Kwas hialuronowy w organizmie – jak działa?
Choć termin „kwas hialuronowy” często kojarzy się wyłącznie z zabiegami w medycynie estetycznej, w rzeczywistości jest to substancja chemiczna z grupy glikozaminoglikanów, która naturalnie występuje w ludzkim organizmie. Znajdziemy ją we wszystkich tkankach łącznych w organizmie człowieka: w ścianach naczyń krwionośnych, w skórze, w chrząstkach, a także w ciele szklistym oka. W układzie ruchu substancja ta jest podstawowym składnikiem mazi stawowej, czyli gęstego, lepkiego płynu wypełniającego fizjologiczną przestrzeń stawu.
W prawidłowo funkcjonującym aparacie ruchu hialuronian sodu pełni funkcję ochronną. Działa jak amortyzator, który pochłania mikrowstrząsy i zmniejsza tarcie między elementami kostnymi. Kiedy rozwija się zwyrodnienie stawów, jakość oraz ilość naturalnego płynu stawowego drastycznie spadają. Przestaje pełnić on swoją rolę, chrząstki zaczynają o siebie trzeć, potęgując uszkodzenia. W tym momencie zastosowanie znajdują wyroby medyczne mające na celu uzupełnienie jego niedoborów.
Wpływ na chrząstkę stawową i maź stawową
Terapia kwasem hialuronowym, tzw. wiskosuplementacja ma za zadnie odtworzyć odpowiednie środowisko wewnątrzstawowe. Podanie kwasu hialuronowego przywraca właściwe nawilżenie, tworzy mechaniczną warstwę izolującą, ale również biologicznie sprzyja regeneracji chrząstki stawowej. Ponadto stymuluje komórki błony maziowej do produkcji własnego kwasu hialuronowego, co wydłuża efekt terapeutyczny procedury.
Przeczytaj również:
Artroskopia kolana – wskazania, przebieg zabiegu, rekonwalescencja, powikłania
Wskazania do zastosowania kwasu hialuronowego na kolano
Kiedy można rozważyć terapię kwasem hialuronowym? W przypadkach: choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego, bólu i ograniczenia ruchu w stawie kolanowym, przy zmianach pourazowych i przeciążeniowych, a także profilaktycznie – u osób aktywnych fizycznie.
Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego
Podstawowym wskazaniem do wdrożenia terapii jest choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego (gonartroza). Zastosowanie kwasu hialuronowego stanowi pomost między leczeniem zachowawczym (ćwiczeniami, lekami przeciwbólowymi), a leczeniem operacyjnym. Zmiany ubytkowe powstałe w przebiegu choroby zwyrodnieniowej wymagają wsparcia i ochrony powierzchni stawowych przed dalszą degradacją.
Ból i ograniczenie ruchomości stawu kolanowego
Kiedy codzienne dolegliwości bólowe odbierają przyjemność z ruchu, a pacjent boryka się z ograniczeniem ruchomości kończyny, podanie w iniekcji preparatów kwasu hialuronowego staje się uzasadnione. Substancja ta zmniejsza ból, powlekając odsłonięte zakończenia nerwowe i izolując zniszczoną chrząstkę stawową, zmniejszając tym samym mechaniczne jej drażnienie.
Zmiany pourazowe i przeciążeniowe
Często w wyniku nadmiernego obciążenia pracą fizyczną, ćwiczeniami czy brakiem odpowiedniej ergonomii dochodzi do powstawania bolesnych mikrourazów w obrębie stawu kolanowego. Ostrzyknięcie kwasem hialuronowym wspomaga tkanki w powrocie do pełnej sprawności.
Profilaktyka u osób aktywnych fizycznie
Medycyna sportowa korzysta z iniekcji kwasu hialuronowego jako zabezpieczenia pacjentów narażonych na przeciążenia z powodu intensywnego wysiłku fizycznego (np. u maratończyków). Jeśli naszym celem jest wieloletnie, bezpieczne uprawianie sportu, takie działanie profilaktyczne chroni chrząstki przed ich przedwczesnym ścieraniem.
Przeczytaj również:
Endoproteza stawu kolanowego – wskazania, rodzaje, powikłania, rehabilitacja, zalecenia
Jak wygląda zabieg podania kwasu hialuronowego do kolana?
Jak wygląda zabieg od strony praktycznej? Jest to krótka i mało inwazyjna procedura medyczna, która zazwyczaj nie wymaga specjalnego przygotowania ze strony pacjenta oraz nie wymaga hospitalizacji. Wykonuje się ją w warunkach ambulatoryjnych, w gabinecie zabiegowym. Personel medyczny dokładnie analizuje obraz kliniczny, zapoznaje się z badaniami obrazowymi (RTG, USG) i wyklucza przeciwwskazania.
Technika podania (iniekcja dostawowa)
Iniekcje dostawowe z kwasu hialuronowego podaje się za pomocą cienkiej igły prosto do torebki stawowej. Lekarz najpierw dezynfekuje skórę, a następnie wprowadza substancję, często korzystając z podglądu ultrasonograficznego dla pełnego bezpieczeństwa procedury. Podanie sterylnego żelu, będącego usieciowanym hialuronianem sodu, uzupełnia braki w mazi stawowej.
Czy podanie kwasu hialuronowego w kolano jest bolesne?
Zastrzyk z kwasu hialuronowego do kolana zwykle jest bardziej nieprzyjemny niż bardzo bolesny, ale odczucia są indywidualne. Najczęściej pacjenci opisują:
ukłucie igły jak przy zwykłym zastrzyku,
chwilowe rozpieranie lub ucisk w stawie podczas podawania preparatu,
czasem lekki ból przez kilka godzin po zabiegu.
Na poziom dyskomfortu wpływają: stan zapalny i stopień uszkodzenia kolana, ilość płynu w stawie, doświadczenie lekarza, grubość igły i rodzaj preparatu.
Po zabiegu przez 1–2 dni może wystąpić:
lekka bolesność,
uczucie pełności w kolanie,
niewielki obrzęk.
Częstotliwość i liczba zabiegów
Częstotliwość zabiegów zależy od rodzaju preparatu, uzyskanej poprawy oraz decyzji lekarza. Środki o bardzo dużej masie cząsteczkowej pozwalają na jednorazowe skuteczne podanie. W przypadku lżejszych preparatów, często wymagana jest seria 3-5 wstrzyknięć w tygodniowych odstępach. Szczegóły procedury ustala się w oparciu o indywidualne potrzeby pacjenta.
Przeczytaj również:
Zwichnięcie rzepki – przyczyny, objawy, leczenie, powikłania
Efekty stosowania kwasu hialuronowego na kolano
Zabieg często pozwala na odstawienie, bądź redukcję przyjmowanych leków przeciwbólowych oraz leków przeciwzapalnych, co odciąża żołądek i wątrobę. Terapia skutecznie poprawia komfort chodu i nadaje płynność ruchu.
Odzyskanie prawidłowego funkcjonowania kończyny pozwala pacjentom wrócić do codziennych aktywności. Dla osób z zaawansowaną chorobą zwyrodnieniową stawów możliwość bezbolesnego spacerowania czy wejścia po schodach oznacza realną poprawę komfortu życia.
Czas utrzymywania się efektów terapii
Skuteczność leczenia oraz czas utrzymywania się efektów zabiegu są kwestiami indywidualnymi. Zależą od wyjściowego stopnia uszkodzenia tkanek wewnątrzstawowych oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Z reguły leczenie kwasem hialuronowym przynosi zauważalną ulgę na okres od pół roku do nawet kilkunastu miesięcy. Procedurę można powtarzać.
Bezpieczeństwo i możliwe działania niepożądane
Podawana substancja jest bezpieczna. Zdarza się jednak, że w ciągu pierwszych dni po wstrzyknięciu w miejscu iniekcji może pojawić się niewielki obrzęk bądź tępe uczucie rozpierania. Jednak objawy te przeważnie ustępują samoistnie.
Przeciwwskazania do zabiegu
Przeciwwskazaniem jest alergia na kwas hialuronowy bądź nadwrażliwość na składniki uzupełniające preparatu. Zabiegu nie przeprowadza się, jeżeli wewnątrz stawu toczy się bakteryjny stan zapalny lub widoczne są ropne rany skóry w polu zabiegowym. Bezpieczeństwo zabiegu należy rozważyć w przypadku przyjmowania leków immunosupresyjnych czy leków przeciwzakrzepowych. Wówczas specjalista ocenia stan zdrowia pacjenta i decyduje o kwalifikacji.
Kiedy należy skonsultować się z lekarzem?
Jeżeli w pierwszych dniach po iniekcji kwasu hialuronowego pacjent zacznie odczuwać silny ból stawu, zauważy gorące zaczerwienienie kolana z ogólną gorączką, powinien zasięgnąć porady lekarza prowadzącego.
Alternatywne metody leczenia bólu kolana
Oprócz podawania kwasu hialuronowego, do metod leczenia bólu kolan należą:
leczenie farmakologiczne,
fizjoterapia i rehabilitacja,
inne iniekcje dostawowe (np. osocze bogatopłytkowe),
zabieg chirurgiczny.
Przeczytaj również:
Ból z tyłu kolana – jakie mogą być przyczyny bólu pod kolanem?
Leczenie farmakologiczne
Podstawę terapii przeciwbólowej stanowią niesteroidowe leki przeciwzapalne. Należy stosować je z rozwagą, głównie w postaci maści i żeli stosowanych miejscowo.
Fizjoterapia i rehabilitacja
Ćwiczenia wzmacniają mięśnie otaczające staw, co poprawia jego stabilność i wspiera prawidłowy zakres ruchu. Dzięki temu pomagają chronić powierzchnie stawowe przed przeciążeniami i uszkodzeniami. Dobrze dobrana fizjoterapia buduje odpowiednie napięcie mięśnia czworogłowego uda, co rozładowuje ucisk spoczywający na chrząstce i wspomaga rozprowadzanie wewnątrzstawowych substancji odżywczych.
Inne iniekcje dostawowe (np. osocze bogatopłytkowe)
Medycyna regeneracyjna oferuje zastrzyki z osocza bogatopłytkowego, pozyskiwanego z krwi pacjenta. Posiada ono właściwości naprawcze i odbudowujące. W niektórych przypadkach łączy się zalety osocza z działaniem hialuronianu.
Postępowanie operacyjne (w zaawansowanych przypadkach)
Kiedy chrząstka ulegnie całkowitemu i nieodwracalnemu zniszczeniu, leczenie zachowawcze jest niewystarczające. Wtedy powrót do sprawności zapewniają operacyjne techniki rekonstrukcyjne, w tym endoprotezoplastyka.
