Cytokiny prozapalne i przeciwzapalne – czym są, charakterystyka, funkcje

Cytokiny to grupa białek, która odpowiada za funkcjonowanie układu odpornościowego. Dzielą się na prozapalne (najliczniejsze to interleukiny) i przeciwzapalne. Miejscowa przewaga czynników prozapalnych powoduje powstanie stanu zapalnego. Badanie cytokin stosowane jest w diagnostyce zakażeń gruźlicą, w diagnostyce chorób autoimmunologicznych czy sepsy. Są one wykorzystywane także jako leki.

Czym są cytokiny?

Cytokiny to liczna grupa ponad 100 białek regulacyjnych o właściwościach immunomodulujących. Podstawowy podział uwzględnia cytokiny prozapalne i przeciwzapalne. Te pierwsze generują rozwój stanu zapalnego, zaś te drugie – ograniczają procesy zapalne. Cytokiny są najliczniej reprezentowane przez interleukiny, czynnik martwicy nowotworów TNF-α oraz interferon γ. Interleukiny to związki zaliczane do cytokin prozapalnych. Ich rola w organizmie sprowadza się przede wszystkim do regulowania przebiegu odpowiedzi immunologicznej.

Związki te indukują odpowiedź zapalną. Lokalna przewaga cytokin prozapalnych (w tym interleukin) nad cytokinami przeciwzapalnymi prowadzi do rozwoju stanu zapalnego. Oznaczanie poziomu interleukin znajduje zastosowanie w ocenie ciężkości zakażeń i stanów zapalnych oraz w diagnostyce sepsy. Badanie interferonu gamma stosowane jest w diagnostyce utajonych zakażeń gruźlicą, zaś TNF-alfa w diagnostyce chorób autoimmunologicznych czy sepsy.

Cytokiny – funkcja w organizmie

Cytokiny prozapalne są syntetyzowane przez granulocyty, zwłaszcza limfocyty oraz monocyty, a także komórki NK. Wydzielanie cytokin jest procesem kaskadowym. W odpowiedzi na bodziec indukujący dochodzi najczęściej do pobudzenia syntezy jednej cytokiny, a ta – na drodze regulowania ekspresji specyficznych receptorów – pobudza syntezę kolejnych cytokin.

Jednocześnie wydzielane są cytokiny o działaniu antagonistycznym, co pomaga w regulowaniu procesu zapalnego. Interleukiny wytwarzane przez limfocyty określane są mianem limfokin, zaś przez interleukiny wydzielane przez monocyty to monokiny. Interleukiny oddziałują na komórki docelowe za pośrednictwem specjalnych receptorów zlokalizowanych na powierzchni komórek.

Interleukina 1

Interleukina 1 to grupa cytokin obejmująca m.in. interleukiny IL-1alfa, IL-1 beta, IL-18. Interleukiny te indukują pobudzanie procesów zapalnych na drodze aktywacji limfocytów T, bazofilów, eozynofilów oraz komórek NK. Ponadto interleukina 1 pobudza syntezę innych interleukin, zwłaszcza IL-6 i IL-8. Interleukiny 1 wykazują aktywność m.in. w skórze, krwi, mózgu, mięśniach, macicy, szpiku, płucach czy migdałkach. Syntetyzowane są przez limfocyty, monocyty, neutrofile, keranocyty, komórki śródbłonka oraz komórki glejowe.

Interleukina 6

Interleukina 6 to związek warunkujący proliferację komórek, ich migrację oraz wzrost i różnicowanie, a także procesy apoptozy. Ponadto udowodniono udział IL-6 w indukowaniu przerzutów nowotworowych. Udział interleukiny w procesie zapalnym sprowadza się do stymulowania różnicowania limfocytów B, aktywacji limfocytów T oraz stymulowania produkcji białek ostrej fazy. IL-6 syntetyzowana jest przez śródbłonek, adipocyty, mięśnie szkieletowe.

Interleukina 8

Interleukina 8 to czynnik chemotaktyczny warunkujący migrację makrofagów, limfocytów oraz neutrofilów. Jej udział w procesie nowotworzenia sprowadza się do stymulowania angiogenezy nowotworu. Związek ten syntetyzowany jest przede wszystkim przez mięśnie szkieletowe, śródbłonek oraz monocyty.

