Wyprysk kontaktowy (kontaktowe zapalenie skóry) – czym jest?
Wyprysk kontaktowy jest zapalną chorobą skóry o charakterze egzemy. Ze względu na uszkodzoną barierę skórną, pacjenci z atopowym zapaleniem skóry są szczególnie narażeni na jego wystąpienie (choć objawy mogą być podobne, wyprysk atopowy nie jest synonimem wyprysku kontaktowego).
Główne rodzaje wyprysku kontaktowego różni przyczyna, a często także objawy:
wyprysk kontaktowy niealergiczny (wyprysk kontaktowy z podrażnienia),
wyprysk kontaktowy alergiczny (alergiczne kontaktowe zapalenie skóry).
Wyprysk kontaktowy z podrażnienia (niealergiczny) stanowi większość przypadków zgłaszanych zmian kontaktowych.
Alergiczny wyprysk kontaktowy – kiedy może wystąpić?
Wyprysk kontaktowy alergiczny to stan zapalny, będący wynikiem odpowiedzi układu odpornościowego (reakcji alergicznej), w której udział biorą limfocyty. Do najczęstszych alergenów kontaktowych zalicza się:
metale, szczególnie nikiel, będący składnikiem biżuterii (alergię kontaktową często wywołują również chrom i kobalt),
substancje zapachowe,
ziołowe środki lecznicze, zwłaszcza jeśli są stosowane na uszkodzoną skórę.
Przeczytaj również:
Wyprysk pieniążkowaty – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie
Wyprysk kontaktowy niealergiczny – co go powoduje?
U podstaw wyprysku kontaktowego niealergicznego nie leży reakcja immunologiczna – jest on skutkiem bezpośredniego kontaktu skóry z daną substancją drażniącą, która uszkadza barierę skórną. W konsekwencji dochodzi do uwolnienia prozapalnych cytokin z keratynocytów, co wywołuje stan zapalny.
Czynników drażniących jest wiele, a ich działanie może być sklasyfikowane jako:
kumulacyjnie toksyczne – wymagają powtarzanej ekspozycji w czasie. Przykładem jest mydło do rąk, rękawiczki lateksowe czy środki odkażające powodujące zapalenie skóry u personelu szpitalnego;
toksyczne – wymagają jednorazowej, silnej ekspozycji, na przykład kontakt z kwasem fluorowodorowym.
Najczęstsze substancje drażniące to: woda, mydła, silne detergenty, substancje chemiczne (rozpuszczalniki, formaldehyd) oraz czynniki fizyczne, takie jak tarcie lub okluzja. U kogo występuje wyprysk kontaktowy niealergiczny? U pracowników zawodowo narażonych na kontakt z określonymi substancjami chemicznymi (stąd częsta nazwa: wyprysk zawodowy).
Objawy wyprysku kontaktowego
Wyprysk kontaktowy może dawać różne zmiany skórne, w zależności od fazy choroby. W przebiegu klinicznym wyprysku kontaktowego wyróżnia się:
fazę ostrą, która charakteryzuje się: rumieniem (zaczerwienieniem skóry), obrzękiem, obecnością pęcherzyków lub krostek, wysiękiem i sączeniem;
fazę przewlekłą – skóra staje się sucha i popękana, ma tendencje do łuszczenia się, a w dłużej utrzymujących się stanach zapalnych może dojść do pogrubienia naskórka (lichenifikacji) lub hiperpigmentacji, zwłaszcza u osób o ciemniejszej karnacji.
Choć objawy mogą się nakładać, istnieją subtelne różnice kliniczne, które są kluczowe dla prawidłowego rozpoznania. Przy wyprysku alergicznym objawem dominującym jest zazwyczaj dokuczliwy świąd skóry. Granice zmian są często rozmyte i mogą wychodzić poza obszar bezpośredniego kontaktu z alergenem.
Natomiast pacjenci z wypryskiem niealergicznym często zgłaszają zmiany skórne, którym towarzyszy pieczenie, kłucie oraz silny ból. Świąd również występuje, ale raczej nie stanowi dominującego objawu. Granice zmian są zazwyczaj dobrze odgraniczone i ściśle odpowiadają kształtowi i miejscu kontaktu z substancją drażniącą.
