Jakie są przyczyny i objawy niestrawności?
Niestrawność, inaczej dyspepsja, to zespół objawów związanych z zaburzeniami trawienia w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Przewlekłe lub nawracające objawy niestrawności zgłasza rocznie 10–30% populacji, co czyni ją jedną z najczęstszych dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Warto zrozumieć jej przyczyny, aby wiedzieć, jak skutecznie leczyć niestrawność.
Najczęstsze przyczyny niestrawności dzielą się na organiczne i czynnościowe. Dyspepsja organiczna jest wtórna do chorób układu pokarmowego:
zapalenia żołądka (w tym wywołanego Helicobacter pylori),
choroby wrzodowej dwunastnicy,
Niestrawność czynnościowa nie ma uchwytnej przyczyny organicznej – do rozpoznania dyspepsji czynnościowej wymagane jest wykluczenie patologii strukturalnej. Jej przyczyny to m.in.:
zaburzona motoryka żołądka,
nadmiernie reagujące mięśnie gładkie przewodu pokarmowego
stres.
Do typowych objawów niestrawności należą:
ból brzucha (zwłaszcza w górnej części brzucha),
uczucie pełności po spożyciu posiłku,
wczesne uczucie sytości nawet po zjedzeniu niewielkiej ilości jedzenia,
uczucie ciężkości w nadbrzuszu,
wzdęcia i gazy,
nudności,
uczucie pieczenia za mostkiem.
Wzdęcia związane z fermentacją w jelicie grubym mogą współistnieć z dyspepsją, zwłaszcza u osób z zespołem jelita drażliwego.
W ciąży niestrawność występuje często, ponieważ zmiany hormonalne spowalniają procesy trawienne, a powiększona macica uciska żołądek.
Przeczytaj również:
Niestrawiony pokarm w kale – przyczyny obecności resztek jedzenia w stolcu
Leki na niestrawność bez recepty
W aptece dostępnych jest wiele preparatów pomagających w łagodzeniu objawów niestrawności. Leki na niestrawność działają objawowo, więc jeśli dolegliwości utrzymują się dłużej niż 2–4 tygodnie, wskazana jest konsultacja lekarska.
Leki zobojętniające kwas żołądkowy to najczęściej wybierane preparaty przy sporadycznej niestrawności ze zgagą. Zawierają sole glinu, magnezu lub wapnia neutralizujące nadmiar kwasu solnego. Działają szybko, ale krótkotrwale. Dostępne w postaci tabletek do żucia, zawiesin i płynów doustnych.
Inhibitory pompy protonowej (IPP), takie jak omeprazol, skutecznie hamują wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Stosuje się je przy uporczywej zgadze i chorobie wrzodowej, na czczo, 30 minut przed posiłkiem. Nie powinno się ich stosować przewlekle bez nadzoru lekarza.
Leki rozkurczowe (spazmolityki), np. drotaweryna czy hioscyna, łagodzą skurcze żołądka i mięśni gładkich przewodu pokarmowego, przynosząc ulgę przy bólu kolkowym. Dostępne w tabletkach i postaci kropli.
Enzymy trawienne (lipaza, amylaza, proteaza) wspomagają rozkład tłuszczów, węglowodanów i białek; są przydatne u osób z niedoborem soków trawiennych.
Leki prokinetyczne (np. itopryd) przyspieszają opróżnianie żołądka i poprawiają motorykę jelit przy dyspepsji czynnościowej z dominującym uczuciem pełności.
Warto też wspomnieć o ziołowych preparatach wieloskładnikowych łączących ekstrakty z roślin (np. arcydzięgiel, mięta, karczoch), które działają wspierająco na procesy trawienne.
Przeczytaj również:
Herbaty na trawienie i niestrawność – jakie zioła zawierają?
Zioła, napary i herbatki na niestrawność
Domowe sposoby na niestrawność oparte na ziołach są szczególnie cenne przy łagodnych dolegliwościach. Picie ciepłych naparów po posiłkach to jeden z najprostszych sposobów na niestrawność.
Mięta pieprzowa zawiera mentol, który działa przeciwskurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i pobudza wydzielanie soków trawiennych. Napar z mięty łagodzi skurcze żołądka, wzdęcia i nudności. Osoby z refluksem żołądkowo-przełykowym powinny stosować miętę ostrożnie, bo może nasilać zgagę.
Rumianek pospolity ma właściwości kojące, przeciwzapalne i rozkurczowe. Chroni błonę śluzową żołądka i uspokaja układ pokarmowy. Herbatki z rumianku to klasyczny domowy sposób na ból brzucha.
Koper włoski działa wiatropędnie i rozkurczowo. Redukuje gazy i wspiera prawidłowe trawienie.
Kminek ułatwia trawienie i zmniejsza wzdęcia; w połączeniu z miętą tworzy skuteczną mieszankę na niestrawność.
Melisa lekarska działa uspokajająco i rozkurczowo. Jest polecana, gdy problemy z trawieniem mają podłoże stresowe.
Imbir pobudza wydzielanie soku żołądkowego i enzymów trawiennych; plasterek świeżego imbiru zalany wrzątkiem łagodzi nudności, szczególnie w ciąży.
Przeczytaj również:
Dieta na niestrawność
Dieta i przygotowywanie posiłków
Lekkostrawna dieta to fundament prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego i klucz do łagodzenia objawów niestrawności.
Niestrawność nasila spożywanie tłustych i smażonych potraw, ciężkostrawnych potraw bogatych w tłuszcze nasycone, ostrych przypraw (mogą podrażniać błonę śluzową żołądka), słodyczy i gazowanych napojów zwiększających produkcję kwasu żołądkowego oraz dużych ilości kawy i alkoholu. Spożywanie tłustych posiłków spowalnia opróżnianie żołądka i nasila uczucie ciężkości. Tłustych potraw należy unikać szczególnie wieczorem.
Najbezpieczniejsze metody przygotowywania posiłków to gotowanie w wodzie i na parze, duszenie bez obsmażania oraz pieczenie bez tłuszczu. Do produktów dobrze tolerowanych należą:
chude mięso (indyk, kurczak bez skóry),
gotowane warzywa,
ryż biały,
drobne kasze,
jasne pieczywo,
jogurty naturalne,
owoce o niskiej kwasowości (banany, jabłka pieczone).
Posiłki powinny być niewielkie, regularne (4–5 dziennie) i spożywane powoli. Szybkie jedzenie prowadzi do nadmiernego połykania powietrza, co nasila wzdęcia i gazy.
Czego nie jeść przy niestrawności i jak jej zapobiegać?
Pacjenci cierpiący na przewlekłą niestrawność powinni unikać smażonych potraw, ostrych przypraw, napojów gazowanych, alkoholu, nadmiaru kofeiny i czekolady oraz produktów wzdymających (kapusta, fasola, cebula).
Niestrawność, choć bywa uciążliwa, w większości przypadków nie świadczy o poważnej chorobie. Przy zastosowaniu domowych sposobów, diety i leków bez recepty większość epizodów udaje się opanować. Jeśli jednak dolegliwości nie ustępują lub towarzyszą im objawy alarmowe, nie należy zwlekać z wizytą u gastroenterologa.
