Kardiolog – kim jest i czym się zajmuje?
Kardiolog zajmuje się diagnostyką, leczeniem i profilaktyką chorób serca i naczyń krwionośnych. Do jego zadań należy także edukacja pacjentów w zakresie zdrowego stylu życia, który pomaga zapobiegać tym chorobom. Kardiolog prowadzi pacjentów z chorobami przewlekłymi, takimi jak nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, zaburzenia rytmu serca czy niewydolność serca, a także opiekuje się nimi po zawale serca. Ustala leczenie farmakologiczne, zleca badania i w razie potrzeby kieruje na zabiegi. Część kardiologów, m.in. kardiolodzy interwencyjni i elektrofizjolodzy, sama wykonuje zabiegi, takie jak koronarografia, wszczepienie stentu, ablacja czy wszczepienie stymulatora serca.
Chorobami serca u dzieci zajmuje się kardiolog dziecięcy, czyli lekarz odrębnej specjalizacji.
W Polsce zawód wykonuje ponad 5 tys. kardiologów.
Jakie choroby leczy kardiolog?
Choroby układu krążenia są w Polsce bardzo powszechne – samo nadciśnienie tętnicze ma mniej więcej co trzeci dorosły. Ryzyko chorób serca znacząco rośnie z wiekiem oraz u osób z chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca, otyłość czy przewlekła choroba nerek. Do najczęstszych chorób, którymi zajmuje się kardiolog, należą:
nadciśnienie tętnicze – przewlekle podwyższone ciśnienie krwi;
choroba niedokrwienna serca (choroba wieńcowa) – stan, w którym przepływ krwi do mięśnia sercowego jest ograniczony z powodu zwężenia tętnic wieńcowych, najczęściej przez miażdżycę;
zawał serca – ostra postać choroby niedokrwiennej, w której nagłe zamknięcie tętnicy wieńcowej prowadzi do martwicy fragmentu mięśnia sercowego;
niewydolność serca – stan, w którym serce nie pompuje krwi wystarczająco wydajnie, by zaspokoić potrzeby organizmu;
zaburzenia rytmu serca (arytmie) – sytuacje, w których serce bije zbyt wolno, zbyt szybko lub nieregularnie, np. migotanie przedsionków;
wady zastawkowe – nieprawidłowe działanie zastawek serca, np. zwężenie zastawki aortalnej, częste u osób starszych;
kardiomiopatie – choroby, w których mięsień sercowy ma nieprawidłową budowę i funkcję, a przyczyną nie jest choroba wieńcowa, nadciśnienie ani wada zastawkowa; część z nich ma podłoże genetyczne;
zapalenie mięśnia sercowego – stan zapalny serca wywołany najczęściej przez wirusy, rzadziej przez bakterie, choroby autoimmunologiczne, leki lub toksyny;
wrodzone wady serca – nieprawidłowości budowy serca obecne od urodzenia; u dorosłych pacjentów (także po operacjach w dzieciństwie) również wymagają opieki kardiologa.
Niektóre choroby serca, takie jak zawał czy zapalenie mięśnia sercowego, pojawiają się nagle. Wiele innych, np. nadciśnienie tętnicze czy choroba wieńcowa, rozwija się latami i przez długi czas może nie dawać żadnych objawów. Dlatego tak ważne są regularne badania kontrolne, zwłaszcza u osób z czynnikami ryzyka.
Przeczytaj również:
Serce człowieka – jak jest zbudowane, co mu szkodzi?
Czy konsultacja kardiologiczna to zawsze powód do stresu?
