Czym jest nosowanie?
Nosowanie to zaburzenie mowy wynikające z nieprawidłowego rezonowania powietrza w jamie nosowej podczas mówienia. Głoski wypowiadane przez dziecko brzmią wówczas inaczej niż brzmieć powinny, np. „m” brzmi jak „b” (np. „,mama” brzmi jak „baba”) lub na odwrót – „b” brzmi jak „m”, czyli dziecko, chcąc powiedzieć „baba”, wymawia „mama”; czasem niektóre spółgłoski nie są wymawiane.
Czy nosowanie i rynolalia znaczy to samo?
Nosowanie i rynolalia to określenia, które często są używane w podobnym znaczeniu, jednak nie są ścisłymi synonimami. Nosowanie opisuje charakterystyczne, nieprawidłowe brzmienie mowy, natomiast rynolalia jest terminem medycznym i logopedycznym określającym zaburzenie mowy związane z nieprawidłowym rezonansem nosowym. Rynolalia może mieć charakter otwarty lub zamknięty, zależnie od tego, czy podczas mówienia powietrze w nadmiernej ilości uchodzi przez nos, czy jego przepływ przez nos jest utrudniony.
Nosowanie otwarte i zamknięte
Aby zrozumieć terminy nosowania otwartego i zamkniętego, należy zapoznać się z pojęciami głosek nosowych i głosek ustnych. Głoski nosowe to takie głoski, przy których wymawianiu powietrze przepływa zarówno przez jamę ustną, jak i przez nos. Głoski ustne to głoski, podczas wymawiania których powietrze uchodzi wyłącznie przez jamę ustną, a podniebienie miękkie zamyka wejście do jamy nosowej.
Nosowanie zamknięte to taki typ nosowania, w którym przepływ powietrza przez nos jest zablokowany, przez co głoski nosowe zmieniają swoje brzmienie, np. zamiast „m dziecko wymawia „b”, zamiast „n” wymawia „d”. Do takiego nosowania dochodzi np. przy nasilonym katarze.
W nosowaniu otwartym nie dochodzi do fizjologicznego zamknięcia wejścia do jamy nosowej przez podniebienie miękkie, przez co zmienia się brzmienie głosek ustnych, czyli np. „p”, „b”, „t”– w tym przypadku głoska „b” jest zamieniana na „m”, a głoska „d” na „n”.
Jakie są przyczyny nosowania?
Nosowanie może mieć różne przyczyny – od przejściowej niedrożności nosa podczas infekcji po wady anatomiczne i zaburzenia funkcji podniebienia. U dzieci najczęściej ma związek z problemami utrudniającymi prawidłowy przepływ powietrza przez nos lub nosogardło. Przyczyny nosowania to przede wszystkim:
- upośledzenie drożności nosa – np. podczas infekcji z katarem i obrzękiem błony śluzowej, a także w przypadku polipów nosa, skrzywienia przegrody nosa czy zapalenia zatok;
- przeszkody w nosogardle – przejściowe, np. powiększenie migdałków podniebiennych w trakcie infekcji, lub przewlekłe, np. przerost migdałka gardłowego czy alergia;
- wady anatomiczne – przede wszystkim rozszczep podniebienia, w tym trudniejszy do rozpoznania rozszczep podśluzówkowy, a także nieprawidłowości w budowie podniebienia miękkiego, np. jego skrócenie;
- zaburzenia funkcji podniebienia miękkiego – mogące występować w związku z problemami neurologicznymi, m.in. niektórymi wadami genetycznymi czy mózgowym porażeniem dziecięcym.
U dorosłych nosowanie również może występować, choć jego przyczyny często różnią się od tych obserwowanych u dzieci. Może być związane m.in. z przewlekłą niedrożnością nosa spowodowaną alergią, polipami nosa, skrzywieniem przegrody nosowej lub przewlekłymi zmianami w zatokach. Rzadziej pojawia się w następstwie zaburzeń neurologicznych, np. po przebytym udarze.
Nosowanie i oddychanie przez usta – czy mają ze sobą związek?
Nosowanie i oddychanie przez otwarte usta często ze sobą współistnieją, świadcząc o zablokowanym przepływie powietrza przez nos. Zjawisko to może wystąpić podczas infekcji z nasilonym katarem i obrzękiem śluzówek nosa, może też świadczyć o problemach przewlekłych, takich jak:
- przerost migdałka gardłowego,
- alergia,
- polipy nosa.
Przewlekające się nosowanie może negatywnie wpływać na rozwój mowy dziecka, zwłaszcza małego – dochodzi bowiem do utrwalania nieprawidłowego wzorca wymowy głosek.
Kiedy nosowanie u dziecka wymaga konsultacji i wsparcia logopedy?
Przejściowe nosowanie, które pojawia się wraz z infekcją i mija po jej wyleczeniu, nie wymaga konsultacji logopedycznej.
Przewlekające się nosowanie wymaga w pierwszej kolejności konsultacji pediatrycznej, na podstawie której ustala się dalszy tok diagnostyki i leczenia. Jeżeli wywiad i badanie przedmiotowe wskazuje na przyczyny alergiczne, prowadzi się diagnostykę przyczyn i odpowiednie leczenie. Wady anatomiczne wymagają konsultacji chirurgicznej i zwykle leczenia zabiegowego, przerostem migdałka gardłowego i/lub migdałków podniebiennych zajmują się laryngolodzy.
Przeczytaj również:
Dyzartria – (niewyraźna mowa) przyczyny, rodzaje, objawy, ćwiczenia, terapia
Dzieci z przewlekłym nosowaniem, po operacjach korygujących wady anatomiczne, z problemami neurologicznymi, powinny zostać objęte opieką logopedy. Terapia logopedyczna w dużej mierze dostosowana jest do przyczyny zaburzenia – poza ćwiczeniami logopedycznymi specjalista może wspomagać się np. elektrostymulacją. Terapia logopedyczna polega m.in. na ćwiczeniach artykulacyjnych, treningu oddechowym, ćwiczeniach aktywizujących podniebienie miękkie (np. picie gęstych napojów przez słomkę).
