Masaż na udrożnienie zatok – jak wykonać krok po kroku?

Kiedy wykonuje się masaż zatok – jakie są wskazania?

Masaż twarzy w okolicy zatok może być stosowany jako metoda uzupełniająca, gdy pojawia się uczucie napięcia, ucisku lub dyskomfortu w obrębie nosa i twarzy. Dotyczy to przede wszystkim objawów towarzyszących infekcjom górnych dróg oddechowych oraz niektórym chorobom nosa i zatok.

Można rozważyć delikatny masaż przy:

• katarze i uczuciu niedrożności nosa,
• uczuciu rozpierania lub ucisku w obrębie twarzy,
• bólu lub dyskomforcie w okolicy zatok,
• zapaleniu zatok,
  
• zaleganiu gęstej wydzieliny w nosie,
  
• uczuciu napięcia w okolicy nosa, policzków i czoła.

W przypadku zapalenia zatok masaż nie zastępuje leczenia przyczynowego. Jego rolą może być jedynie uzupełnienie postępowania, jeśli przynosi subiektywną ulgę. Nie każda dolegliwość w obrębie twarzy oznacza jednak chorobę zatok. Ból głowy, zębów, szczęki czy mięśni twarzy może mieć inne przyczyny.

Czy wszystkie zatoki można masować?

Nie wszystkie zatoki można masować bezpośrednio. Przez skórę można delikatnie uciskać przede wszystkim okolice odpowiadające zatokom czołowym i szczękowym. Można również wykonywać łagodny masaż w okolicy nasady nosa, odpowiadającej części zatok sitowych.

Zatok klinowych nie da się masować bezpośrednio, ponieważ znajdują się głęboko za jamą nosową. Nie należy więc próbować mocnym uciskiem „dotrzeć” do ich wnętrza.

Czy masaż zatok może być skuteczny – czy pomaga?

Nie ma wystarczająco mocnych dowodów, aby uznać masaż zatok za skuteczną metodę leczenia zapalenia zatok. Dostępne badania dotyczące technik manualnych są nieliczne, obejmują różne rodzaje masażu i często łączą je z innymi metodami fizjoterapii. Nie pozwala to określić, czy poprawa wynika właśnie z masażu.

Jedno z badań u osób z przewlekłym zapaleniem zatok wykazało większą poprawę jakości życia u pacjentów, którzy oprócz leczenia zachowawczego stosowali program fizjoterapii obejmujący m.in. manualny drenaż zatok i samodzielny masaż. Nie wiadomo jednak, na ile zaobserwowany efekt wynikał właśnie z masażu, ponieważ był on częścią szerszego programu fizjoterapii.

W przypadku przewlekłego zapalenia zatok lepiej udokumentowane są inne metody. Aktualne wytyczne zalecają przede wszystkim płukanie nosa roztworem soli oraz miejscowe glikokortykosteroidy donosowe.

Jakie są techniki masażu zatok – jak go wykonać krok po kroku?

Masaż zatok wykonuje się na powierzchni twarzy, w okolicach odpowiadających przede wszystkim zatokom czołowym i szczękowym oraz okolicy między oczami i po bokach nosa. Nie jest to masaż samej zatoki – przez skórę nie można bezpośrednio uciskać jej wnętrza. Ruchy powinny być delikatne i nie powodować bólu.

1. Masaż okolicy czoła

Opuszki palców należy ułożyć nad brwiami. Wykonując niewielkie, okrężne ruchy, można przesuwać palce od środka czoła w kierunku skroni. Nacisk powinien być lekki.

2. Masaż okolicy między oczami

Opuszki palców należy przyłożyć po obu stronach nasady nosa, między oczami. W tym miejscu można wykonywać delikatne ruchy okrężne lub przez kilka sekund lekko uciskać skórę, a następnie rozluźniać nacisk.

3. Masaż policzków

Palce należy ułożyć na policzkach, poniżej oczodołów. Wykonuje się małe, okrężne ruchy, przesuwając się od okolicy nosa w kierunku policzków. Nie należy uciskać bezpośrednio na oczodół ani gałkę oczną.

4. Masaż boków nosa

Opuszkami palców można delikatnie masować skórę po obu stronach nosa, wykonując ruchy od jego nasady w kierunku skrzydełek nosa.

