Glukometr – co to jest i do czego służy?
Glukometr to niewielki, intuicyjny, przenośny sprzęt medyczny służący do samodzielnego wykonywania pomiarów stężenia glukozy we krwi włośniczkowej w prosty sposób, najczęściej z opuszki palca – w warunkach ambulatoryjnych lub domowych. Wynik uzyskuje się już po kilku sekundach, przez co osoba chora na cukrzycę lub jej opiekun mogą szybko zareagować w przypadku zbyt niskiego (hipoglikemia) lub zbyt wysokiego poziomu glukozy we krwi (hiperglikemii). Urządzenie to stanowi podstawowe narzędzie w codziennym leczeniu i monitorowaniu cukrzycy, zarówno typu 1, jak i typu 2.
Dlaczego monitorowanie stężenia glukozy we krwi jest ważne i kiedy dokonywać pomiarów?
Samokontrola glikemii stanowi podstawę leczenia cukrzycy. Dla diabetyka niekorzystającego z urządzeń opartych na systemie ciągłego monitorowania glikemii glukometr staje się niezbędnym narzędziem do utrzymania poziomu cukru w ryzach, co wiąże się z mniejszym ryzykiem wystąpienia ostrych, jak i przewlekłych powikłań hipo- lub hiperglikemii.
Przewlekle utrzymujące się zbyt wysokie wartości glikemii u dzieci i osób dorosłych przyczyniają się do nieodwracalnych uszkodzeń narządowych wynikających z dysfunkcji przepływu krwi w dużych i małych naczyniach krwionośnych.
Do szczególnie groźnych powikłań cukrzycy zaliczamy: miażdżycę naczyń tętniczych, cukrzycową chorobę oczu (m.in.: retinopatię, zaćmę, jaskrę), cukrzycową chorobę nerek jako postępującą przewlekłą chorobę nerek, a także występującą u 25% chorych neuropatię cukrzycową obwodowego układu nerwowego, w której destrukcji ulegają czuciowe i ruchowe nerwy obwodowe.
Z kolei powikłania ostre wywołane nagłą hipo- bądź hiperglikemią są traktowane jako stany zagrożenia życia. W obu przypadkach, jeśli nie wdroży się szybko leczenia poprzez uzupełnienie niedoboru cukru lub dawki insuliny, może dojść do utraty przytomności, śpiączki, a nawet zgonu osoby chorej.
Częstotliwość pomiarów powinna być indywidualnie ustalana przez lekarza. U osób z cukrzycą typu 1 zaleca się pomiary co najmniej 4–6 razy dziennie: na czczo, przed i po posiłkach, przed snem oraz w indywidualnych sytuacjach złego samopoczucia (np. po wysiłku fizycznym). W cukrzycy typu 2 częstotliwość zależy od stosowanego leczenia – osoby na insulinie również powinny kontrolować się wielokrotnie w ciągu dnia.
Przeczytaj również:
Prawidłowy poziom cukru we krwi – normy glikemii na czczo i po posiłku
Na co zwrócić uwagę, by pomiar glukometrem był prawidłowy?
1. Podstawową kwestią jest odpowiednie przeszkolenie osoby obsługującej glukometr. Faktem jest, że każdy z dostępnych na rynku modeli działa siłą rzeczy na podobnej zasadzie. Jednak sposób wykonywania pomiaru może się różnić. Właśnie dlatego tak ważną kwestią jest dokładne zapoznanie się z zasadami obsługi konkretnego modelu.
2. Kolejną kwestią jest wykorzystywanie testów paskowych dostosowanych do danego modelu glukometru. Każdy glukometr działa poprawnie tylko i wyłącznie z testami paskowymi, które są kompatybilne z danym modelem. Nie mniej ważnym parametrem jest wykorzystywanie testów zgodnie z zaleceniami ich terminu ważności (nie mogą być przeterminowane).
3. Okres przechowywania testów paskowych (od ich otwarcia do wykorzystania ostatniej sztuki) jest także z góry określoną wartością. Należy go przestrzegać. Najczęściej jest to okres trzech lub sześciu miesięcy od otwarcia. Tylko przestrzegając wszystkich zaleceń można być pewnym braku zafałszowania wyników.
Oczywiście zarówno nakłuwacz, testy paskowe, jak i same igły (lancety) muszą być sterylnie czyste. Trzeba je przechowywać w odpowiedni sposób i pamiętać, że są to przedmioty jednorazowego użytku.
Jakie są rodzaje nowoczesnych glukometrów?
