Kim była królowa Elżbieta II i kiedy zmarła?
Elżbieta II, królowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej oraz innych królestw Wspólnoty, była najdłużej panują monarchinią w historii swojego kraju – zasiadała na brytyjskim tronie przez 70 lat. Jako głowa Wspólnoty Narodów, panowała nad terytoriami rozciągającymi się od Kanady, przez Saint Kitts i Nevis, aż po wyspy pacyficzne. Stała się ikoną stabilności, którą popkultura uwieczniła m.in. w serialu The Crown. Poddani z szacunkiem nazywali ją „The Queen”. Elżbieta II zmarła w wieku 96 lat w Szkocji, 8 września 2022 roku, o godzinie 15:10 czasu miejscowego.
Elżbieta II – oficjalna przyczyna śmierci
Kiedy emocje po pogrzebie królowej nieco opadły, opinia publiczna oczekiwała medycznego potwierdzenia przyczyn zgonu. Dokument, który ostatecznie uciął wszelkie spekulacje wokół okoliczności śmierci królowej, opublikował Narodowy Rejestr Szkocji. W oficjalnym akcie zgonu, który zarejestrowała jej córka, księżniczka Anna, jako wyłączną przyczynę podano podeszły wiek. W rubryce dotyczącej innych chorób mogących przyczynić się do zgonu nie wpisano żadnych schorzeń przewlekłych: monarchini poniosła śmierć z przyczyn naturalnych.
W ostatnich chwilach królowej Elżbiecie II towarzyszyli najbliżsi, w tym jej najstarszy syn Karol (obecny król Charles III), czuwający następnie przy ciele królowej w obecności członków rodziny. Tego samego dnia uruchomiono procedury państwowe, a już 9 września świat obserwował pierwsze kroki nowego króla.
Przeczytaj również
Grzechotka śmierci – co to jest? Czy rzeczywiście przed śmiercią wydaje się krzyk?
Co oznacza „śmierć z przyczyn naturalnych” w przypadku 96-letniej monarchini?
W geriatrii termin „śmierć ze starości” opisuje fizjologiczne zjawisko homeostenozy, czyli wyczerpania rezerw narządowych. U osoby 96-letniej, jaką była królowa Elżbieta II, stan zdrowia jest kruchy, z mocno ograniczoną zdolnością regeneracji. Śmierć z przyczyn naturalnych oznacza w tym przypadku powolne, wielonarządowe wygasanie funkcji życiowych, a nie nagłą chorobę.
Istotny w kontekście śmierci królowej jest też wpływ żałoby. Po odejściu księcia Filipa (zmarł 9 kwietnia 2021 r.), męża królowej, z którym przeżyła 73 lata, mogło dojść do tzw. „zespołu wdowiego serca”. Medycyna potwierdza, że stres po śmierci księcia Filipa mógł osłabić odporność – Elżbieta zmagała się z tym obciążeniem przez ostatnie półtora roku.
Wielonarządowa niewydolność u osób starszych
Kiedy w akcie zgonu widnieje „starość”, w praktyce klinicznej często kryje się za tym zespół kruchości. To stan, w którym organizm traci zdolność do regeneracji. Typowy scenariusz „naturalnej śmierci” (częstej w przypadku brytyjskich monarchów) w dziesiątej dekadzie życia wygląda następująco:
Sarkopenia i osłabienie: utrata masy mięśniowej prowadzi do problemów z poruszaniem się. Mniejsza aktywność to słabsze krążenie.
Niewydolność krążeniowo-oddechowa: serce pompuje krew z mniejszą siłą. Może dochodzić do przewlekłego niedotlenienia tkanek, co objawia się zmęczeniem i sennością.
Zaburzenia metaboliczne: nerki pracują wolniej, toksyny są gorzej usuwane z organizmu. Pacjent traci apetyt, przestaje przyjmować płyny, co zagęszcza krew i dodatkowo obciąża serce.
W ostatnich godzinach życia dochodzi do tzw. centralizacji krążenia – organizm „wyłącza” dopływ krwi do kończyn, by ratować mózg i serce. To dlatego dłonie i stopy stają się zimne. Świadomość powoli zanika. Jest to proces zazwyczaj bezbolesny, przypominający zapadanie w głęboki sen. Fakt, że królowa Elżbieta II odeszła spokojnie w zamku Balmoral, sugeruje łagodny przebieg odchodzenia.
Przeczytaj również
Co doprowadziło do śmierci Matthew Perry’ego? Medyczny kontekst i fakty
Jakie sygnały mówiły o pogarszającym się stanie zdrowia królowej?
Choć oficjalny komunikat Pałacu Buckingham był lakoniczny, uważni obserwatorzy mogli dostrzec sygnały ostrzegawcze na długo przed wrześniem 2022 roku. Choroba sprawiła, że królowa zaczęła ograniczać swoją obecność na kluczowych wydarzeniach – zabrakło jej m.in. podczas uroczystości otwarcia parlamentu walijskiego, a w trakcie platynowego jubileuszu na balkonie Pałacu Buckingham pojawiała się rzadziej.
Już w październiku 2021 roku widziano ją poruszającą się o lasce w Opactwie Westminsterskim. Był to sygnał, że układ ruchu odmawia posłuszeństwa. Następnie Elżbieta II udała się do szpitala w centrum Londynu na „wstępne badania” – eufemizm często stosowany w komunikatach o rodzinie królewskiej, by nie niepokoić opinii publicznej.
Najbardziej znaczące były jednak „epizodyczne problemy z poruszaniem się”, o których informowano oficjalnie. Z medycznego punktu widzenia mogło to oznaczać zaawansowaną chorobę zwyrodnieniową stawów lub problemy z krążeniem obwodowym. Penny Junor, biografka królewska, oraz inni eksperci zauważali, że królowa chudnie i wygląda na coraz bardziej kruchą.
Kluczowy dowód na pogarszający się stan władczyni dziennikarze zaobserwowali zaledwie dwa dni przed jej śmiercią, 6 września, podczas spotkania z nową premier Liz Truss w zamku Balmoral. Na zdjęciach widać było Elżbietę II, która uśmiechała się, ale na grzbiecie jej prawej dłoni widoczny był rozległy siniak. W mediach spekulowano, czy to efekt starczego zasinienia, czy ślad po wenflonie. W wypadku, gdy zostały założone wkłucia dożylne w celu podawania leków lub nawadniania, taki krwiak u osoby starszej jest czymś zupełnie normalnym i świadczy o intensywnej opiece medycznej w ostatnich dniach.
Fakt, że królowa nie pojechała do Londynu na uroczystość mianowania premiera, lecz przyjęła go w Szkocji, był złamaniem protokołu wymuszonym przez stan zdrowia. Polecenie lekarzy było jasne: podróż jest zbyt ryzykowna.
8 września 2022 pozostanie datą symboliczną, a my, analizując przyczyny zgonu, widzimy w tym przede wszystkim naturalny cykl życia, wobec którego wszyscy – niezależnie od tytułów – jesteśmy równi. Królowa Elżbieta II pozostawiła nam nie tylko dziedzictwo polityczne, ale i lekcję o tym, jak godnie dotrwać do kresu swoich dni.
