Czy afty są częstym problemem u dzieci?
Afty należą do najczęstszych zmian w jamie ustnej u dzieci. Mogą pojawić się już u najmłodszych, choć największą skłonność do ich nawrotów obserwuje się u dzieci starszych i nastolatków. Do czynników, które sprzyjają ich powstawaniu, należą m.in.:
- urazy mechaniczne – przygryzienie błony śluzowej lub skaleczenie zabawką, kredką czy innym przedmiotem wkładanym do ust,
- podrażnienie przez aparat ortodontyczny,
- zbyt intensywne szczotkowanie, stosowanie nieodpowiednich do wieku past do zębów,
- stany osłabienia odporności,
- niedobór żelaza, niedokrwistość,
- niektóre choroby przewlekłe, np. celiakia czy nieswoiste zapalenia jelit,
- zespół PFAPA – zespół cyklicznych gorączek, któremu towarzyszy występowanie aft w jamie ustnej.
Jak wyglądają afty u dziecka?
Afty to drobne owrzodzenia w jamie ustnej, otoczone czerwoną obwódką, pokryte białawym lub szarawym nalotem. Najczęściej występują na ruchomej błonie śluzowej jamy ustnej, m.in. na wewnętrznej powierzchni warg i policzków, języku czy dnie jamy ustnej. ywołują dolegliwości bólowe, dyskomfort podczas jedzenia, ból nasila się zwłaszcza przy potrawach kwaśnych i pikantnych. Dziecko może niechętnie przyjmować pokarmy i płyny, być bardziej rozdrażnione lub mieć problemy ze snem.
Zmiany mogą różnić się wielkością, liczbą oraz czasem gojenia. Najczęściej występują afty małe – są niewielkie i zwykle goją się bez pozostawienia blizny. Afty duże są większe i zazwyczaj bardziej bolesne, a ich gojenie trwa dłużej; po zagojeniu mogą pozostać blizny. Z kolei afty opryszczkopodobne (herpetiform) mają postać licznych, drobnych owrzodzeń, które mogą zlewać się ze sobą w większe zmiany.
W zależności od lokalizacji i stopnia nasilenia, mogą też utrudniać mowę. Afty utrzymują się przez kilka dni, zwykle ok. 7, czasem do 14 dni.
Warto skontaktować się z lekarzem, jeśli zmiany w jamie ustnej są bardzo liczne, wyjątkowo duże, często nawracają lub utrzymują się dłużej niż zwykle. Konsultacji wymagają również sytuacje, gdy ból jest tak silny, że dziecko ma trudności z jedzeniem lub piciem, a także gdy pojawiają się objawy odwodnienia, gorączka lub wyraźne pogorszenie samopoczucia.
W jakim wieku pojawiają się afty u dzieci?
U młodszych dzieci mogą pojawiać się pojedynczo i sporadycznie, natomiast nawracające aftowe zapalenie jamy ustnej częściej rozpoczyna się w późniejszym dzieciństwie i okresie dojrzewania. Według danych dotyczących początku choroby RAS najczęściej pojawia się między 10. a 19. rokiem życia, choć afty mogą występować również u młodszych dzieci.
Z czym należy różnicować afty u dziecka?
U niemowląt rodzice mogą pomylić afty z osadem z mleka. Osad można zwykle łatwo usunąć z powierzchni błony śluzowej, natomiast afta jest owrzodzeniem i nie daje się w ten sposób zetrzeć.
Afty mogą być również mylone z pleśniawkami, czyli zmianami wywołanymi przez drożdżaki, oraz ze zmianami pojawiającymi się w przebiegu infekcji wirusowych, przede wszystkim opryszczkowego zapalenia jamy ustnej i choroby dłoni, stóp i jamy ustnej (bostonki). W przypadku infekcji wirusowych w jamie ustnej mogą początkowo pojawiać się pęcherzyki, które następnie pękają i pozostawiają nadżerki. Często towarzyszy im gorączka lub inne objawy infekcji.
Przeczytaj również:
Ból w jamie ustnej – jakie są przyczyny i jak leczyć bolesne zmiany w jamie ustnej?
Ważną wskazówką jest również miejsce występowania zmian. Typowe afty pojawiają się przede wszystkim na ruchomej błonie śluzowej jamy ustnej, np. po wewnętrznej stronie warg i policzków, na języku czy dnie jamy ustnej. Zmiany obejmujące dziąsła lub podniebienie twarde, szczególnie jeśli występują jednocześnie z gorączką i złym samopoczuciem dziecka, wymagają rozważenia innych przyczyn.
Czy afty są zaraźliwe?
Afty, w przeciwieństwie do zmian np. w przebiegu grzybiczego czy wirusowego zapalenia jamy ustnej, nie są zaraźliwe.
