeniem funkcjonowania nosa, które można rozpoznać na podstawie charakterystycznego przebiegu objawów i wykluczenia innych przyczyn.

Na niedrożny nos – nawilżanie powietrza

W przypadku niedrożności nosa związanej z podrażnieniem lub obrzękiem błony śluzowej pomocne może być utrzymywanie odpowiedniej wilgotności powietrza. Suche powietrze może nasilać suchość i podrażnienie nosa.

Warto regularnie wietrzyć pomieszczenia i zadbać o odpowiednią wilgotność powietrza. Można używać nawilżacza lub innych metod zwiększających wilgotność w pomieszczeniu, szczególnie w sezonie grzewczym.

Olejki eteryczne są czasem stosowane w celu łagodzenia objawów ze strony nosa, jednak dowody dotyczące ich skuteczności są ograniczone i odnoszą się do konkretnych preparatów oraz sposobów stosowania. Nie ma wystarczających podstaw, aby zalecać dodawanie olejków eterycznych do nawilżacza powietrza jako metody leczenia niedrożności nosa.

W przypadku obecności wydzieliny warto regularnie, ale delikatnie oczyszczać nos. Przy alergicznym nieżycie nosa należy natomiast ograniczać kontakt z rozpoznanymi alergenami i substancjami drażniącymi.

Pytania, które najczęściej zadają pacjenci

Czy niedrożność nosa częściej występuje w ciąży?

Tak. Zmiany hormonalne w ciąży wpływają na naczynia i błonę śluzową nosa, dlatego u części kobiet pojawia się utrzymujące się uczucie zatkania nosa bez infekcji lub alergii. Niedrożność nosa w ciąży może być nasilona szczególnie w późniejszych miesiącach i zwykle ustępuje po porodzie.

Czy istnieją punkty uciskowe na zatkany nos?

Masaż lub ucisk okolicy nosa i twarzy może u części osób chwilowo zmniejszyć odczuwanie dyskomfortu, ale nie ma podstaw, aby traktować określone punkty uciskowe jako leczenie przyczyny niedrożności. Nie zastępują one leczenia alergii, stanu zapalnego ani diagnostyki laryngologicznej.

Czy przez zatkany nos można tracić smak?

Tak, ale często jest to przede wszystkim pogorszenie węchu. Przy zatkanym nosie powietrze z substancjami zapachowymi ma utrudniony dostęp do nabłonka węchowego, dlatego jedzenie może wydawać się mniej intensywne w smaku.

Jednostronna niedrożność nosa – tylko jednej dziurki – co oznacza?

Może być skutkiem skrzywienia przegrody, przerostu małżowiny nosowej, zaburzenia funkcji zastawki nosa, polipa lub innej miejscowej zmiany. Jeśli jedna strona nosa pozostaje stale zatkana, szczególnie gdy występuje również krwawienie, ból lub jednostronna wydzielina, wskazane jest badanie laryngologiczne i ocena jamy nosowej.