Nie każda nieprawidłowość wykryta w badaniu serca oznacza chorobę. Wiele z nich to niegroźne warianty normy albo naturalna adaptacja organizmu. Dobrym przykładem jest tzw. serce sportowca, czyli zmiany w budowie i pracy serca powstające w wyniku intensywnego, wieloletniego treningu, zwłaszcza w dyscyplinach wytrzymałościowych. U takich osób obserwuje się:
wolniejsze tętno spoczynkowe – zwykle ok. 40–60 uderzeń na minutę, a u wyczynowych sportowców wytrzymałościowych nawet niżej (u kolarza Miguela Induraina wynosiło ono podobno ok. 28 uderzeń na minutę),
niewielkie pogrubienie ścian serca, głównie lewej komory, które pozwala na silniejszy skurcz,
powiększenie jam serca – większa komora przy każdym skurczu wyrzuca więcej krwi, dzięki czemu w spoczynku serce może bić wolniej, a podczas wysiłku pompuje jej więcej.
Zmiany te są odwracalne i zwykle cofają się po zmniejszeniu intensywności treningów. Niektóre z nich mogą jednak przypominać objawy chorób serca, np. kardiomiopatii przerostowej. Dlatego to kardiolog, na podstawie EKG, echa serca i innych badań, ocenia, czy chodzi o zdrową adaptację, czy o chorobę wymagającą leczenia. Osoby aktywne fizycznie nie powinny bagatelizować takich objawów, jak omdlenie, ból w klatce piersiowej czy kołatanie serca podczas wysiłku.
Wizyta u kardiologa nie musi więc oznaczać złej diagnozy – często pozwala wykluczyć chorobę i uspokoić pacjenta.
Kiedy udać się do kardiologa?
Wizyta u kardiologa jest wskazana, gdy pojawiają się niepokojące objawy ze strony układu krążenia lub gdy wyniki badań sugerują problemy z sercem. Szczególną uwagę należy zwrócić na:
ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej pojawiające się podczas wysiłku i ustępujące po odpoczynku,
duszność przy wysiłku, który wcześniej nie sprawiał trudności, lub duszność w pozycji leżącej,
szybsze niż dotąd męczenie się przy zwykłych czynnościach,
uczucie kołatania serca, nierównego lub bardzo szybkiego bicia serca,
zawroty głowy lub omdlenie bez wyraźnej przyczyny – zwłaszcza podczas wysiłku,
obrzęki obu nóg, nasilające się zwykle wieczorem.
Konsultacji kardiologicznej wymagają też często osoby z wysokim ciśnieniem tętniczym w pomiarach domowych, z nieprawidłowym zapisem EKG, a także te, w których rodzinie występowały nagłe zgony sercowe lub choroby serca w młodym wieku.
Wśród badań laboratoryjnych na problemy z sercem może wskazywać m.in. podwyższone stężenie NT-proBNP lub BNP, które jest typowe dla niewydolności serca. Podwyższony poziom cholesterolu LDL nie świadczy o chorobie serca, ale jest ważnym czynnikiem ryzyka miażdżycy i zawału, dlatego wymaga leczenia.
Przeczytaj również:
Dekstrokardia (serce po prawej stronie) i odwrócenie trzewi – objawy, badania, skutki
Jak przebiega pierwsza wizyta u kardiologa?
Pierwsza wizyta u kardiologa ma na celu ustalenie przyczyny dolegliwości pacjenta. Lekarz pyta o objawy – kiedy się pojawiają, w jakich okolicznościach nasilają i jak długo trwają. Pyta też o choroby współistniejące (np. cukrzycę, choroby nerek czy tarczycy) oraz o przyjmowane leki.
Duże znaczenie ma wywiad rodzinny. Niektóre choroby serca, np. część kardiomiopatii czy rodzinna hipercholesterolemia, mają podłoże genetyczne. W przypadku nadciśnienia tętniczego i choroby wieńcowej dziedziczy się natomiast skłonność do ich rozwoju. Lekarz zapyta również, czy w rodzinie zdarzały się nagłe zgony lub zawały w młodym wieku.
Kardiolog pyta także o styl życia – dietę, aktywność fizyczną, palenie tytoniu i spożywanie alkoholu. Zmiana nawyków, np. rzucenie palenia, zdrowsza dieta i regularny ruch, może wyraźnie obniżyć ciśnienie i poziom cholesterolu, a tym samym ryzyko zawału i udaru.
