Czym jest kolka nerkowa?
Mianem kolki nerkowej określa się nagły, wyjątkowy silny ból, najczęściej zlokalizowany jednostronnie, w okolicach prawej lub lewej nerki, w dolnej części pleców, choć może promieniować do dolnej części brzucha, pachwin lub pęcherza. Stanowi on objaw zablokowania przepływu moczu w drogach moczowych i związanego z nim wzrostu ciśnienia. Za to zjawisko najczęściej odpowiedzialne są wytrącające się z moczu złogi, tzw. kamienie nerkowe.
Jaka jest przyczyna wystąpienia objawów?
Przyczyną zawsze jest całkowite lub znaczne zablokowanie przepływu moczu w drogach moczowych. Prowadzi to do wzrostu ciśnienia w miedniczce nerkowej, rozciągnięcia torebki włóknistej nerki, a także nasilonej perystaltyki moczowodu, z czym związane są silne skurcze i niedokrwienie tkanki. W miejscu tym rozwija się również stan zapalny, zwłaszcza jeżeli doszło do podrażnienia lub uszkodzenia błony śluzowej moczowodu.
Najczęstszą przyczyną kolki nerkowej jest kamica nerkowa, a dokładnie sytuacja, gdy kamień przemieści się z nerki do moczowodu, blokując jego światło. Kamienie nerkowe tworzą się w układzie moczowym wskutek zaburzeń w składzie chemicznym moczu. Zwykle są wynikiem wytrącania się z niego kryształków szczawianów, kwasu moczowego i wapnia.
Wśród innych, rzadziej występujących przyczyn kolki nerkowej są:
- zakażenia układu moczowego (m.in. odmiedniczkowe zapalenie nerek),
- zatory w drogach moczowych,
- wady anatomiczne układu moczowego (zwłaszcza kolka nerkowa u dzieci),
- nowotwory górnych dróg moczowych.
Jakie są objawy i jak rozróżnić je z innymi przyczynami?
Najczęstszym objawem kolki nerkowej jest nagle pojawiający się ból, który na przemian nasila się i nieco łagodnieje. Zazwyczaj jest on wyraźnie umiejscowiony w okolicy lędźwiowej, lewo- lub prawostronny, zależy to przede wszystkim od lokalizacji złogu blokującego światło dróg moczowych. Zdarza się więc, że ból zlokalizowany jest w podbrzuszu, niejednokrotnie promieniuje również do pachwiny.
Jeżeli chodzi o jego nasilenie, atak kolki nerkowej często porównywany jest z bólami porodowymi, a nawet określany jako jeszcze silniejszy. Dolegliwościom bólowym może towarzyszyć podwyższona temperatura ciała oraz zaburzenia oddawania moczu, takie jak:
- częste parcie na mocz,
- uczucie niecałkowitego opróżnienia pęcherza,
- pieczenie podczas oddawania moczu,
- skąpomocz,
- krwiomocz,
- częste oddawanie moczu.
Wśród innych, mniej charakterystycznych objawów kolki nerkowej są także:
- nudności i wymioty,
- dyskomfort w jamie brzusznej,
- wzdęcia,
- spadek apetytu,
- ogólne osłabienie,
- omdlenia,
- dreszcze,
- ból w klatce piersiowej.
Z czym różnicować objawy kolki nerkowej?
Taki obraz kliniczny utrudnia postawienie trafnej diagnozy, często wymuszając przeprowadzenie dokładniejszej diagnostyki by wykluczyć inne schorzenia, takie jak:
- dolegliwości ze strony układu pokarmowego,
- ostry brzuch spowodowany np. niedrożnością jelit,
- zapalenie wyrostka robaczkowego,
- zapalenie pęcherzyka żółciowego,
- ciąża pozamaciczna,
- pęknięcie tętniaka aorty brzusznej,
- ostre zapalenie przydatków.
W przypadku kolki nerkowej charakterystycznym zjawiskiem jest dodatni objaw Goldflama czyli ból przy wstrząsaniu części lędźwiowej w okolicy nerki.
Atak kolki nerkowej – jaka jest pierwsza pomoc w bólu?
Gdy wystąpi u nas atak kolki nerkowej, kluczowe jest szybkie działanie, które nie tylko złagodzi ból, ale przede wszystkim przywróci normalny przepływ moczu.
Pierwszy atak kolki nerkowej zawsze powinien skłonić nas do jak najszybszej konsultacji z lekarzem, który wykona niezbędne badania potwierdzające lub wykluczające inne przyczyny silnego bólu w okolicy lędźwiowej lub poszuka innych przyczyn bólu brzucha.
W przypadku osób, u których została już rozpoznana kamica nerkowa, a ataki kolki nerkowej mają charakter nawrotowy, w pierwszej kolejności warto wypróbować domowe sposoby łagodzenia bólu. Co na kolkę nerkową sprawdzi się najlepiej?
W pierwszej kolejności warto sięgnąć po leki o działaniu przeciwbólowym i rozkurczowym, np.:
- paracetamol,
- paracetamol z tramadolem (lek skojarzony dostępny na receptę),
- niesteroidowe leki przeciwzapalne – ibuprofen, ketoprofen, naproksen, diklofenak,
- drotaweryna,
- hioscyna.
Pamiętajmy, by nie przekraczać maksymalnych, dopuszczalnych dawek dobowych. Dolegliwości bólowe złagodzić mogą również ciepłe kąpiele i okłady, np. z użyciem termoforu. By przyspieszyć przesuwanie się złogu, a tym samym skrócić atak kolki nerkowej warto zadbać o picie dużej ilości wody i innych płynów (optymalnie 3–4 litry na dobę). Można sięgnąć m.in po zioła działające moczopędnie, takie jak napar z mniszka lekarskiego czy liści pokrzywy.