5. Zakończenie masażu

Na zakończenie można ponownie delikatnie wymasować czoło i skronie. Cały masaż powinien być komfortowy. Silniejszy ucisk nie zwiększa jego skuteczności, dlatego nie należy próbować „wypychać” wydzieliny z zatok poprzez mocne naciskanie.

Masaż powinien być bezbolesny. Jeżeli ucisk powoduje wyraźny ból, nasila pulsowanie, zawroty głowy albo inne niepokojące objawy, należy go przerwać.

Nie ma jednej potwierdzonej naukowo sekwencji, która gwarantowałaby udrożnienie zatok. Popularne w internecie techniki określane jako „masaż punktowy zatok” czy masaż na odblokowanie śluzu nie powinny być przedstawiane jako metoda usuwania wydzieliny z zatok.

Czym jest masaż zatok shiatsu?

Shiatsu to japońska technika terapii manualnej, której nazwa oznacza „ucisk palcem”. Polega na wywieraniu kontrolowanego, zwykle utrzymywanego przez pewien czas nacisku na określone punkty ciała. Shiatsu rozwinęło się w Japonii i pozostaje związane z tradycjami azjatyckich terapii manualnych.

Masaż shiatsu różni się od klasycznego masażu przede wszystkim sposobem wykonywania ucisku. Zamiast ciągłego rozcierania tkanek wykorzystuje się nacisk palcami, dłońmi lub innymi częściami ciała na określone punkty. W internecie określenie „shiatsu zatok” bywa używane dla różnych technik ucisku twarzy. Nie oznacza to jednak jednej, medycznie ustalonej procedury leczenia zatok.

Nie ma również mocnych dowodów, że shiatsu wykonywane na twarzy jest skuteczniejszym sposobem leczenia zapalenia zatok niż zwykły delikatny masaż. Badania nad samym shiatsu są ograniczone, a część publikacji dotyczących akupresury nie może być automatycznie traktowana jako dowód skuteczności shiatsu.

Czy masaż zatok wykonywać razem z olejkami?

Dodanie olejku do masażu może ułatwić przesuwanie palców po skórze i sprawić, że masaż będzie przyjemniejszy. Nie ma jednak dowodów, że sam olejek stosowany na skórę twarzy poprawia drożność zatok lub leczy ich stan zapalny.
Niektóre badania analizowały doustne preparaty zawierające składniki olejków eterycznych w ostrym zapaleniu zatok. Wskazano na możliwość redukcji części objawów, ale wyniki nie są jednoznaczne.

Jeżeli olejki są stosowane wyłącznie do masażu, należy pamiętać o kilku zasadach:

• olejku eterycznego nie należy nakładać bezpośrednio na skórę bez odpowiedniego rozcieńczenia,
  
• należy unikać kontaktu z oczami i błonami śluzowymi,
  
• w przypadku skóry wrażliwej lub skłonnej do alergii lepiej zrezygnować z olejków zapachowych,
  
• pieczenie, zaczerwienienie lub nasilenie objawów jest wskazaniem do przerwania stosowania.

Nie ma podstaw, aby uznać olejek eukaliptusowy, miętowy czy inny olejek eteryczny za środek, który podczas masażu „otwiera” zatoki.

Czy warto korzystać z masażera zatok?

Urządzenia reklamowane jako masażery oczu, skroni, zatok, twarzy i głowy mogą zapewniać przyjemne uczucie ucisku, ciepła lub wibracji. Nie ma jednak wystarczających dowodów, że takie urządzenia udrażniają zatoki albo przyspieszają leczenie zapalenia zatok.

Nie należy więc traktować ich jako zamiennika płukania nosa, leczenia donosowego ani leczenia zaleconego przez lekarza.
Jeżeli urządzenie jest używane wyłącznie w celu relaksacji, powinno działać z niewielką siłą i nie powodować bólu. Szczególną ostrożność należy zachować w okolicy oczu oraz w przypadku urządzeń wywierających silny nacisk lub wykorzystujących intensywne podgrzewanie.

W przypadku bólu twarzy, ostrego zapalenia zatok, obrzęku lub innych nasilonych objawów lepiej nie zwiększać siły masażu w nadziei na „rozbicie” zalegającej wydzieliny. Takie działanie nie ma potwierdzonej skuteczności.

