Co to są wirusy Coxsackie?
Wirusy Coxsackie należą do rodziny Picornaviridae, rodzaju Enterovirus. Są to niewielkie wirusy RNA, które wywołują zakażenia u ludzi, obejmujące różne układy organizmu, w tym skórę, błony śluzowe, układ nerwowy, mięsień sercowy i trzustkę. Zakażenia wirusami Coxsackie występują najczęściej u dzieci, ale mogą także dotyczyć dorosłych, u których przebieg choroby bywa zwykle łagodniejszy lub bezobjawowy.
Charakterystyczną cechą wirusów Coxsackie jest ich odporność na warunki środowiskowe i zdolność do przetrwania w wodzie, ściekach i na skażonych powierzchniach, co ułatwia przenoszenie wirusa drogą fekalno-oralną i kropelkową.
Jak można się zarazić wirusami Coxsackie?
Ssą niewielkimi patogenami należącymi do rodziny Picornaviridae (rodzaj Enterovirus). Powodują one wiele chorób, obejmujących szeroki zakres narządów. Do zakażenia dochodzi najczęściej w okresie letnim oraz wczesnojesiennym.
Wirus przenosi się przede wszystkim drogą fekalno-oralną (tzw. „choroba brudnych rąk”) oraz drogą kropelkową. Do infekcji może dojść wskutek wypicia zanieczyszczonej wody, spożycia skażonej żywności, a także kontaktu z kałem osoby zakażonej. Ze względu na dużą odporność na czynniki środowiskowe wirusy Coxsackie są w stanie przetrwać w ściekach i kanalizacji przez długi czas.
Najczęściej chorują dzieci do 5. roku życia, ponieważ ich układ immunologiczny nie jest jeszcze w pełni rozwinięty i nie zapewnia dostatecznej ochrony przed infekcjami. Zakażenia mogą jednak występować również u młodzieży i dorosłych, u których przebieg choroby bywa łagodniejszy lub bezobjawowy.
Okres inkubacji i zakaźność
Okres inkubacji wirusów Coxsackie wynosi zazwyczaj od 2 do 7 dni. Osoba zakażona może zarażać innych jeszcze przed wystąpieniem objawów klinicznych. Wirus jest wydalany z kałem nawet przez kilka tygodni po ustąpieniu objawów, co sprzyja dalszemu szerzeniu się zakażeń, zwłaszcza w skupiskach dzieci (żłobki, przedszkola).
Podział wirusów Coxsackie – jakie sa rodzaje?
Wirusy Coxsackie klasyfikuje się jako dwie główne podgrupy: A oraz B.
Wirusy Coxsackie typu A odpowiadają najczęściej za choroby przebiegające ze zmianami skórnymi i śluzówkowymi, takie jak herpangina oraz zespół ręki, stopy i ust (HFMD).
Wirusy Coxsackie typu B częściej powodują cięższe zakażenia ogólnoustrojowe, w tym zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz zapalenie jąder.
Objawy zakażenia Coxsackie A
Większość osób z infekcją wirusem Coxsackie typu A przechodzi ją bezobjawowo. W pozostałych przypadkach choroba pojawia się nagle i obejmuje:
- wysoką gorączkę, z towarzyszącymi dreszczami i bólami mięśniowymi,
- infekcję gardła, która rozpoczyna się bólem,
- owrzodzenia na migdałkach i podniebieniu miękkim.
W innych przypadkach zapalenie gardła występuje jako bolesne, czerwone zmiany pęcherzowe w gardle, na języku, dziąsłach i podniebieniu. Jednocześnie pęcherze pojawiają się także na dłoniach i stopach – choroba ta nosi nazwę zespołu ręki, stopy i ust.
Wszystkim tym objawom czasami towarzyszy biegunka lub wymioty. Rzadko dochodzi do powikłań, jednak w wyjątkowo ciężkich przypadkach może wystąpić zapalenie mięśnia sercowego, prowadzące do zaburzeń rytmu serca i niewydolności krążenia.
Objawy zakażenia Coxsackie B
Infekcja wirusem Coxsackie typu B najczęściej powoduje zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, niekiedy przebiegające z jednoczesnym zapaleniem rdzenia kręgowego. Choroba rozpoczyna się zwykle łagodnie, od gorączki i bólu mięśni.
Często dołączają się wymioty, następnie senność oraz charakterystyczne objawy oponowe, takie jak:
- sztywność karku (utrudnione przygięcie głowy do klatki piersiowej),
- objaw Brudzińskiego,
- podwójne widzenie,
- porażenia mięśni.
Poza tym wirusy Coxsackie typu B są przyczyną zapalenia jąder, objawiającego się bólem promieniującym do pachwiny i krocza, a także powiększeniem, stwardnieniem i obrzękiem narządu. Uważa się również, że mogą one powodować zapalenie trzustki oraz zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia.
Jak rozpoznać infekcję Coxsackie?
Podejrzenie infekcji wirusem Coxsackie stawia się często na podstawie obrazu klinicznego. Objawy są jednak mało swoiste, dlatego w celu potwierdzenia zakażenia wykonuje się badania laboratoryjne.
Jedną z metod diagnostycznych jest test immunoenzymatyczny ELISA, który umożliwia wykrycie przeciwciał powstałych w odpowiedzi na zakażenie. Badanie przeprowadza się z surowicy lub osocza krwi chorego.
W przypadku objawów sugerujących zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych wykonuje się punkcję lędźwiową i analizę płynu mózgowo-rdzeniowego. Najbardziej miarodajną metodą diagnostyczną pozostaje badanie PCR (polimerazowa reakcja łańcuchowa), pozwalające na wykrycie materiału genetycznego wirusa nawet w bardzo małych ilościach.
Zakażenie wirusami Coxsackie – leczenie
Większość infekcji wirusami Coxsackie ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni do 1–2 tygodni. Nie istnieje swoiste leczenie przyczynowe tych zakażeń, dlatego terapia ma głównie charakter objawowy i obejmuje odpoczynek, odpowiednie nawodnienie oraz stosowanie leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych.
W niektórych przypadkach stosuje się leki o działaniu immunomodulującym, takie jak pranobeks inozyny (np. preparat Neosine), który może wspomagać odpowiedź immunologiczną organizmu.
Pranobeks inozyny wpływa na aktywność komórek układu odpornościowego, głównie limfocytów T, wspomagając proces eliminacji wirusa oraz odpowiedź immunologiczną. Lek dostępny jest w postaci syropu lub tabletek bez recepty.
Profilaktyka zakażeń wirusami Coxsackie – jak zapobiegać?
Zapobieganie zakażeniom opiera się przede wszystkim na zasadach higieny:
- częstym i dokładnym myciu rąk,
- dezynfekcji zabawek i powierzchni,
- unikaniu picia nieprzegotowanej wody,
- niewspółdzieleniu ręczników, sztućców i naczyń,
- izolacji osób chorych, zwłaszcza dzieci uczęszczających do żłobków i przedszkoli.
Rokowanie i kiedy zgłosić się do lekarza?
Rokowanie w zakażeniach wirusami Coxsackie jest zazwyczaj dobre. Do lekarza należy zgłosić się niezwłocznie w przypadku
- bardzo wysokiej lub utrzymującej się gorączki,
- objawów neurologicznych (sztywność karku, senność, drgawki),
- duszności, bólu w klatce piersiowej,
- nasilonych wymiotów i objawów odwodnieni
