Niska ferrytyna, czyli… jaka?
Ferrytyna pełni funkcję magazynu żelaza w organizmie, a jej stężenie odzwierciedla zapasy żelaza w ustroju. O niskiej ferrytynie mówi się, gdy jej norma laboratoryjna wynosi <30 ng/ml. Taki wynik sugeruje niedobór zapasów żelaza i wyczerpanie jego zapasów w organizmie, nawet przy prawidłowym poziomie hemoglobiny. Oczywiście objawy niskiej ferrytyny mogą pojawić się nawet przy wyniku 40 ng/ml – to indywidualna kwestia zależna od wieku, płci, stanu zdrowia, chorób.
Niski poziom ferrytyny – przyczyny
Niska ferrytyna zwykle oznacza, że zapasy żelaza są uszczuplone. Najczęściej dzieje się tak wtedy, gdy organizm traci żelazo, dostarcza go za mało, gorzej je wchłania albo ma na nie większe zapotrzebowanie – tłumaczy dietetyczka Agata Soroczyńska.
Wśród najczęstszych przyczyn obniżenia poziomu ferrytyny wymienia się m.in.:
-
ciążę;
-
obfite miesiączki;
-
częste krwawienie z nosa;
-
zaburzenia pracy tarczycy;
-
zbyt niską podaż żelaza z diety;
-
regularne oddawanie krwi, osocza lub pobrania krwi;
-
długotrwałe stosowanie niektórych leków, np. NLPZ czy inhibitorów pompy protonowej;
-
częste treningi wytrzymałościowe, które mogą doprowadzać do hemolizy powysiłkowej;
-
zaburzenia wchłaniania spowodowane chorobami przewodu pokarmowego, np. celiakią czy nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit;
-
przewlekłe krwawienia z przewodu pokarmowego, np. z powodu choroby wrzodowej, zapalenia błony śluzowej żołądka, polipów, chorób zapalnych jelit, hemoroidów, uchyłków lub nowotworów.
Objawy niskiej ferrytyny
Objawy niedoboru ferrytyny najczęściej są niejednoznaczne i bywa, że przez lata są bagatelizowane. Co więc powinno skłonić do diagnostyki w tym kierunku? Takie objawy jak:
-
tachykardia;
-
bladość skóry;
-
obniżony nastrój;
-
osłabienie i omdlenia;
-
bóle i zawroty głowy;
-
obniżona tolerancja wysiłku;
-
zaburzenia miesiączkowania;
-
większa wrażliwość na zimno;
-
wypadanie włosów i łamliwość paznokci;
-
przewlekłe zmęczenie i nadmierna senność;
-
zmiany na języku i błonach śluzowych jamy ustnej;
-
problemy z koncentracją, pogorszenie pamięci i „mgła mózgowa”.
Jeśli obserwujesz u siebie takie objawy, koniecznie zgłoś się do lekarza.
Ferrytyna a żelazo – jaki jest związek?
Żelazo to składnik mineralny, którego organizm potrzebuje na bieżąco do transportu tlenu, oddychania komórkowego, prawidłowego funkcjonowania układu mięśniowego, produkcji hemoglobiny i czerwonych krwinek czy innych procesów metabolicznych. Pierwiastek ten jest stale wykorzystywany przez organizm, dlatego tak ważne jest, aby dostarczać go regularnie wraz z dietą.
Ferrytyna natomiast to magazyn żelaza. W przypadku podejrzenia niedoborów tego pierwiastka samo oznaczenie poziomu żelaza w surowicy krwi nie zawsze wystarczy, ponieważ jego wynik może zmieniać się w zależności od pory dnia, posiłków czy suplementacji. Wobec tego dla uzyskania pełniejszego obrazu, zbadanie stężenia ferrytyny jest tu niezwykle istotne.
Dietetyczka Agata Soroczyńska dodaje: Warto też pamiętać, że ferrytyna jest także białkiem ostrej fazy. Oznacza to, że jej poziom może wzrastać w czasie infekcji, stanu zapalnego, chorób przewlekłych czy po intensywnym wysiłku. Z tego powodu prawidłowy lub podwyższony wynik ferrytyny nie zawsze wyklucza niedobór żelaza. W związku z tym, jeśli nie ma pilnych wskazań do diagnostyki, badania gospodarki żelazowej najlepiej wykonywać po ustąpieniu ostrej infekcji lub zaostrzenia choroby przewlekłej.
Jak kompleksowo zbadać gospodarkę żelaza w organizmie?
Samo oznaczenie poziomu żelaza w surowicy krwi to za mało, aby ocenić jego rzeczywiste zapasy w organizmie i rozpoznać ewentualny niedobór. Oprócz tego lekarz może zlecić wykonanie:
-
poziomu ferrytyny;
-
morfologii krwi z hemoglobiną;
-
poziomu transferyny (białka, które transportuje żelazo we krwi i dostarcza je do tkanek);
-
wysycenia transferyny (TSAT, wskaźnik, który pokazuje, jaki procent transferyny jest związany z żelazem);
-
całkowitej zdolności wiązania żelaza (TIBC, to parametr, który pokazuje, ile żelaza może maksymalnie związać transferyna we krwi).
Pomocniczo lekarz może poprosić o wykonanie:
-
oznaczenia OB i CRP dla oceny stanu zapalnego organizmu;
-
oznaczenia witaminy B12 i kwasu foliowego, zwłaszcza gdy morfologia sugeruje inny typ niedokrwistości niż ta z niedoboru żelaza.
Podnieś poziom ferrytyny – wskazówki
Poniżej dietetyczka Agata Soroczyńska dzieli się wiedzą, jak podnieść poziom ferrytyny i poprawić całą gospodarkę żelaza w organizmie.
Suplementacja żelaza
Osoby, które mają niski poziom ferrytyny w organizmie, przede wszystkim powinny szukać takich form żelaza, które cechują się wysoką przyswajalnością. Są to np.:
-
diglicynian żelaza (bisglicynian żelaza);
-
siarczan żelaza;
-
fumaran żelaza;
-
glukonian żelaza;
-
żelazo liposomalne.
Dla osób z wrażliwym przewodem pokarmowym ważne będzie również to, aby preparaty żelaza nie powodowały bólu brzucha, zaparć czy innych nieprzyjemnych dolegliwości. Badania pokazują, że przy tego typu skłonnościach mogą dobrze sprawdzić się chelaty np. diglicynian żelaza, a także żelazo liposomalne.
Kolejnym aspektem, na który warto zwrócić uwagę, jest ilość żelaza zawarta w zalecanej porcji preparatu. Przy niskiej ferrytynie rozsądną opcją mogą okazać się preparaty dostarczające około 20–30 mg żelaza w porcji. Ostateczną dawkę warto jednak dopasować do wyników badań, przyczyny niedoboru i tolerancji preparatu po konsultacji z lekarzem.
Warto również wybierać te preparaty, które mają w swoim składzie związki ułatwiające wchłanianie żelaza, takie jak np. witamina C, laktoferyna czy probiotyki.
FerraCaps od Aura Herbals to suplement diety zawierający wysokiej jakości żelazo w formie diglicynianu oraz witaminę C, kwas foliowy oraz witaminy B6 i B12. Mikrokapsułkowanie sprawia, że zawarte w kapsułkach składniki aktywne uwalniają się stopniowo, dzięki czemu możliwe jest uzyskanie i utrzymanie optymalnego ich stężenia przez dłuższy czas. FerraCaps ma badania laboratoryjne potwierdzające wolność od zanieczyszczeń mikrobiologicznych i metalami ciężkimi.
Sprawdź: FerraCaps Aura Herbals [klik]
Dieta bogata w żelazo hemowe i żelazo niehemowe
Przy niskim poziomie ferrytyny należy zadbać o dietę bogatą w żelazo, szczególnie hemowe, które organizm łatwiej przyswaja. Jego dobrym źródłem są produkty zwierzęce, np.:
-
drób;
-
ryby i owoce morza;
-
podroby, zwłaszcza wątróbka;
-
czerwone mięso, np. wołowina, cielęcina, jagnięcina.
Oprócz tego w jadłospisie nie może zabraknąć źródeł żelaza niehemowego, które znajdziemy w produktach roślinnych, takich jak:
-
kakao;
-
pestki i nasiona;
-
orzechy i masła orzechowe;
-
rośliny strączkowe i ich wyroby, np. tofu;
-
suszone owoce, np. morele, śliwki, rodzynki;
-
produkty pełnoziarniste, np. płatki owsiane, kasza gryczana, pieczywo razowe;
-
brokuły, brukselka, zielone warzywa liściaste, np. jarmuż, szpinak, natka pietruszki.
Żelazo hemowe wchłania się na poziomie 15–35%, a żelazo niehemowe 2–20%. Możemy zwiększyć biodostępność żelaza niehemowego dzięki łączeniu go ze składnikami z witaminą C (np. surówka z kapusty do mięsa czy pomarańcz do owsianki).
Wiedza, co zaburza wchłanianie żelaza
Przy niskiej ferrytynie liczy się nie tylko ilość żelaza w diecie lub suplemencie, ale też to, co może zaburzać jego przyswajanie. W przypadku produktów spożywczych są to:
-
Kawa, herbata – zawierają polifenole, w tym taniny, które wiążą żelazo w przewodzie pokarmowym i utrudniają jego wchłanianie, dlatego pomiędzy nimi a suplementacją żelaza lub spożyciem posiłku bogatego w ten składnik warto zachować co najmniej 2-godzinny odstęp.
-
Fityniany – występują naturalnie w pełnych ziarnach zbóż, otrębach, nasionach, orzechach i strączkach. Nie trzeba eliminować tych produktów całkowicie z diety, ponieważ same w sobie też dostarczają żelaza. Warto łączyć je więc ze źródłami witaminy C oraz stosować takie techniki jak moczenie, kiełkowanie lub fermentację, które zmniejszają zawartość fitynianów.
-
Wapń – może zmniejszać wchłanianie zarówno żelaza hemowego, jak i niehemowego, dlatego suplementu żelaza nie warto przyjmować razem z preparatem wapnia ani popijać go mlekiem.
Niektóre leki także zmniejszają wchłanianie żelaza. Są to np. inhibitory pompy protonowej, antagoniści receptora H2 i leki zobojętniające. Jeśli ich stosowanie jest konieczne, warto skonsultować z lekarzem lub farmaceutą sposób przyjmowania preparatu z żelazem. Często zaleca się zachowanie kilku godzin odstępu między lekami a suplementacją żelaza i posiłkiem bogatym w ten składnik.
Podniesienie poziomu ferrytyny i poprawa gospodarki żelaza w organizmie to złożony i długi proces. Dzięki kompleksowemu podejściu – suplementacji, diecie i świadomości, co nam służy – jak najbardziej do osiągnięcia.
artykuł zewnętrzny
Tekst i konsultacja merytoryczna: Agata Soroczyńska, dietetyczka