Co robić zamiast masażu zatok?

Jeżeli celem jest rzeczywiste udrożnienie zatok i zmniejszenie zalegania wydzieliny, lepiej udokumentowaną metodą jest płukanie nosa roztworem soli.

Płukanie nosa i zatok roztworem soli

Płukanie nosa pomaga mechanicznie usuwać wydzielinę, alergeny, zanieczyszczenia i część mediatorów stanu zapalnego. Może również poprawiać transport śluzowo-rzęskowy i nawilżać błonę śluzową. Wytyczne dotyczące przewlekłego zapalenia zatok zalecają płukanie nosa jako element leczenia.

Do płukania można stosować gotowe roztwory soli lub odpowiednio przygotowany roztwór zgodnie z instrukcją urządzenia. Przy samodzielnym przygotowywaniu roztworu należy używać wody bezpiecznej do tego celu, a nie bezpośrednio wody z kranu.

Nawilżanie powietrza

Jeżeli powietrze w pomieszczeniu jest bardzo suche, jego umiarkowane nawilżanie może zmniejszać uczucie suchości i podrażnienia błony śluzowej nosa. Samo nawilżanie nie leczy jednak zapalenia zatok.

Inhalacje

Inhalacje z użyciem ciepłej pary są popularnym domowym sposobem na katar, ale ich skuteczność w ostrym zapaleniu zatok nie została potwierdzona w badaniach dobrej jakości. NICE nie znalazło dowodów potwierdzających skuteczność inhalacji parowych w tej chorobie.

Nie należy pochylać twarzy nad miską lub garnkiem z gorącą wodą, szczególnie w przypadku dzieci, ze względu na ryzyko oparzenia.

Nebulizacje z użyciem soli

Nebulizacja roztworem soli może nawilżać drogi oddechowe, ale nie należy utożsamiać jej z płukaniem nosa. Aerozol nie działa tak samo jak przepływ roztworu przez jamę nosową i nie jest standardową metodą oczyszczania zatok.
Jeżeli objawy są związane z przewlekłym zapaleniem zatok, alergią lub polipami nosa, postępowanie może wymagać leczenia donosowego. W aktualnych wytycznych najważniejsze miejsce zajmują płukanie nosa oraz miejscowe glikokortykosteroidy donosowe.

Pytania, które zadają pacjenci

Czy masaż zatok skróci czas infekcji?

Nie ma wystarczających dowodów, że masaż zatok skraca czas trwania infekcji. Może natomiast u części osób chwilowo zmniejszać uczucie napięcia lub dyskomfortu.

Jakie są korzyści z regularnego masażu zatok?

Regularny masaż może być przyjemnym sposobem na rozluźnienie mięśni twarzy i zmniejszenie subiektywnego uczucia napięcia. Nie wykazano jednak, że regularny masaż zapobiega zapaleniu zatok, usuwa wydzielinę z zatok lub poprawia ich wentylację.

Czy można wykonywać masaż zatok u dzieci?

Delikatny masaż twarzy może być wykonywany u dziecka, jeżeli jest dla niego komfortowy. Nie należy jednak mocno uciskać okolicy nosa, zatok ani oczodołów. U dziecka z silnym bólem, gorączką, obrzękiem twarzy lub nasilającymi się objawami masaż nie powinien zastępować oceny lekarskiej.

Czy masaż zatok może pomóc w leczeniu przewlekłego zapalenia zatok?

Może być stosowany jako uzupełnienie postępowania, jeśli przynosi subiektywną ulgę, ale nie jest samodzielnym leczeniem przewlekłego zapalenia zatok.

Kiedy unikać masażu zatok, kiedy jest przeciwwskazany?

Masażu nie należy wykonywać, jeśli powoduje ból lub wyraźnie nasila objawy. Należy z niego zrezygnować także przy urazach twarzy, świeżych zabiegach w obrębie nosa i zatok, nasilonym obrzęku lub zmianach skórnych w miejscu masażu. Pilnej oceny lekarskiej wymagają natomiast objawy takie jak obrzęk okolicy oka, zaburzenia widzenia, silny lub nietypowy ból głowy, wysoka gorączka czy gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego.