Zapalenie dróg żółciowych – jakie są rodzaje i przyczyny?
Zapalenie dróg żółciowych (łac. cholangitis) to nic innego jak proces zapalny toczący się w obrębie dróg żółciowych, którymi żółć, niezbędna w prawidłowym procesie trawienia, przepływa z wątroby do pęcherzyka żółciowego, a następnie do dwunastnicy.
W zależności od przyczyny i przebiegu choroby wyróżniamy formę ostrą i przewlekłą. Ostre zapalenie dróg żółciowych (cholangitis acuta) spowodowane jest nagłym zablokowaniem przepływu żółci w drogach żółciowych i skutkujące nadmiernym namnażaniem się w ich obrębie bakterii, prowadzącym do zakażenia. Ma ono charakter wtórny, czyli powstaje na skutek innych schorzeń, np. kamicy dróg żółciowych, zapalenia trzustki, guzów nowotworowych, wrodzonych wad anatomicznych czy przewlekłych chorób wątroby.
Z kolei przewlekłe zapalenie dróg żółciowych wynika ze stopniowego włóknienia i zarastania dróg żółciowych, a w efekcie zwężenia ich światła i utrudnionego odpływu żółci, co prowadzi do stopniowego uszkodzenia i marskości wątroby. Proces ten ma najprawdopodobniej podłoże autoimmunologiczne i nie jest następstwem żadnych innych dolegliwości.
Jakie są objawy zapalenia dróg żółciowych?
Rozwijający się w przewodach żółciowych stan zapalny, zwłaszcza jeżeli mamy do czynienia z zapaleniem dróg żółciowych o charakterze przewlekłym, początkowo może nie dawać żadnych wyraźnych objawów. Bardzo często wykrywany jest on przypadkowo – przy diagnozowaniu innych jednostek chorobowych. Z czasem u osób cierpiących na pierwotne zapalenie dróg żółciowych pojawiają się:
- złe samopoczucie,
- uczucie przewlekłego zmęczenia, które nie ustępuje po odpoczynku,
- utrata masy ciała,
- świąd skóry, nasilający się zwłaszcza w nocy,
- uczucie suchości w jamie ustnej i w obrębie spojówek (często związana z jednoczesnym występowaniem zespołem Sjögrena),
- ból brzucha w prawej, górnej części, dający charakterystyczne uczucie rozpierania,
- zmiany skórne w postaci żółtaków (wynik odkładania się cholesterolu) czy ciemniejszych plam na skórze.
Czasem zdarzają się zaostrzenia stanu zapalnego, z towarzyszącą gorączką i nasileniem dolegliwości bólowych. W późnych stadiach choroby dróg żółciowych pojawić się mogą objawy wynikające z niewydolności wątroby, takie jak jej powiększenie wątroby, żółtaczka, żylaki przełyku i wodobrzusze.
Przeczytaj również:
Próby wątrobowe – co to jest, jak przebiega badanie i co wykrywa?
Jak wygląda ostre zapalenie dróg żółciowych?
W przypadku ostrego zapalenia dróg żółciowych pojawiają się nagle charakterystyczne objawy, składające się na tzw. triadę Charcota:
- kolka żółciowa – ostry, nagły ból zlokalizowany w nadbrzuszu lub górnym, prawym kwadrancie brzucha (pod prawym łukiem żebrowym) z towarzyszącymi nudnościami i wymiotami,
- wysoka temperatura ciała,
- żółtaczka (zażółcenie powłok skórnych, białkówek gałki ocznej oraz błon śluzowych).
Oprócz tego pojawić się mogą zaburzenia świadomości oraz objawy wstrząsu. U chorych z wtórnym zapaleniem dróg żółciowych mogą pojawić się również inne objawy, związane z chorobą będącą przyczyną stanu zapalnego dróg żółciowych.
Czy zapalenie dróg żółciowych może być objawem innych schorzeń?
Jak już wspomnieliśmy zapalenie przewodów żółciowych często jest powikłaniem innych chorób, prowadzących do utrudnionego przepływu żółci.
Do głównych schorzeń, które mogą prowadzić do ostrego, wtórnego zapalenia dróg żółciowych należą:
- kamica żółciowa,
- infekcje bakteryjne i pasożytnicze,
- nowotwory – guzy trzustki, wątroby, dwunastnicy, a także bezpośrednio dróg żółciowych,
- marskość wątroby,
- stany zapalne trzustki.
Pierwotne zapalenie dróg żółciowych z kolei często współistnieje z innymi chorobami o charakterze autoimmunologicznym, w tym zwłaszcza z chorobą Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego.