Choć na rynku dostępne są różne technologie służące do pomiaru glikemii, to jednak klasyczny glukometr elektrochemiczny jest tym podstawowym i najczęściej stosowanym rozwiązaniem.
Nowoczesne glukometry charakteryzują się dużą dokładnością – zgodnie z normą ISO 15197:2015, co oznacza, że 95% wyników musi mieścić się w granicach ± 15 mg/dl dla wartości < 100 mg/dl lub ± 15% dla wyników ≥ 100 mg/dl względem metody referencyjnej
Standardowy glukometr, czyli elektrochemiczny, zbudowany jest z aparatu pomiarowego oraz pasków testowych pokrytych specjalnym enzymem reagującym z glukozą. Po naniesieniu kropli krwi na pasek zachodzi reakcja enzymatyczna, w której powstaje prąd elektryczny proporcjonalny do stężenia glukozy we krwi. Mikroprocesor glukometru przelicza wartość sygnału prądu elektrycznego na wynik glikemii w mg/dl lub mmol/l. Takie urządzenia do analizy wymagają minimalnej próbki krwi, a czas pomiaru to tylko kilka sekund.
Różnice między modelami glukometrów wynikają głównie z technologii pomiaru, szybkości działania, objętości próbki oraz funkcji dodatkowych. Nowoczesne glukometry mogą być wyposażone w: pamięć kilku tysięcy pomiarów, funkcję obliczania średnich, alarmy przypominające o badaniu, a także połączenie Bluetooth do synchronizacji z aplikacją mobilną w telefonie. Dzięki temu pacjent i lekarz nawet na odległość mogą analizować trendy i zależności między posiłkami, wysiłkiem a glikemią chorego.
Przeczytaj również:
Stymulatory GLP-1 – czym są? Rodzaje. Jak działają? Cena i recepta
Jak prawidłowo używać glukometru?
Pobranie kropli krwi do zbadania poziomu cukru, wykonywane jest przy pomocy specjalnie do tego zaprojektowanego nakłuwacza. Musi być on odpowiednio do tego przygotowany, poprzez zdjęcie nasadki, nałożenie igły oraz przekręcenie główki, celem ustawienia odpowiedniej głębokości nakłucia. Przed dokonaniem nakłucia warto wykonać masaż całej dłoni. Masaż samego palca mógłby przełożyć się na rozcieńczenie krwi płynem tkankowym i tym samym zafałszować pomiar.
Technika nakłucia musi być dopasowana do indywidualnych predyspozycji chorego. Osoby o grubej skórze palców i postępującym zrogowaceniu naskórka muszą korzystać z pomiaru przy maksymalnie wysuniętej igle. Nowoczesne nakłuwacze posiadają regulację głębokości nakłucia. Zaleca się zwykle wykonywanie pomiaru nie na czubku palca, a z jego boku. Zabieg ten ma na celu jak najdłuższe zachowanie ich zdolności czuciowych. Innymi miejscami, gdzie można dokonać poboru próbki, są wewnętrzna strona dłoni poniżej kciuka lub palca małego, wewnętrzna i zewnętrzna część przedramienia, łydka lub zewnętrzna strona uda. Są to tak zwane alternatywne miejsca nakłucia. Trzeba jednak mieć świadomość, że nie są to najlepsze miejsca pomiarowe i są obarczone relatywnie dużym potencjalnym błędem. Należy ich unikać, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie niskiego poziomu cukru. Nie są to także dobre miejsca na pomiar w trakcie dwóch godzin po posiłku.
Zaleca się natychmiastowe przeniesienie pierwszej kropli krwi na test paskowy. Większość testów paskowych ma system samozasysający, wystarczy więc tylko zbliżyć kroplę krwi do końcówki testu.
Nowoczesne glukometry posiadają funkcję dodatkowych oznaczeń. Każdemu pomiarowi można przypisać odpowiednie oznaczenie: czy jest to pomiar wykonywany przed, czy po posiłku, po zażyciu leków, czy też po aktywności fizycznej.
Ma to duże znaczenie dla samokontroli, która jest integralną częścią leczenia cukrzycy. Oznaczenia pozwalają ocenić, jak spożywane posiłki, zalecone leki i aktywność fizyczna wpływają na poziom glikemii. Dodatkowo niektóre glukometry wskazują i automatycznie zapisują temperaturę otoczenia, w jakiej był wykonywany pomiar.
Niektóre modele glukometrów posiadają funkcję ID, która daje możliwość, aby więcej niż jedna osoba korzystała z glukometru. Każdy użytkownik ma indywidualnie przypisane ID, dzięki czemu wyniki są zapisywane oddzielnie dla każdego użytkownika. Należy tylko mieć swój własny nakłuwacz. To bardzo ważne, aby zachować sterylne warunki pomiaru!
