WZW typu A – co to jest?
Skrót WZW A oznacza wirusowe zapalenie wątroby typu A (Hepatitis A). Choroba wywoływana jest przez wirus HAV, który należy do rodziny Picornaviridae. Jest to wirus hepatotropowy, co oznacza, że wykazuje powinowactwo do komórek wątroby, zwanych hepatocytami. To właśnie w nich następuje namnożenie wirusa. Uwolnione z komórek wiriony przedostają się do żółci, a wraz z nią do treści pokarmowych, z którymi ostatecznie zostają wydalone.
Wirusowe zapalenie wątroby jest chorobą szeroko rozpowszechnioną, szczególnie w krajach rozwijających się. Często przebiega bezobjawowo, może jednak powodować nudności i wymioty, objawy grypopodobne oraz – rzadziej – żółtaczkę. Nie istnieje leczenie przyczynowe. Na szczęście choroba z reguły ustępuje samoistnie, pozostawiając po sobie odporność.
Wirus ten jest wyjątkowo odporny na czynniki środowiskowe – potrafi przetrwać w wodzie, na powierzchniach oraz w żywności przez długi czas. Po dostaniu się do organizmu namnaża się w komórkach wątroby, powodując zaburzenia jej funkcji.
W przeciwieństwie do innych typów wirusowego zapalenia wątroby, zakażenie HAV nie prowadzi do przewlekłego zapalenia ani marskości. Po przebyciu choroby organizm wytwarza trwałą odporność, jednak sam przebieg infekcji może być uciążliwy i długotrwały, zwłaszcza u dorosłych.
WZW typy A – jak można się zarazić?
Do zakażenia wirusem HAV dochodzi drogą fekalno-oralną. Oznacza to, że wirus przedostaje się do organizmu przez jamę ustną, najczęściej w wyniku spożycia skażonej żywności lub wody. Do transmisji może dojść również przez kontakt z zanieczyszczonymi rękami lub przedmiotami codziennego użytku.
Zwiększone ryzyko zakażenia występuje w miejscach, gdzie higiena rąk jest niewystarczająca, takich jak żłobki, przedszkola, szkoły, stołówki czy zakłady zbiorowego żywienia. Zakażenie może szerzyć się również w środowiskach zamkniętych, a także w trakcie podróży, zwłaszcza gdy spożywa się nieprzegotowaną wodę lub surowe potrawy niewiadomego pochodzenia.
Czynnikami ryzyka wystąpienia wirusowego zapalenia wątroby są podróże do krajów o wysokiej częstości zachorowań, bliski kontakt z chorą osobą oraz praca związana z usuwaniem nieczystości.
Okres wylęgania choroby wynosi od 15 do 49 dni.
Jakie są objawy zapalenia wątroby typu A?
Objawy choroby mogą być zróżnicowane i zależą m.in. od wieku pacjenta. U dzieci zakażenie często przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo, natomiast u dorosłych dolegliwości są zwykle wyraźniejsze i dłużej się utrzymują.
Najczęściej obserwowane objawy to:
- ogólne osłabienie i uczucie zmęczenia,
- gorączka lub stan podgorączkowy,
- nudności i wymioty,
- brak apetytu,
- bóle brzucha, szczególnie w prawym podżebrzu,
- ciemne zabarwienie moczu,
- jasne lub odbarwione stolce,
- żółtaczka skóry i białkówek oczu.
Objawy mogą narastać stopniowo i utrzymywać się przez kilka tygodni, a w niektórych przypadkach nawet przez kilka miesięcy.
Czy wyniki badań laboratoryjnych mogą potwierdzić zachorowanie?
Rozpoznanie wirusowego zapalenia wątroby typu A opiera się głównie na badaniach laboratoryjnych krwi. Podstawowe znaczenie ma oznaczenie swoistych przeciwciał przeciwko wirusowi HAV.
Obecność przeciwciał anty-HAV IgM świadczy o świeżym lub aktualnym zakażeniu i potwierdza rozpoznanie choroby. Z kolei przeciwciała anty-HAV IgG wskazują na przebytą infekcję lub odporność uzyskaną w wyniku szczepienia. Dodatkowo wykonuje się badania biochemiczne oceniające funkcję wątroby, takie jak oznaczenie enzymów ALT i AST oraz poziomu bilirubiny, które w ostrej fazie choroby są zazwyczaj podwyższone.
Skuteczne szczepionki przeciw WZW typu A
W Polsce dostępne są skuteczne szczepionki chroniące przed zakażeniem wirusem HAV. Do zarejestrowanych i stosowanych preparatów jednoskładnikowych należą Havrix, Avaxim. Zawierają one inaktywowanego wirusa, dzięki czemu nie mogą wywołać choroby, a jednocześnie skutecznie pobudzają układ odpornościowy do wytworzenia ochronnych przeciwciał.
Dostępne są również szczepionki skojarzone, takie jak Twinrix, które zapewniają jednoczesną ochronę przed wirusowym zapaleniem wątroby typu A i typu B. Preparaty te są szczególnie przydatne u osób, które nie były wcześniej szczepione przeciw żadnemu z tych wirusów i planują podróże lub pracę w środowiskach o podwyższonym ryzyku zakażenia.
Schemat szczepienia, liczba dawek, na ile przed wyjazdem się szczepić?
Schemat szczepienia zależy od rodzaju zastosowanego preparatu. W przypadku szczepionek przeciw WZW typu A standardowo stosuje się dwie dawki. Druga dawka, podana po 6–12 miesiącach, utrwala odporność i zapewnia długotrwałą ochronę, często na całe życie.
W przypadku szczepionek skojarzonych przeciw WZW typu A i B stosuje się zwykle schemat trzydawkowy, choć w określonych sytuacjach możliwe jest zastosowanie schematu przyspieszonego. Pierwsza dawka zapewnia częściową ochronę już po około 2–4 tygodniach, dlatego szczepienie warto rozpocząć odpowiednio wcześnie, szczególnie przed planowanym wyjazdem.
W jakich regionach świata szczepienie jest szczególnie zalecane?
Szczepienie przeciw WZW typu A jest szczególnie zalecane osobom podróżującym do regionów o podwyższonym ryzyku zakażenia, takich jak Azja Południowo-Wschodnia, Azja Południowa, Afryka, Ameryka Środkowa i Południowa oraz część Bliskiego Wschodu. W regionach tych częściej występują problemy z dostępem do czystej wody i odpowiednich warunków sanitarnych, co sprzyja szerzeniu się wirusa drogą pokarmową.
Warto zaznaczyć, że zachorowania występują również w Europie. W ostatnich latach Czechy, Słowacja oraz Węgry odnotowują relatywnie wysoką liczbę przypadków WZW typu A, co pokazuje, że ryzyko zakażenia nie ogranicza się wyłącznie do krajów egzotycznych.
Czy WZW typu A powoduje raka wątroby?
Wirusowe zapalenie wątroby typu A nie prowadzi do przewlekłego zapalenia wątroby i nie zwiększa ryzyka rozwoju raka wątrobowokomórkowego. Po przebyciu choroby wątroba zwykle regeneruje się całkowicie, a pacjent uzyskuje trwałą odporność.
Czy WZW typu A można wyleczyć?
Nie istnieje leczenie przyczynowe eliminujące wirusa HAV. Leczenie ma charakter objawowy i polega na odpoczynku, odpowiedniej diecie oraz regularnym monitorowaniu funkcji wątroby. W większości przypadków organizm samodzielnie eliminuje wirusa, a pełny powrót do zdrowia następuje w ciągu kilku tygodni lub miesięcy.
Jaka jest profilaktyka, jak zapobiegać?
Profilaktyka obejmuje przestrzeganie zasad higieny, dokładne mycie rąk, spożywanie bezpiecznej wody i żywności oraz unikanie surowych potraw niewiadomego pochodzenia. Najskuteczniejszą metodą zapobiegania zachorowaniu pozostaje jednak szczepienie ochronne, szczególnie u osób planujących podróże lub należących do grup ryzyka.