Przeczytaj również:
Śpiączka wątrobowa – co to jest? Przyczyny, objawy, leczenie, rokowania
Diagnostyka i badania
Rozpoznanie ostrego zapalenia dróg żółciowych opiera się na charakterystycznych objawach (triada Charcota) i wymaga różnicowania m.in. z ostrym zapaleniem pęcherzyka żółciowego. Kluczowe jest również ustalenie przyczyny choroby, ponieważ wpływa to na dalsze leczenie.
W diagnostyce ostrego zapalenia dróg żółciowych wykonuje się:
- badania laboratoryjne: markery stanu zapalnego (CRP, OB, PCT), morfologię, parametry krzepnięcia (PT, APTT),
- enzymy wątrobowe (AspAT, AlAT, ALP, GGTP) oraz poziom bilirubiny,
- USG jamy brzusznej w celu wykrycia złogów i poszerzenia dróg żółciowych,
- rezonans magnetyczny (w razie potrzeby),
- badania endoskopowe.
Diagnostyka pierwotnego zapalenia dróg żółciowych obejmuje:
- dokładny wywiad lekarski (w tym choroby autoimmunologiczne w rodzinie,
- badanie fizykalne z oceną jamy brzusznej i powłok skórnych,
- badania laboratoryjne: enzymy wątrobowe, bilirubinę, lipidogram oraz autoprzeciwciała (IgM, IgG),
- badania obrazowe, w tym MRCP jako złoty standard oceny dróg żółciowych,
- endoskopową cholangiopankreatografię wsteczną,
- w wybranych przypadkach biopsję wątroby.
Przeczytaj również:
Profil lipidowy – czym jest, wskazania do wykonania, normy, cena
Jak leczyć zapalenie dróg żółciowych?
Leczenie zapalenia dróg żółciowych zależy przede wszystkim od jego rodzaju i bezpośredniej przyczyny. W przypadku ostrego zapalenia dróg żółciowych konieczna jest hospitalizacja i intensywne nawadniane dożylne chorego. Często farmakoterapia obejmująca leki rozkurczowe i przeciwbólowe jest w tym przypadku niewystarczająca, a jedynym skutecznym sposobem leczenia staje się ECPW (endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna) lub interwencja chirurgiczna, pozwalające na szybkie usunięcie czynnika wywołującego zapalenie dróg żółciowych. Antybiotykoterapia jest niezbędnym elementem leczenia ostrego stanu zapalnego, przy czym możliwości w tym zakresie są dość ograniczone. Najczęściej stosuje się cefalosporyny, fluorochinolony lub metronidazol.
W leczeniu pierwotnego zapalenia dróg żółciowych sprawdza się przede wszystkim leczenie objawowe, obejmujące stosowanie:
- kwasu ursodeoksycholowego, który zmniejsza aktywność niektórych enzymów wątrobowych i spowalnia postęp choroby,
- glikokortykosteroidów wyciszających procesy prozapalne i łagodzących m.in. świąd skóry,
- odpowiedniej diety.
U chorych u których w wyniku pierwotnego zapalenia dróg żółciowych doszło do nadmiernego rozrostu flory bakteryjnej konieczna może być również antybiotykoterapia. Wraz z postępowaniem choroby niezbędne może okazać się również endoskopowe poszerzenie zwężonych dróg żółciowych. Warto przy tym pamiętać, że całkowite wyleczenie pierwotnego zapalenia dróg żółciowych nie jest możliwe.
Przeczytaj również:
Kamica pęcherzyka żółciowego – objawy, badania, leczenie
Dieta przy zapaleniu dróg żółciowych – co jeść a czego unikać?
Pierwotne zapalenie dróg żółciowych jest chorobą przewlekłą, która w skrajnych przypadkach może prowadzić do marskości wątroby i śmierci chorego. Wymaga ono nie tylko odpowiedniego leczenia spowalniającego postęp choroby, ale również zmiany dotychczasowego stylu życia, zwłaszcza w zakresie sposobu żywienia.
Dieta przy zapaleniu dróg żółciowych powinna być lekkostrawna, bazująca na chudym mięsie i nabiale, jasnym pieczywie i gotowanych warzywach, z niewielką podażą tłuszczów pochodzenia roślinnego. Niewskazane są potrawy smażone, tłuste mięsa i wędliny, a także pełnotłusty nabiał. Zrezygnować należy także z fast foodów, ostrych przypraw i używek takich jak alkohol oraz kofeina.
W ostrym stanie zapalnym dróg żółciowych zazwyczaj konieczna jest tzw. dieta "0", czyli całkowita rezygnacja z żywienia jelitowego aż do czasu interwencji medycznej i usunięcia czynnika powodującego zastój żółci w drogach żółciowych.