Oto krótka instrukcja prawidłowego pomiaru glikemii przy użyciu glukometru:
Umyj ręce wodą z mydłem i dokładnie je osusz. Obecny na skórze pot, cukier z posiłków lub alkohol po środkach do dezynfekcji mogą zafałszować wynik.
Przygotuj glukometr i pasek testowy. Upewnij się, że pasek nie jest przeterminowany i był przetrzymywany w oryginalnym opakowaniu w odpowiednich warunkach.
Nakłuj boczną część opuszki palca przy pomocy jałowego nakłuwacza, tzw. lancetu. Boczne części opuszek palców mają mniej zakończeń nerwowych, przez co nakłucie będzie mniej bolesne.
Nałóż kroplę krwi na odpowiednie pole paska testowego – unikaj silnego wyciskania palca, gdyż może to rozcieńczyć próbkę płynem tkankowym.
Odczytaj wynik po kilku sekundach. W razie podejrzanie skrajnych wyników warto wykonać powtórny pomiar z innego palca.
Przeczytaj również:
Lancety do glukometru – co to jest, rodzaje, jak często wymieniać?
Najczęściej popełniane błędy podczas pomiaru glukometrem
Zbyt mała kropla krwi względem używanego urządzenia pomiarowego.
Pojawienie się śliny na palcu, gdzie pobierana jest próbka krwi.
Temperatura testów paskowych i glukometru powinna być zgodna z zapisem w instrukcji obsługi.
Zbyt niska (niższa niż 2 stopnie Celsjusza) i zbyt wysoka temperatura (powyżej 30 stopni Celsjusza) otoczenia uniemożliwia wykonanie prawidłowego badania.
Wykonywanie pomiaru w pomieszczeniu o dużej wilgotności wymusza szybkie wykorzystanie testu paskowego, natychmiast po jego wyciągnięciu z opakowania.
Aby testy paskowe działały prawidłowo i nie utleniały się, natychmiast po wyjęciu testu należy szczelnie zamknąć fiolkę.
Gdzie kupić glukometr?
Klasyczne glukometry dostępne są w większości aptek stacjonarnych, w sklepach medycznych oraz w sprzedaży internetowej. Urządzenie można nabyć bez recepty, choć w niektórych przypadkach po skonsultowaniu się z lekarzem lub edukatorem diabetologicznym (np. dla osób starszych, niewidomych lub dzieci) warto rozważyć zakup modelu łatwiejszego w obsłudze, z dużym wyświetlaczem.
Co należy wiedzieć przy zakupie glukometru – koszt i refundacja
Ceny glukometrów wahają się od ok. 30 zł do nawet 300–400 zł za urządzenia mające dodatkowe funkcje. Sam glukometr nie jest refundowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia, natomiast można czasem go dostać bezpłatnie w ramach różnych akcji promocyjnych w poradniach diabetologicznych lub aptekach. NFZ refunduje paski testowe do glukometrów u chorych z cukrzycą typu 1 oraz z innymi typami cukrzycy (np. cukrzyca ciężarnych, cukrzyca typu 2 leczona insulinoterapią), które wymagają co najmniej trzech wstrzyknięć insuliny na dobę, a także przy terapii cukrzycy za pomocą pompy insulinowej. Opakowanie 50 sztuk pasków dla tych pacjentów to koszt 3,20 zł, w pozostałych typach cukrzycy niewymagających intensywnego leczenia insuliną (np. cukrzyca typu 2 leczona lekami doustnymi) koszt pasków to około 12 zł.
Czy glukometr bez nakłuwania ma wysoką dokładność pomiaru i czy jest na niego refundacja?
Urządzenia reklamowane jako „glukometry bez nakłuwania” nie są klasycznymi glukometrami, lecz urządzeniami będącymi w fazie testów, badającymi stężenie glukozy w płynach ustrojowych (np. pocie, łzach) lub za pomocą spektroskopii podczerwonej. Obecnie nie mają one statusu wyrobów medycznych dopuszczonych do diagnostyki cukrzycy i nie podlegają refundacji NFZ. Badania nad technologiami optycznymi są obiecujące, ale wciąż dalekie od zastąpienia glukometru kapilarnego. Pomiar z krwi włośniczkowej pozostaje złotym standardem diagnostycznym w warunkach domowych, gwarantującym dokładność i powtarzalność wyników.
współpraca: redakcja Wylecz.to