Następnie lekarz bada pacjenta: osłuchuje serce i płuca, mierzy ciśnienie tętnicze i tętno, sprawdza, czy nie występują obrzęki.
Jakie badania zabrać na wizytę do kardiologa?
Na wizytę warto zabrać ze sobą:
aktualne wyniki badań laboratoryjnych, jeśli pacjent je posiada – zwłaszcza morfologię, lipidogram, elektrolity (sód i potas), kreatyninę, glukozę oraz TSH;
wyniki wcześniejszych badań serca – EKG, echa serca, badania metodą Holtera czy próby wysiłkowej (także starsze, bo porównanie wyników bywa dla lekarza cenne),
listę przyjmowanych leków wraz z dawkami,
karty informacyjne z pobytów w szpitalu,
w przypadku nadciśnienia – dzienniczek z regularnymi pomiarami ciśnienia,
skierowanie, jeśli wizyta odbywa się w ramach NFZ.
Przeczytaj również:
Serce płucne (przerost prawej komory) – objawy, przyczyny i leczenie
Jakie badania przeprowadza kardiolog?
Podczas wizyty kardiolog może wykonać:
pomiar ciśnienia tętniczego i tętna;
elektrokardiogram (EKG), który rejestruje aktywność elektryczną serca;
echo serca (jeśli gabinet jest w nie wyposażony) – badanie pokazujące budowę serca, pracę zastawek i kurczliwość mięśnia sercowego.
Specjalista może też zlecić badania laboratoryjne, m.in. morfologię, elektrolity (sód, potas), kreatyninę, glukozę, lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL i triglicerydy) oraz NT-proBNP. U części pacjentów potrzebne są badania czynnościowe, które oceniają pracę serca w dłuższym czasie lub podczas wysiłku, np. próba wysiłkowa, całodobowe monitorowanie EKG metodą Holtera albo całodobowy pomiar ciśnienia (holter ciśnieniowy).
Czy do kardiologa potrzebne jest skierowanie?
Na wizytę w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie. Może je wystawić lekarz rodzinny (POZ), inny lekarz specjalista przyjmujący w ramach NFZ, np. pulmonolog, a także lekarz ze szpitala przy wypisie pacjenta. Czas oczekiwania zależy od regionu i od tego, czy przypadek został oznaczony jako pilny – aktualne terminy w konkretnych przychodniach można sprawdzić w wyszukiwarce NFZ „Terminy leczenia”.
Prywatna wizyta nie wymaga skierowania – można umówić się do kardiologa samodzielnie.
Ile kosztuje wizyta u kardiologa?
Prywatna wizyta u kardiologa kosztuje zwykle ok. 250–300 zł, a u specjalistów z dużym doświadczeniem lub dorobkiem naukowym – nawet 400–500 zł. Cena może wzrosnąć, jeśli w ramach wizyty wykonywane są badania, takie jak EKG czy echo serca. Warto wcześniej sprawdzić, co obejmuje konsultacja.
Jak znaleźć dobrego kardiologa?
Wybierając kardiologa, warto zwrócić uwagę na jego doświadczenie w leczeniu konkretnego problemu. Przy nadciśnieniu pomocny będzie lekarz z doświadczeniem w hipertensjologii, przy zaburzeniach rytmu serca – elektrofizjolog, a u osób aktywnych fizycznie – kardiolog zajmujący się medycyną sportową. Pomocne mogą być też opinie innych pacjentów.
Czy kardiolog może wystawić zwolnienie lekarskie?
Tak, kardiolog może wystawić zwolnienie lekarskie (e-ZLA, potocznie L4) – zarówno w ramach NFZ, jak i podczas wizyty prywatnej. Zwolnienie przysługuje osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym, która z powodu choroby lub rekonwalescencji nie może wykonywać pracy.
