Czym są grzyby funkcjonalne?
Grzyby funkcjonalne (inaczej grzyby witalne, lecznicze) to grzyby bogate w bioaktywne związki, takie jak beta-glukany, triterpeny i antyoksydanty, które wszechstronnie mogą wspierać organizm. Działają adaptogennie – pomagają organizmowi radzić sobie ze stresem, poprawiają odporność, koncentrację i witalność. Najpopularniejsze to Reishi, Lion's Mane, Cordyceps, Chaga i Shiitake.
W Tradycyjnej Medycynie Chińskiej (TCM) i medycynie wschodniej wykorzystuje się przede wszystkim ich właściwości adaptogenne, wspierające odporność organizmu i poprawiające pracę umysłu. Np. Reishi jest ceniony za uspokajanie ducha (Shen) i przywracanie równowagi psychicznej, a Cordyceps za wzmacnianie energii życiowej (Qi) i wspomaganie układu odpornościowego.
Z perspektywy współczesnej farmakologii, za skuteczność tych surowców odpowiadają metabolity wtórne, które wykazują zdolność do modyfikacji odpowiedzi immunologicznej oraz wsparcia procesów fizjologicznych. Dane pochodzące z badań EBM (medycyny opartej na dowodach naukowych) wskazują, że grzyby witalne mogą wywierać wpływ na układ odpornościowy i nerwowy, pomagając organizmowi w przystosowaniu się do czynników stresogennych, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Warto jednak podkreślić, że dowody kliniczne są ograniczone i nie zawsze powtarzalne, dlatego należy traktować je w kategoriach potencjalnego działania immunomodulującego, przeciwzapalnego czy wpływu na metabolizm energetyczny komórek.
Cenne składniki aktywne w grzybach witalnych
Wartość terapeutyczna grzybów wynika ze składu chemicznego, który obejmuje związki o udokumentowanym działaniu farmakologicznym.
- Polisacharydy, ze szczególnym uwzględnieniem beta glukanów, które są modulatorami układu immunologicznego.
- Triterpeny wykazujące działanie przeciwzapalne i hepatoprotekcyjne.
- Związki fenolowe, w tym polifenole, działające jako przeciwutleniacze w procesach neutralizacji stresu oksydacyjnego.
- Sterole roślinne oraz ergosterol, będący prekursorem witaminy D.
- Antyoksydanty – neutralizują wolne rodniki tlenowe i chronią komórki przed uszkodzeniami.
- Witaminy z grupy B oraz składniki mineralne (cynk, żelazo, potas), które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego i układu odpornościowego.
Grzyby funkcjonalne i ich właściwości
Działanie grzybów leczniczych opiera się na złożonych mechanizmach biochemicznych, które wpływają na różne aspekty zdrowia opisane poniżej.
- Immunomodulacja: czyli regulowanie funkcji immunologicznych (komórek NK, limfocytów, makrofagów) w myśl zasady: wzmacniamy tam, gdzie odporność działa zbyt słabo, a hamujemy tam, gdzie reaguje zbyt intensywnie.
- Właściwości przeciwzapalne: związki bioaktywne hamują uwalnianie cytokin prozapalnych, co przynosi korzyści w stanach zapalnych.
- Neuroprotekcja: wsparcie pracy mózgu, funkcji poznawczych oraz ochrona komórek nerwowych przed procesami neurodegeneracyjnymi.
- Równowaga emocjonalna: regulacja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza wspomaga radzenie sobie ze stanami lękowymi i przewlekłym stresem.
- Działanie antyoksydacyjne: ochrona struktur komórkowych przed uszkodzeniami wynikającymi ze stresu oksydacyjnego.
A co oferują najpopularniejsze grzyby funkcjonalne?