Interleukina 18 i 2

Interleukina 18 to związek indukujący syntezę interferonu gamma, a za syntezę IL-18 odpowiadają adipocyty, osteoblasty, komórki mięśniowe, komórki nabłonka i makrofagi.

Interleukina 2 stymuluje aktywność limfocytów B, stanowi czynnik wzrostu dla limfocytów T oraz komórek NK.

Rola pozostałych cytokin prozapalnych w organizmie

Czynnik martwicy nowotworów TNF-α (kachektyna) to cytokina przeciwzapalna syntetyzowana przez monocyty i makrofagi, a także komórki tłuszczowe, fibroblasty czy keranocyty. Ta cytokina odpowiada przede wszystkim za stymulowanie fagocytozy, pobudzenie syntezy białek ostrej fazy, a także wykazuje działanie cytotoksyczne względem komórek nowotworowych.

Dowiedz się więcej o czynniku martwicy nowotworu.

Cytokiny przeciwzapalne – rola w organizmie

Cytokiny przeciwzapalne to związki hamujące syntezę cytokin prozapalnych. Najważniejsze cytokiny przeciwzapalne to IL-4, IL-6, IL-10, IL-1 oraz IL-13. Związki te odpowiadają za inhibicję aktywności makrofagów, monocytów i limfocytów.

Kiedy oznaczać poziom interleukin, TNF-α oraz interferonu γ?

Poziom interleukin we krwi może być oznaczany w celu rozpoznawania stanów zapalnych, oceny ich nasilenia oraz monitorowania odpowiedzi na leczenie. Najczęstsze wskazania do wykonania badania interleukin to:

  • diagnostyka sepsy, zwłaszcza u noworodków (szczególnie IL-6);
  • monitorowanie pacjentów po rozległych zabiegach operacyjnych w celu oszacowania ryzyka zakażenia pooperacyjnego;
  • ocena ciężkości zakażeń bakteryjnych;
  • ocena ryzyka odrzucenia przeszczepionego narządu;
  • ocena przyczyn nawracających poronień.

Cytokiny badanie cena liczona jest za profil cytokin stanu zapalnego – IL-1beta, IL-6, IL-8, IL-10, IL-12, TNF-alfa to koszt około 300 złotych.

Cytokiny a ciąża i poronienia – badanie proporcji

W przypadku nawrotowych poronień oraz przygotowania do zabiegu in vitro wykonywane jest ponadto oznaczenie równowagi cytokin Th1 do Th2. Wzajemny stosunek poszczególnych interleukin i innych cytokin, syntetyzowanych odpowiednio przez limfocyty Th1 oraz Th2 określać może ryzyko wystąpienia komplikacji położniczych. Mowa m.in. o poronieniach, stanie rzucawkowym, nadciśnieniu ciążowym.

Ocena proporcji cytokin Th1/Th2 wykonywane jest z wykorzystaniem cytometrii przepływowej, zaś oznaczanie poziomu poszczególnych interleukin – metodą cytometrii przepływowej z wykorzystaniem testów ELISPOT oraz metodą real-time PCR. Materiałem do badania najczęściej jest próbka krwi żylnej, a także płyn stawowy oraz płyn mózgowo-rdzeniowy.

Badanie TNF-α wykorzystywane jest w diagnostyce sepsy, schorzeń autoimmunologicznych, rozmaitych chorób infekcyjnych oraz w odrzuceniu przeszczepu. Natomiast interferon gamma badany jest w diagnostyce utajonych zakażeń gruźlicą. Wówczas wykonywany jest test wydzielania interferonu gamma.

Wzrost poziomu cytokin prozapalnych wskazywać może na proces zapalny, autoimmunologiczny, ostre lub przewlekłe zakażenia. Ponadto cytokiny powyżej normy spotykane są w przebiegu chorób nowotworowych, masywnych uszkodzeń tkanek czy procesów gojenia się ran.

