Homeopatia – czym jest i skąd się wzięła?
Homeopatia (z greckiego homoion – podobny i pathos – cierpienie) to określenie używane na określenie formy medycyny niekonwencjonalnej, która polega na podawaniu choremu substancji czynnych w bardzo małych dawkach. Za ojca homeopatii uważa się Hipokratesa, który jeszcze w V w. p.n.e. ukuł zasadę Similia similibus curentur, czyli „podobne leczy się podobnym”. Z założenia substancje stosowane w homeopatii u zdrowej osoby powinny wywołać takie same skutki, co u osoby chorej.
Dorobek antycznych medyków z biegiem czasu uległ zapomnieniu. Dopiero w końcu XVIII w. niemiecki lekarz Christian Friedrich Samuel Hahnemann, w poszukiwaniu trafniejszych sposobów na leczenie dolegliwości, niż była w stanie zaproponować ówczesna medycyna konwencjonalna, zaprezentował zupełnie odmienne podejście do zdrowia. Leczenie miało odbywać się w sposób nieinwazyjny i przy użyciu łatwo dostępnych i prostych w aplikacji substancji. Terapia miała poprawić ogólny stan pacjenta, a rozpoznanie objawów następowało poprzez ocenę symptomów somatyczno-konstytucjonalnych i mentalnych (a nie badania klinicznego). Opublikowany po raz pierwszy jego podręcznik Organon der Heilkunst do dziś stanowi kanon w edukacji homeopatów.
Co ciekawe, pierwszy eksperyment Hahnemann przeprowadził na sobie, przyjmując korę chinową. Preparat wywołał u niego objawy chorobowe typowe dla gorączki malarycznej, ale po jego odstawieniu dolegliwości ustąpiły całkowicie. Miało to stanowić dowód na skuteczność homeopatii.
Na czym opiera się homeopatia?
Skuteczność homeopatii według jej twórcy ma bazować na kilku zasadach. Ich wspólnym mianownikiem jest brak inwazyjności i traktowanie człowieka w sposób holistyczny, z uwzględnieniem zarówno sfery cielesnej, jak i duchowej.
Zasada podobieństwa
Skuteczny środek leczniczy powinien posiadać właściwości powodujące wywoływanie objawów charakterystycznych dla danej choroby. W literaturze jako przykład podaje się wymiotnicę lekarską. Roślinę podaje się u chorych z niestrawnością, nadmiernym wydzielaniem śliny, mdłościami. Jej podanie u osoby zdrowej wywoła podobne symptomy.
Energia życiowa
Zdaniem homeopatów preparaty homeopatyczne działają wyłącznie wtedy, gdy pacjent dysponuje „niewidzialnym regulatorem życia”, czyli czymś, co można porównać do woli walki z chorobą. Ta energia życiowa rzekomo ma dysponować własną inteligencją i zdolnością do skutecznego działania.
Przeczytaj również:
Bioenergoterapia – co to jest? Czy niekonwencjonalne metody leczenia mogą zaszkodzić?
Minimalna dawka substancji czynnej
Jedną z podstawowych zasad homeopatii jest pobudzanie własnych mechanizmów obronnych przez organizm. Leki homeopatyczne nie zwalczają wyłącznie objawów chorobowych. W przypadku homeopatii kładzie się nacisk na stosowanie nieskończenie małych dawek zgodne ze sposobem reakcji organizmu. Zastosowanie większej dawki od minimalnej może nasilić negatywne właściwości substancji i pogorszyć stan pacjenta.
Indywidualizm
Leczenie homeopatyczne zakłada, że na tę samą substancję czynną każdy pacjent może zareagować w odmienny sposób. Całkowicie zmienia to sposób stawiania diagnozy, kiedy to lekarz ocenia przede wszystkim objawy chorobowe. Homeopata ocenia nie tylko objawy fizyczne, ale także znaki szczególne, typowe dla danego pacjenta (np. osłabienie, pobudzenie).
Potencjonowanie
Zasada potencjonowania to ściśle określone reguły pozyskiwania stężeń stałych lub płynnych substancji w procesie rozcieńczania, a następnie ich dynamizowanie, czyli wytrząsanie lub ucieranie. W ten sposób minimalizowane są efekty uboczne związane z przyjmowaniem naturalnych składników.
Wyróżnia się kilka rodzajów potencji, w tym wersja dziesiętna i setna. Jako przykład można podać potencjonowanie dziesiętne, które polega na rozpuszczeniu jednej części wagowej substancji w 9 częściach rozpuszczalnika. Następnie taką mieszaninę należy wstrząsnąć 10-krotnie, aby otrzymać stężenie D1 (najmniejsze stężenie odnotowane w farmakopei homeopatycznej to D1000).
Zasady postępowania z lekami homeopatycznymi
Zdaniem homeopatów nie wystarczy przygotować mieszaniny składników odpowiednim sposobem. Niezbędne jest też właściwe postępowanie z preparatami homeopatycznymi. Przede wszystkim:
powinny być one podawane do dwóch godzin po jedzeniu lub pół godziny przed jedzeniem,
nie należy dotykać ich gołymi rękami,
wraz z lekami homeopatycznymi nie należy pić mocnej herbaty, kawy, ani palić tytoniu.
Rodzaje preparatów homeopatycznych
Preparaty homeopatyczne różnią się między sobą przede wszystkim substancją, z jakiej zostały wykonane.
Leki pochodzenia roślinnego. Powstają w wyniku macerowania roślin lub poszczególnych ich części w alkoholu.