Przeczytaj również:
Wyprysk potnicowy – przyczyny, objawy, leczenie
Proces diagnostyczny wyprysku kontaktowego
U pacjenta, zgłaszającego się do lekarza dermatologa z objawami wskazującymi na wyprysk kontaktowy, przeprowadza się:
wywiad i badanie fizykalne – w rozmowie z pacjentem szczególnie istotna jest ocena ekspozycji zawodowej na substancje drażniące oraz pytanie o stosowane kosmetyki;
testy płatkowe – to standardowe narzędzie do identyfikacji swoistych alergenów wywołujących alergiczną postać zapalenia kontaktowego. Polegają na przyklejaniu na plecy małych krążków nasączonych różnymi substancjami (które często wywołują uczulenia), takimi jak: składniki kosmetyków, gumy, metale czy leki. Jeśli po kilku dniach pod którymś z krążków pojawi się zaczerwienienie, swędzenie, grudki lub pęcherzyki, oznacza to prawdopodobne uczulenie.
Leczenie wyprysku kontaktowego – leki i domowe sposoby
W łagodzeniu objawów duże znaczenie ma leczenie farmakologiczne. Najczęściej stosuje się:
Miejscowe kortykosteroidy (leki stosowane zewnętrznie): stanowią podstawową terapię w leczeniu miejscowym obu typów wyprysku kontaktowego, zmniejszają bowiem odczyn zapalny, niezależnie od jego przyczyny.
Miejscowe inhibitory kalcyneuryny: maści zawierające takrolimus i kremy z pimekrolimusem są lekami immunomodulującymi, które stanowią cenne uzupełnienie leczenia sterydami.
Leczenie systemowe: w ciężkich przypadkach, szczególnie gdy zmiany zajmują ponad 20 proc. powierzchni skóry, konieczne może być zastosowanie systemowej terapii sterydami podawanymi doustnie.
Leki przeciwhistaminowe: doustne leki przeciwświądowe, takie jak hydroksyzyna czy cetyryzyna, są zalecane w celu łagodzenia nasilonego świądu.
Fototerapię UVA lub UVB (naświetlanie skóry): może zostać zalecona osobom, u których inne metody leczenia okazały się nieskuteczne lub nie mogą ich stosować.
Okłady ściągające: stosowane przy leczeniu ostrego zapalenia, któremu towarzyszą pęcherzyki z płynem surowiczym. Okłady mogą być wykonane z samej wody, soli fizjologicznej lub roztworu octanowinianu glinu.
Przeczytaj również:
Wyprysk atopowy – przyczyny, objawy, leczenie
Wspomaganie regeneracji bariery skórnej i domowe sposoby na wyprysk kontaktowy
W leczeniu najważniejsze jest unikanie kontaktu z czynnikami drażniącymi i terapia farmakologiczna, jednak działania wspomagające również odgrywają zasadniczą rolę.
Skuteczne na zmiany skórne mogą okazać się:
Tłuste kremy nawilżające i emolienty – pomagają odbudować barierę ochronną skóry wrażliwej.
Maści zmiękczające – zawierające składniki takie jak polidokanol i mocznik, które rozpuszczają zrogowaciałą warstwę naskórka, sprawiając, że skóra staje się gładsza.
Wazelina – to sprawdzony, prosty środek, który doskonale natłuszcza i chroni skórę.
O czym jeszcze pamiętać, zmagając się z wypryskiem kontaktowym?
W trakcie leczenia unikaj długich, gorących kąpieli, które mogą powodować suchość skóry i zaostrzać zmiany skórne. Zamiast tego wybieraj krótkie, letnie prysznice i używaj delikatnych, bezzapachowych preparatów myjących, pozbawionych właściwości drażniących.
Po myciu delikatnie osuszaj skórę ręcznikiem, nie pocierając jej.
Zrezygnuj z obcisłych ubrań i drażniących tkanin.
Pierz odzież w delikatnych, hipoalergicznych środkach.
Stosuj dietę z dużą zawartością tłuszczów wielonienasyconych o działaniu przeciwzapalnym.
Pamiętaj również, że suche powietrze może pogarszać stan naszej skóry, dlatego warto utrzymywać odpowiednią wilgotność w pomieszczeniach, np. za pomocą nawilżaczy.