Kiedy udać się do lekarza?
Skorzystaj z pomocy internisty, nefrologa lub lekarza w ramach świątecznej i nocnej pomocy:
- jeżeli domowe leczenie trwa dłużej niż 2 dni, a objawy kolki nerkowej nie ustępują,
- gdy ból jest zbyt silny i nie łagodnieje po podaniu leków przeciwbólowych,
- gdy mamy do czynienia z kolką nerkową u kobiet w ciąży lub dzieci,
- gdy pojawią się gorączka, skąpomocz, obfity krwiomocz lub inne objawy budzące nasz niepokój.
Czy kolka nerkowa jest niebezpieczna?
W większości przypadków nie stanowi bezpośredniego zagrożenia życia, jednak zablokowanie światła dróg moczowych może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych.
Po ilu dniach przechodzi kolka nerkowa?
Ile trwa atak kolki nerkowej? To zależy przede wszystkim od wielkości kamienia blokującego moczowód. Jeżeli jest on niewielki objawy mogą ustąpić stosunkowo szybko (nawet po kilkudziesięciu minutach), zwłaszcza jeżeli zastosujemy leczenie zachowawcze czyli zażyjemy leki rozkurczowe ułatwiające przemieszczanie się złogu do pęcherza moczowego i jego wydalanie na zewnątrz (tzw. rodzenie kamieni nerkowych). Jeżeli jednak rozmiary złogu są znaczące, mogą uniemożliwiać jego przemieszczanie się, przez co atak kolki nerkowej przedłuża się i może trwać nawet wiele dni, aż do momentu kiedy zostanie usunięty innymi metodami.
Co ważne, zdarza się, że w trakcie podróży złogu przez drogi moczowe objawy mogą zmieniać swoje nasilenie, a nawet ustępować i nawracać do momentu, aż zostanie on całkowicie wydalony.
Kiedy i dlaczego kolka nerkowa nawraca?
U osób z potwierdzoną kamicą moczową kolka nerkowa może mieć charakter nawracający wraz z pojawianiem się w drogach moczowych kolejnych kamieni. Jakie czynniki zwiększają ryzyko wystąpienia kolejnego ataku kolki nerkowej? To przede wszystkim:
- dieta bogata w szczawiany i sól,
- silny wysiłek fizyczny,
- niewystarczające nawodnienie,
- zaburzenia metaboliczne skutkujące nadmierną produkcją w organizmie soli mineralnych (np. nadczynność przytarczyc,
- dna moczanowa),
- choroby układu moczowego z towarzyszącym im zaleganiem moczu w drogach moczowych,
- unieruchomienie,
- predyspozycje genetyczne.
By zapobiegać kamicy moczowej, a tym samym uniknąć ataku kolki nerkowej warto więc zadbać o odpowiednią profilaktykę. Obejmuje ona:
- picie dużej ilości wody, również na noc (częstym zjawiskiem jest atak kolki nerkowej w nocy, gdy mocz jest bardziej zagęszczony),
- unikanie napojów typu cola, bogatych w fosforany,
- unikanie pokarmów bogatych w szczawiany (np. rabarbar, szpinak, szczaw, orzechy), sól oraz substancje zakwaszające mocz (np. dużych ilości mięsa),
- dietę bogatą w warzywa i owoce, zwiększające pH moczu.
Jak leczyć i jakie badania wykonać?
Jak już wspomnieliśmy, przy pierwszym ataku kolki nerkowej, gdy pojawi się intensywny ból w okolicy lędźwiowej lub ból brzucha, należy koniecznie skonsultować się z lekarzem, który wykona odpowiednie badania i potwierdzi lub wykluczy kolkę nerkową. Najczęściej zlecane są:
- morfologia krwi,
- jonogram
- kreatynina,
- mocznik,
- badanie ogólne moczu,
- posiew moczu,
- markery stanu zapalnego (CRP, OB).
Istotne są również badania obrazowe, USG lub tomografia komputerowa.
Po postawieniu rozpoznania, zarówno przy pierwszym jak i kolejnym epizodzie kolki nerkowej dalsze postępowanie zależy od przewidywanej wielkości złogu i nasilenia objawów. W pierwszej kolejności zaleca się wspomniane wcześniej leczenie farmakologiczne, obejmujące zarówno leki dostępne bez recepty jak i silne leki przeciwbólowe na receptę, np. opioidy.
Zabiegowe leczenie kolki nerkowej
Jeśli kamienie moczowe są zbyt duże lub doszło do powikłań (zablokowany odpływ moczu, zakażenia układu moczowego) konieczne może okazać się zabiegowe leczenie kolki nerkowej. Dobór odpowiedniej metody zależy od lokalizacji i wielkości złogu.
Obecnie stosuje się zwykle niżej opisane procedury.
- Litotrypsję pozaustrojową (ESWL) – rozbijanie kamienia moczowego wewnątrz organizmu z użyciem tzw. fali uderzeniowej. Zakazany u kobiet w ciąży.
- Nefrolitotrypsję przezskórną (PCNL) – stosowana przy dużych kamieniach, wymaga niewielkiego nacięcia i użycia nefroskopu w celu usunięcia kamienia.
- Ureterorenoskopię (URS lub URLS) – do usuwania kamieni moczowych ze środkowego i dolnego odcinka moczowodu lub pęcherza moczowego za pomocą wziernika wprowadzonego przez cewkę moczową.