Leki pochodzenia zwierzęcego. Pozyskiwane są zarówno z całych owadów (np. mrówka czerwona), jak i poszczególnych ich narządów (np. ekstrakt z serca i wątroby kaczki berberyjskiej) czy wydzielin (np. jad).
Leki mineralne. Produkowane z cennych minerałów, takich jak związki siarki, sole wapnia.
Leki roślinne stosowane są do leczenia objawów choroby, natomiast preparaty pochodzenia zwierzęcego wykorzystuje się do zwalczania chorób ostrych i przewlekłych. Homeopatia z użyciem minerałów ma zastosowanie w terapii dolegliwości przewlekłych.
Preparaty homeopatyczne występują w 3 formach:
stałe (czopki, globulki, czopki);
półpłynne (maści);
płynne (krople, oleje, nalewki).
„Pamięć wody” i inne idee homeopatii
Choć na pierwszy rzut oka medycyna alternatywna oferuje racjonalne uzasadnienie dla założeń leżących u podstaw homeopatii, wiele idei nie da się pogodzić z obecną wiedzą medyczną i sztuką lekarską.
Jedną z takich koncepcji jest „pamięć wody”. Zakłada ona, że cząsteczki wody tworzą klastry zdolne do przechowywania wspomnień wcześniejszych kontaktów fizycznych i energetycznych. Teoretycznie więc taki roztwór może przenieść właściwości na pacjenta. Japoński badacz, Masaru Emoto twierdził na przykład, że woda zamrażana w kryształy lodu przybiera inną postać w zależności od tego, czy jej cząsteczki były poddawane muzyce łagodnej, czy ciężkiej muzyce rockowej.
Obecnie opinie naukowców na temat unikalnych właściwości wody są podzielone. Laureat Nagrody Nobla, Luc Montagnier uważa, że woda może przenosić np. sygnaturę DNA nawet wtedy, gdy nie wykrywają jej urządzenia laboratoryjne. Podkreśla się jednak labilność tego związku chemicznego i podatność na wpływ czynników zewnętrznych.
Wydaje się, że twórcy homeopatii mogą mieć rację o tyle, że fizyka kwantowa przewiduje tzw. efekt splątania i oddziaływania na siebie cząsteczek oddalonych od siebie poza sferę oddziaływań fizycznych.
Przeczytaj również:
Irydologia – co to jest? Na czym polega czytanie z oczu?
Placebo, efekt kontekstowy i autosugestia – skąd bierze się subiektywna poprawa?
Środowiska lekarskie negują zastosowanie homeopatii jako niezgodne z kodeksem etyki lekarskiej i nieskuteczne. Dobrym przykładem zdecydowanego ruchu była deklaracja służby zdrowia w Wielkiej Brytanii (NHS), która w 2017 roku zadeklarowała, że nie będzie dłużej wspierała metod homeopatii stosowanych w leczeniu z uwagi na brak potwierdzonego działania i wysokie koszty terapii.
Jednak – choć brakuje przekonujących dowodów na temat skuteczności homeopatii – nie ulega wątpliwości, że tego rodzaju terapie niekiedy działają? Dlaczego tak jest?
Lecznicze właściwości homeopatii mogą bazować na efekcie placebo. Innymi słowy, chory wierzy, że produkt, który przyjmuje, przywróci go do zdrowia. Jednocześnie zaczyna się lepiej odżywiać i dbać o zdrowie holistycznie. To oczekiwanie poprawy często nazywane jest efektem kontekstowym. Bazuje on częściowo na relacji z terapeutą, a częściowo na faktycznie przyjmowanych preparatach.
Nie ulega też wątpliwości, że pozytywne nastawienie może wywierać na ciało efekt immunomodulacyjny. W literaturze można odnaleźć doniesienia, które potwierdzają, że osoby cierpiące na zespół Sjögrena rzadziej doświadczały nawrotów choroby, kiedy oddawały się praktykom religijnym lub medytacyjnym. Okazuje się, że w ten sposób aktywowane są szlaki psychoneuroimmunologiczne łagodzące np. odczucia bólowe i zmęczenie.
Kiedy homeopatia może zaszkodzić? Ryzyko związane z opóźnianiem skutecznego leczenia
Obecnie leczenie homeopatyczne często stosuje się w przypadku takich dolegliwości, jak:
astma,
alergie,
przeziębienie,
dermatozy,
zapalenie stawów,
nadciśnienie,
katar sienny,
zapalenie ucha środkowego,
problemy natury psychicznej (np. depresja, złe samopoczucie).
Niestety, zwłaszcza przy chorobach ostrych, może się okazać, że stan zdrowia pacjenta ulegnie pogorszeniu, ponieważ wdrożone metody są zbyt zachowawcze lub pomagają jedynie przejściowo, łagodząc początkowe objawy choroby.
Mimo że leki homeopatyczne są oficjalnie dopuszczone do obrotu, w przypadku wątpliwości warto zastosować klasyczne metody leczenia, ewentualnie łączyć homeopatię z innymi lekami w skutecznych dawkach.
Homeopatia w świetle prawa – jak regulowane są te preparaty w Polsce i UE?
Na obszarze Unii Europejskiej produkty homeopatyczne reguluje dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Europy 2001/83/WE w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi oraz zmieniająca ją dyrektywa 2004/27/WE. Na poziomie krajowym produkty homeopatyczne zostały uznane za produkty lecznicze przez Ustawę prawo farmaceutyczne, co oznacza, że można wprowadzić je na rynek i nie wymagają dowodów skuteczności terapeutycznej. Pomimo legalności Naczelna Rada Lekarska przestrzega przed bezrefleksyjnym sięganiem po metody medycyny alternatywnej.
współpraca: Aneta Kroczyńska, specj. zdrowia publicznego