Cordyceps
Wykazuje działanie stymulujące metabolizm komórkowy poprzez wpływ na syntezę ATP. Dzięki optymalizacji wykorzystania tlenu, grzyb ten pozytywnie wpływa na wydolność fizyczną organizmu i wspiera procesy regeneracyjne:
- zwiększa wytrzymałość i znosi zmęczenie – kordycepiny i nukleozydy wpływają na metabolizm komórkowy napędzając produkcję energii, dzięki czemu komórki mogą sprawniej produkować energię;
- może regulować reakcję stresową, wspierać wydolność i radzenie sobie z wysiłkiem ze względu na właściwości adaptogenne.
Soplówka jeżowata (Lion's Mane)
Soplówka jeżowata jest obiektem badań klinicznych ze względu na stymulację czynnika wzrostu nerwów (NGF), a także działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i przeciwdrobnoustrojowe. Związki zawarte w tym gatunku wspierają syntezę neurotrofin, co jest istotne dla ochrony komórek nerwowych oraz poprawy funkcji poznawczych, w tym pamięci i koncentracji, a także zmniejszania lęku i objawów depresyjnych oraz tendencji do zmniejszonego odczuwania stresu. Regulując ścieżki zapalne soplówka może wpływać na zmniejszenie stanu zapalnego, który zaburza prawidłowe funkcje mózgu. Jest to surowiec szczególnie interesujący w kontekście profilaktyki chorób neurodegeneracyjnych układu nerwowego, jak i zaburzeń nastroju, co wymaga dalszych badań.
Reishi
Nazywany grzybem długowieczności, zawiera polisacharydy, niezwykle cenne dla zdrowia oraz związki triterpenowe, które wykazują działanie adaptogenne poprzez modulację osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Działanie tego grzyba potencjalnie ma korzystny wpływ na utrzymanie równowagi psychicznej oraz redukcję napięcia związanego z przewlekłym stresem. Stosowanie ekstraktów z Reishi wykazuje wpływ na poprawę jakości snu oraz stabilizację reakcji emocjonalnych organizmu.
Chaga
Błyskoporek podkorowy to grzybek o wysokiej zawartości betulin i enzymów antyoksydacyjnych, w tym dysmutazy ponadtlenkowej (SOD). Związki te skutecznie neutralizują stres oksydacyjny, co chroni strukturę komórek przed uszkodzeniami. Grzyb ten wykazuje działanie przeciwzapalne i jest wykorzystywany we wspieraniu zdrowia skóry oraz błon śluzowych poprzez ochronę przed działaniem wolnych rodników.
Shitake
Shitake jest źródłem lentinanu, polisacharydu o działaniu immunomodulującym. Substancja ta aktywuje komórki odpornościowe, zwiększając ich aktywność w odpowiedzi na patogeny. Regularna suplementacja tym gatunkiem poprawia funkcjonowanie układu immunologicznego, co może stanowić wsparcie dla organizmu w profilaktyce infekcji oraz stanów zapalnych.
Taką kompozycję grzybów funkcjonalnych znajdziesz w linii Mycodrop od Aura Herbals, w skład której wchodzi 6 suplementów diety i kawa z grzybami. Mycodrop wyróżnia wyjątkowa dbałość o najlepszą jakość surowca, wysoki DER i badania laboratoryjne składu potwierdzające wolność od zanieczyszczeń mikrobiologicznych i metalami ciężkimi.
Jak stosować grzyby funkcjonalne?
Grzyby funkcjonalne najlepiej stosować w formie ekstraktów z owocników z podanym DER (ang. Drug Extract Ratio), ponieważ świadczy to o wysokiej jakości surowcu. Ponadto warto, aby suplement diety miał standaryzację, co ułatwia precyzyjne dawkowanie grzybów funkcjonalnych na co dzień. Grzyby stosuje się 1-2 razy dziennie (w zależności od formy) przez 8-12 tygodni.
Przed zastosowaniem należy zapoznać się z przeciwwskazaniami, o których piszę poniżej.
Przeciwwskazania i bezpieczeństwo stosowania
Pomimo naturalnego pochodzenia i szerokiego zastosowania w medycynie naturalnej i tradycyjnej medycynie chińskiej, suplementy z grzybami funkcjonalnymi nie są przeznaczone dla każdego i mogą wchodzić w interakcje z lekami.
- Interakcje lekowe: grzyby mogą wpływać na działanie leków przeciwzakrzepowych, immunosupresyjnych, hipoglikemizujących oraz obniżających ciśnienie krwi.
- Grupy ryzyka: suplementacja nie jest zalecana dzieciom, kobietom w ciąży oraz karmiącym piersią z powodu niewystarczającej liczby badań klinicznych w tych grupach.
- Dzieci: ze względu na odmienny rozwój układu immunologicznego, nie zaleca się podawania dzieciom bez konsultacji lekarskiej.
- Skutki uboczne: w przypadku wystąpienia nudności, bólów brzucha lub reakcji alergicznych, należy przerwać suplementację.
Dawkowanie zależy od zaleceń producenta i zawsze należy się ich trzymać. Dobre produkty mają jasno opisane, ile i kiedy przyjmować składnika aktywnego.
Skutki uboczne
Suplementacja grzybami funkcjonalnymi, choć uznawana za bezpieczną przy zachowaniu odpowiedniego dawkowania, może wywoływać działania niepożądane. Najczęściej zgłaszane objawy dotyczą układu pokarmowego i obejmują nudności, bóle brzucha, wzdęcia lub dyskomfort trawienny. U osób ze skłonnościami do nadwrażliwości mogą wystąpić reakcje alergiczne, przejawiające się świądem skóry, wysypką lub zaczerwienieniem. W rzadkich przypadkach u osób stosujących preparaty o wysokim stężeniu substancji aktywnych obserwuje się bóle oraz zawroty głowy.
Szczególną uwagę należy poświęcić interakcjom z lekami farmaceutycznymi. Grzyby funkcjonalne mogą modyfikować działanie preparatów przeciwzakrzepowych, immunosupresyjnych, przeciwcukrzycowych oraz leków obniżających ciśnienie tętnicze. Z tego względu włączenie suplementacji powinno zostać skonsultowane z lekarzem, zwłaszcza u osób z rozpoznanymi chorobami przewlekłymi. Należy podkreślić, że samodzielne zwiększanie zalecanych dawek w celu przyspieszenia efektów terapeutycznych jest niewłaściwe i może nadmiernie obciążać wątrobę, prowadząc do wystąpienia objawów toksycznych.
Podsumowanie
- Grzyby funkcjonalne to grzyby bogate w bioaktywne związki, takie jak beta-glukany, triterpeny i antyoksydanty, które wszechstronnie mogą wspierać organizm. W medycynie chińskiej są uznawane do dziś za grzyby lecznicze.
- Najpopularniejsze grzyby funkcjonalne to Reishi, Lion's Mane, Cordyceps, Chaga i Shiitake.
- Grzyby funkcjonalne stanowią wsparcie dla układu odpornościowego i nerwowego dzięki zawartości związków bioaktywnych, takich jak beta glukany czy triterpeny. Ponadto dodają energii, mają działanie przeciwutleniające i pomagają lepiej radzić sobie ze stresem.
- Wybierając suplement diety z grzybami funkcjonalnymi, należy zwracać uwagę na DER i standaryzację, co gwarantuje powtarzalność składu oraz odpowiednią koncentrację substancji czynnych.
- Istnieją konkretne przeciwwskazania, takie jak interakcje z lekami czy ograniczenia dotyczące kobiet w ciąży i dzieci, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem stosowania.
- Planowanie suplementacji grzybami leczniczymi powinno odbywać się w konsultacji ze specjalistą, aby dopasować dawkowanie do indywidualnych potrzeb organizmu oraz aktualnej sytuacji zdrowotnej.
- Grzyby funkcjonalne należy traktować jako czynnik żywieniowy, zwiększający potencjał odżywczy diety, a nie jako alternatywę dla leczenia czy terapii zaleconej przez lekarza.
artykuł zewnętrzny
mgr farmacji Zofia Winczewska