Jaką dietę stosować przy aftach? Czy są ograniczenia?
W trakcie leczenia aft ważne znaczenie ma dieta – należy unikać pokarmów kwaśnych i pikantnych, które działają drażniąco i powodują ból, zaleca się także unikanie gorących potraw i napojów oraz, w przypadku obecność zmian na dziąsłach, pokarmów twardych, trudnych do gryzienia. Istotne jest dopilnowanie, aby dziecko prawidłowo się nawadniało.
Przeczytaj również:
Pleśniawki u niemowlaka – objawy, jak wyglądają, od czego się robią, jak leczyć
Jak leczyć afty u dzieci?
Afty, które nie sprawiają dziecku znacznego dyskomfortu, mogą pozostać bez leczenia. Wspomagająco można stosować płukanki ziołowe np. na bazie rumianku czy szałwii. W celu przyspieszenia gojenia aft i ukojenia dolegliwości bólowych, można sięgnąć po preparaty apteczne zawierające:
- kwas hialuronowy (przyspieszający regenerację błon śluzowych),
- chlorheksydynę (działającą antyseptycznie),
- benzokainę (działającą przeciwbólowo) – są wyraźne ograniczenia wiekowe,
- poliwinylopirolidon (tworzący barierę ochronną),
- ekstrakty ziołowe.
Preparaty dostępne są w formie żelów, maści, spray’ów czy płukanek.
Przy aftach można wykorzystać łagodny, ostudzony napar z rumianku lub szałwii. Napar należy przygotować zgodnie z instrukcją dla danego produktu, pozostawić do ostygnięcia i wykorzystać do delikatnego płukania jamy ustnej. Nie należy podawać naparu do płukania małym dzieciom, które nie potrafią go wypluć, ponieważ mogą go połknąć lub zachłysnąć się płynem. Płukanie można stosować kilka razy w ciągu dnia, o ile dziecko potrafi bezpiecznie wypłukać jamę ustną i wypluć płyn.
Wybierając preparat na afty dla dziecka, należy zwrócić uwagę na wiek, dla którego jest przeznaczony, oraz sposób jego stosowania. Nie wszystkie preparaty stosowane u dorosłych są odpowiednie dla dzieci, dlatego przed użyciem należy sprawdzić informacje dotyczące wieku, przeciwwskazań i dawkowania zawarte w ulotce konkretnego produktu.
Szczególnej ostrożności wymagają preparaty do płukania jamy ustnej oraz środki przeznaczone do stosowania miejscowego, jeśli istnieje ryzyko ich połknięcia. U młodszych dzieci, które nie potrafią jeszcze prawidłowo wypłukać i wypluć preparatu, nie należy stosować płukanek przeznaczonych dla starszych dzieci lub dorosłych.
W leczeniu aft można stosować również wyroby medyczne, które po nałożeniu na zmianę tworzą warstwę ochronną izolującą aftę od czynników drażniących. Dzięki temu jedzenie, picie czy kontakt ze śliną w mniejszym stopniu podrażniają owrzodzenie, co może zmniejszać ból i ułatwiać jego gojenie.
Co zrobić, gdy afty bardzo bolą?
Jeśli zmiany powodują u dziecka silny ból i utrudniają jedzenie, picie lub normalne funkcjonowanie, można zastosować odpowiedni dla wieku lek przeciwbólowy, np. paracetamol lub ibuprofen. Lek należy podawać zgodnie z dawkowaniem właściwym dla wieku i masy ciała dziecka oraz informacjami zawartymi w ulotce konkretnego preparatu. Nie należy przekraczać zalecanej dawki ani podawać jednocześnie kilku preparatów zawierających tę samą substancję czynną.
Leki przeciwbólowe stosowane ogólnie mogą być szczególnie pomocne wtedy, gdy miejscowe zabezpieczenie afty nie zapewnia wystarczającej ulgi. Jeśli ból jest bardzo silny, utrudnia dziecku picie lub nie ustępuje mimo zastosowanego leczenia, warto skonsultować się z lekarzem.
Jak dbać o higienę jamy ustnej w okresie leczenia aft?
Występowanie aft nie zwalnia z prawidłowej higieny jamy ustnej, a wręcz jest wskazaniem do szczególnej dbałości o higienę. Często popełnianym błędem jest rezygnacja z mycia zębów w trakcie występowania aft. Jeżeli czynność ta jest dla dziecka uciążliwa ze względu na drażnienie afty i ból, zaleca się wymianę szczoteczki na taką z miękkim włosiem, na czas występowania objawów można zrezygnować ze szczoteczki sonicznej na rzecz manualnej. Jeżeli pasta do zębów powoduje pieczenie aft, można na czas występowania zmian wybrać łagodniejszą pastę, która nie powoduje dyskomfortu
