Czym jest alergia na pyłki i jakie są jej przyczyny?
Alergia na pyłki to nadmierna reakcja układu odpornościowego na białka zawarte w pyłkach roślin. U osób zdrowych alergeny te nie wywołują żadnej reakcji organizmu, natomiast u osób uczulonych układ immunologiczny rozpoznaje je jako zagrożenie i uruchamia reakcję alergiczną. Dochodzi przy tym do produkcji przeciwciał IgE i uwalniania histaminy, która rozszerza naczynia krwionośne i wywołuje uciążliwe objawy.
Jakie rośliny najczęściej wywołują alergię wziewną?
Nasilenie objawów zależy przede wszystkim od rodzaju alergenu i okresu jego pylenia. Najczęstszymi przyczynami alergii wziewnej w Polsce są:
pyłki traw – najczęstsza przyczyna alergii wziewnej w Polsce (uczulają ok. 20% populacji);
pyłki drzew – przede wszystkim brzozy, olchy i leszczyny. Pyłek brzozy jest bardzo silnym alergenem;
pyłki chwastów, głównie bylicy, są najbardziej dokuczliwe późnym latem i jesienią;
zarodniki grzybów pleśniowych (np. Alternaria, Cladosporium).
Należy zaznaczyć, że pyłki traw są najczęstszym alergenem występującym w Polsce i odpowiadają za ponad 90% wszystkich uczuleń.
Przeczytaj również:
Astma oskrzelowa to nie wyrok. Nowoczesne terapie, które pozwalają żyć normalnie
Dlaczego alergia na pyłki pojawia się sezonowo?
Charakterystyczną cechą alergii na pyłki jest jej sezonowy charakter. Dolegliwości pojawiają się tylko wtedy, gdy uczulające rośliny rozpoczynają pylenie i uwalniają alergeny do powietrza. Ponieważ każda grupa roślin pyli w innym okresie roku, objawy zwykle wracają o podobnej porze i mogą utrzymywać się przez kilka tygodni lub nawet miesięcy.
Kalendarz pylenia – które miesiące są najbardziej uciążliwe?
Pierwsze objawy alergii sezonowej mogą pojawić się już pod koniec zimy: wtedy zaczynają pylić leszczyna i olcha, a wiosną dołącza brzoza, której pyłek należy do najsilniejszych alergenów wziewnych. Dla większości osób uczulonych najbardziej wymagający okres przypada jednak między majem a wrześniem, kiedy pylić zaczynają trawy. Szczyt sezonu przypada zwykle na czerwiec i lipiec. W drugiej połowie lata do grona alergenów dołącza bylica, a przez wiele miesięcy w powietrzu obecne są również zarodniki grzybów pleśniowych.
Czy pogoda wpływa na nasilenie objawów alergii?
Tak. Największe stężenia alergenów wziewnych występują w dni słoneczne, suche i wietrzne, gdy ziarna pyłków łatwo unoszą się w powietrzu. Po deszczu pyłki osiadają na powierzchniach i ich stężenie w powietrzu wyraźnie spada, co przynosi ulgę alergikom.
Objawy alergii na pyłki – jak je rozpoznać?
Typowe objawy alergii dotyczą głównie nosa i oczu i obejmują:
wodnisty katar sienny i kichanie,
świąd nosa i zatkany nos,
zapalenie spojówek (świąd, zaczerwienienie i łzawienie oczu).
U części osób dolegliwości nie ograniczają się jednak wyłącznie do górnych dróg oddechowych. Mogą pojawić się również: świszczący oddech, uczucie ucisku w klatce piersiowej, duszność, a niekiedy także objawy skórne. Długotrwały kontakt z alergenem często wiąże się ponadto ze zmęczeniem, problemami z koncentracją czy bólami głowy, które wyraźnie obniżają komfort codziennego funkcjonowania.
Ponieważ pierwsze objawy przypominają przeziębienie, alergia sezonowa bywa z nim mylona. Istnieje jednak istotna różnica – uczuleniu zwykle nie towarzyszy gorączka, a ból gardła występuje znacznie rzadziej. To jedna z ważniejszych wskazówek pomagających odróżnić alergię od infekcji.
Jak diagnozuje się alergię na pyłki?
Rozpoznanie alergii opiera się na wywiadzie, obserwacji reakcji organizmu w sezonie pylenia oraz badaniach dodatkowych. Najczęściej wykonuje się testy skórne punktowe oraz oznaczenie swoistych przeciwciał IgE we krwi, które pozwalają ustalić, na które alergeny pacjent jest uczulony. Na kilka dni przed testami skórnymi należy odstawić leki przeciwhistaminowe, ponieważ mogą zafałszować ich wynik.
Przeczytaj również:
Wyprysk alergiczny – co to, jak wygląda? Rodzaje, przyczyny. Jak leczyć?
Leczenie alergii na pyłki roślin
Podstawą farmakoterapii są leki antyhistaminowe oraz glikokortykosteroidy donosowe. Leki przeciwhistaminowe II i III generacji są bezpieczne i skutecznie blokują działanie histaminy, a sterydy donosowe działają przeciwzapalnie. W cięższych i przewlekłych postaciach to właśnie glikokortykosteroidy donosowe są najskuteczniejsze. U części chorych, zwłaszcza przy współistniejącej astmie, stosuje się także montelukast, czyli lek antyleukotrienowy oraz leki rozszerzające oskrzela. Pomocne bywa także regularne płukanie nosa solą fizjologiczną lub wodą morską, które pozwalają usuwać alergeny z powierzchni błony śluzowej. Krople obkurczające nos mogą przynieść szybką ulgę, jednak nie powinny być stosowane dłużej niż kilka dni.
Jednak jedyną metodą leczenia przyczynowego pozostaje immunoterapia alergenowa, czyli odczulanie. Polega ona na stopniowym przyzwyczajaniu układu odpornościowego do alergenu i może prowadzić do trwałego zmniejszenia nasilenia objawów. Nie mniej ważne jest ograniczanie kontaktu z pyłkami. W sezonie warto śledzić komunikaty pyłkowe, zamykać okna podczas dni o wysokim stężeniu alergenów, a po powrocie do domu zmieniać ubranie oraz myć włosy i twarz.
Czy alergia sezonowa może nasilać się z wiekiem?
Przebieg alergii bywa zmienny. U części osób objawy z czasem słabną, u innych nasilają się lub poszerza się lista uczulających alergenów. Pojawić się też mogą reakcje krzyżowe, np. osoby uczulone na pyłek brzozy reagują na surowe jabłka czy orzechy laskowe (tzw. zespół alergii jamy ustnej).
Przeczytaj również:
Alergiczne zapalenie spojówek – przyczyny, objawy, leczenie
Powikłania nieleczonej alergii na pyłki
Choć alergia na pyłki najczęściej objawia się katarem, kichaniem i łzawieniem oczu, nie zawsze kończy się na sezonowym dyskomforcie. U części pacjentów przewlekły stan zapalny w obrębie dróg oddechowych może zwiększać ryzyko rozwoju astmy oskrzelowej, szczególnie jeśli objawy przez długi czas pozostają nieleczone lub źle kontrolowane. Alergii mogą towarzyszyć również nawracające problemy z zatokami. Dodatkowym wyzwaniem bywają reakcje krzyżowe, przez które niektóre owoce, warzywa czy orzechy wywołują świąd jamy ustnej lub inne dolegliwości u osób uczulonych na pyłki.