Cytokiny – leczenie, jako leki

Niektóre cytokiny wykorzystywane mogą być w terapii niektórych schorzeń. Interferon alfa to lek stosowany w farmakoterapii wirusowego zapalenia wątroby typu B oraz C. Inne zastosowanie interferonu w terapii to leczenie szpiczaka mnogiego, białaczek i chłoniaków, czerniaka oraz raka nerki. Natomiast interferon beta znajduje zastosowanie w leczeniu stwardnienia rozsianego. Interferon gamma jest rzadko stosowany jako uzupełnienie terapii wrodzonej choroby ziarniniakowej.

Niektóre interleukiny znajdują zastosowanie w immunoterapii nowotworów, ponadto interleukina 2 stosowana jest w leczeniu zakażenia wirusem HIV.

Bibliografia

  • Dinarello C., Interleukin-1 in the pathogenesis and treatment of inflammatory diseases. Blood, 2011, 117: 3720–3732.
  • Marchewka Z. i wsp., Rola wybranych mediatorów procesu zapalnego w patogenezie chorób nowotworowych. Postępy Hig. Med. Dośw. (online), 2018, 72: 175–183.
  • Zimecki M., Cytokiny w regulacji odpowiedzi immunologicznej. Kosmos, 1992, 41, 4: 439–449.
  • Czerwiec K. i wsp., Charakterystyka mediatorów zapalenia – rola cytokin prozapalnych. Ann. Acad. Med. Gedan., 2016, 46, 53–58.
  • Kawiak J., Zabla M., Seminaria z cytofizjologii. Wydawnictwo Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2002.
  • Turlej E., Współczesne metody detekcji cytokin – real time PCR, ELISPOT oraz technika wewnątrzkomórkowego barwienia cytokin. Postępy Hig. Med. Dośw. (online), 2009, 63: 213–224.
Opublikowano: ; aktualizacja: 22.05.2019

Oceń:
4.8


  • Tagi:

Może cię

fT3 – badanie (wolna trijodotyronina) – norma, wyniki, cena

Badania hormonów tarczycy to ważny element diagnozowania chorób tarczycy (nadczynności i niedoczynności). Najczęściej zlecane przez ...

Przeciwciała przeciwko boreliozie anty-Borrelia IgG

Badanie przeciwciał przeciwko boreliozie anty-Borrelia IgG wykonuje się u pacjentów, którzy zauważyli u siebie pierwsze ...

Fosforany w dobowej zbiórce moczu

Badanie dobowego wydalania fosforanów w moczu zleca się przede wszystkim pacjentom, u których podejrzewa się ...

Sód w moczu

Sód w moczu oznacza się w przypadku, gdy badanie stężenia sodu w surowicy daje wyniki ...

Monocyty (MONO) – o czym świadczą obniżone monocyty i monocyty podwyższone?

Monocyty stanowią liczną grupę limfocytów. Pełnią ważną funkcję w utrzymywaniu odporności organizmu. Są odpowiedzialne m.in. ...

Badanie na przeciwciała anty-Helicobacter pylori

Helicobacter pylori to bakteria, która odpowiada za rozwój choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Potwierdzenie jej ...

Antygen HE4 – badanie na raka jajnika

Antygen HE4 jest czułym markerem stosowanym w diagnostyce raka jajnika. Oznaczenie przydatne jest w diagnostyce ...

Antygen HBs – badanie – co to jest, co oznacza wynik dodatni i jak leczyć?

HBs, antygen oznaczany przy podejrzeniu zakażenia wirusem HBV, umożliwia rozpoznanie zapalenia wątroby typu B. HBsAg ...

Próby wątrobowe – normy, przygotowanie, interpretacja wyników

Próby wątrobowe to badanie krwi służące przede wszystkim do diagnozowania żółtaczki (najczęstszy objaw chorób wątroby). ...

Fosfataza zasadowa (ALP) – normy, badanie, interpretacja wyniku

Fosfataza alkaliczna jest enzymem, którego badanie dostarcza informacji m.in. na temat chorób wątroby. Przekroczenie normy ...

Badania na choroby weneryczne – jakie, gdzie i po jakim czasie od stosunku wykonać?

Badania na choroby weneryczne wykonywane są głownie z próbki krwi i w postaci wymazów z ...

PSA wolne – na czym polega badanie PSA?

Badanie PSA to powszechnie wykonywane badanie prostaty. Oznaczanie PSA jest pomocne w diagnostyce chorób, takich ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon