Co to jest HSDD i czym różni się od naturalnie niskiego libido?
Pod pojęciem zespołu obniżonego popędu seksualnego (ang. hypoactive sexual desire disorder, HSDD, wcześniej określane jako oziębłość seksualna) rozumie się zaburzenie prowadzące do poważnych problemów w życiu seksualnym. HSDD może być pierwotne lub wtórne, ale zawsze wywołuje emocjonalny dystres i problemy w relacjach.
Klasyfikacja ICD-11 definiuje HSDD jako zaburzenie polegające na obniżonym popędzie seksualnym charakteryzujące się brakiem lub znacznym zmniejszeniem pożądania bądź motywacji do podejmowania aktywności seksualnej, co objawia się w jeden z następujących sposobów:
zmniejszone lub nieobecne pożądanie spontaniczne (myśli lub fantazje seksualne);
zmniejszone lub nieobecne pożądanie reaktywne (odpowiedź na bodźce erotyczne i stymulację) lub
niemożność utrzymania pożądania lub zainteresowania aktywnością seksualną po jej rozpoczęciu.
Wzorzec obejmujący zmniejszone lub nieobecne pożądanie spontaniczne bądź reaktywne, albo niemożność utrzymania pożądania lub zainteresowania aktywnością seksualną występuje epizodycznie lub stale przez okres co najmniej kilku miesięcy (zwykle 6 miesięcy) i wiąże się z klinicznie istotnym cierpieniem.
Definicję z ICD-11 należy odróżnić od SIAD (sexual interest/Arousal Disorder, nazywaną też hipolibidemią, która łączy HSDD i zaburzenia podniecenia), o której traktuje klasyfikacja zaburzeń psychicznych DSM-V. W jej aktualnej wersji połączono zaburzenia podniecenia z zaburzeniami pożądania. Do postawienia diagnozy konieczne jest występowanie co najmniej 3 z 6 wymienionych poniżej objawów:
brak lub znaczące zmniejszenie zainteresowania aktywnością seksualną;
brak lub zmniejszenie liczby fantazji bądź myśli o charakterze seksualnym;
brak inicjowania kontaktów seksualnych i brak reakcji na próby inicjowania ich przez partnera;
brak lub zmniejszenie odczuwania przyjemności/ekscytacji podczas 75–100% stosunków lub kontaktów seksualnych;
brak lub zmniejszenie reakcji genitalnych lub pozagenitalnych na bodźce seksualne podczas 75–100% kontaktów;
brak lub zmniejszenie odczuwania zmysłowego lub cieleśnie odczuwanego podniecenia na jakiekolwiek bodźce seksualne (wzrokowe, dotykowe itp.).
Zaburzenia muszą powodować u kobiety istotne cierpienie emocjonalne. Według DSM-V objawy muszą utrzymywać się przez okres minimum 6 miesięcy.
Z pozoru podobne definicje różnią się jednak istotnie konceptualnie. Zgodnie z klasyfikacją DSM-V zaburzenie HSDD może wystąpić wyłącznie u mężczyzn (stąd dokładna nazwa male hypoactive sexual desire disorder). U kobiet rozpoznaje się hipolibidemię. Z kolei ICD-11 zachowuje HSDD jako odrębną jednostkę chorobową.
Niezależnie od przyjętych wytycznych diagnoza zaburzeń seksualnych nigdy nie powinna być stawiana na podstawie „normy” liczby stosunków. HSDD nie jest tożsame z obniżonym libido. Elementem kluczowym w diagnozie HSDD jest zawsze stres związany z niską ochotą na seks. Zarówno hipolibidemia, jak i HSDD nie wykluczają jednak satysfakcji seksualnej. Specjaliści często używają nazw HSDD i hipolibidemia.
Jak mogą wyglądać objawy HSDD?
Typowe objawy HSDD obejmują:
całkowity brak zainteresowania inicjowaniem zbliżenia,
zanik myśli i fantazji związanych z seksem,
brak reakcji na bodźce seksualne,
drastycznie obniżona przyjemność ze współżycia.
Trzeba jednak pamiętać, że w wielu przypadkach niezbędna będzie indywidualna ocena stanu zdrowia. Dotyczy to przede wszystkim kobiet po porodzie, sytuacji, kiedy stosunek powoduje fizyczny ból, a także ograniczenia aktywności seksualnej spowodowane uczuciem przemęczenia.
Przeczytaj również:
Ból podczas stosunku przy wejściu do pochwy – możliwe przyczyny, jak leczyć?
Jakie są możliwe przyczyny obniżonego pożądania?
HSDD nie można sprowadzić do niedoboru testosteronu. Nie istnieje też jedno badanie, które pozwala jednoznacznie zdiagnozować zaburzenie seksualne. Niezbędna jest holistyczna ocena stanu zdrowia pacjenta, ponieważ przyczyny problemu mogą być biologiczne, psychologiczne lub relacyjne.
Przyczyny biologiczne | Przyczyny psychiczne | Przyczyny relacyjne i społeczne | Leki i używki |
Ból | Depresja | Konflikt w związku | Wybrane SSRI (np. sertralina, fluoksetyna) |
Choroby przewlekłe (np. choroba Hashimoto, cukrzyca) | Lęk | Brak poczucia bezpieczeństwa | Niektóre trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. amitryptylina, doksepina) |
Okres okołomenopauzalny | Stres | Przeciążenie organizmu | Alkohol, nikotyna, marihuana |
Ciąża lub laktacja | Trudne doświadczenia | Niedobór snu | Neuroleptyki (np. haloperidol, rysperydon) |
Jak lekarz ustala przyczynę?
Ustalenie przyczyny HSDD wymaga kontaktu z lekarzem. Właściwym specjalistą jest seksuolog. W określonych przypadkach konieczna może być pomoc psychologa-seksuologa albo psychoterapeuty, jeżeli wątpliwości budzi zdrowie psychiczne pacjenta. Z kolei ginekolog albo urolog mogą wykluczyć chorobę jako przyczynę HSDD.
Rozmowa z seksuologiem dotyczy przede wszystkim tego, kiedy pojawiły się trudności i czy zawsze one występują. Specjalista najczęściej pyta o przyjmowane leki, choroby, relację partnerską. Pomocnym narzędziem bywa kwestionariusz HSDS (decreased sexual desire screener), aczkolwiek nie stanowi jedynej podstawy rozpoznania zaburzenia. Podstawowe pytania wyglądają następująco:
Czy w przeszłości Twój poziom pożądania lub zainteresowania seksem był odpowiedni i satysfakcjonujący?
Czy nastąpił spadek Twojego pożądania lub zainteresowania seksem?
Czy obniżony poziom pożądania lub zainteresowania seksem jest dla Ciebie uciążliwy?
Czy chciałabyś, aby Twój poziom pożądania lub zainteresowania seksem wzrósł?
Udzielenie odpowiedzi twierdzącej na każde z tych pytań sugeruje zasadność przeprowadzenia pogłębionej diagnostyki. W zależności od oceny stanu zdrowia pacjenta i podejrzeń co do zaburzeń funkcjonowania organizmu potrzebne może być zbadanie takich parametrów jak:
hormony tarczycy TSH, FT3, FT4 – niedoczynność tarczycy i choroba Hashimoto powodują znaczący spadek libido;
prolaktyna – podwyższony poziom prolaktyny blokuje wytwarzanie hormonów płciowych, powoduje zaburzenia erekcji i miesiączkowania;
testosteron całkowity oraz wolny – podstawowy hormon wpływający na poziom libido;
estradiol, hormon luteinizujący oraz hormon folikulotropowy;
kortyzol – przewlekle podwyższony poziom hormonu stresu powoduje obniżenie produkcji hormonów płciowych, ponieważ powstają one z tego samego źródła, pregnenolonu.
Dodatkowo w celu wykluczenia chorób współistniejących diagnostyka HSDD może obejmować morfologię krwi, poziom glukozy, profil lipidowy i próby wątrobowe. Zaburzenia hormonalne należy leczyć we współpracy z endokrynologiem. Leczenie HSDD powinno być interdyscyplinarne i może obejmować psychoterapię oraz farmakoterapię.
Co można zrobić i kiedy zgłosić się po pomoc?
Leczenie HSDD wymaga indywidualnego planu terapii przygotowanego w odniesieniu do konkretnych przyczyn zaburzenia i nie polega na rutynowym przepisywaniu testosteronu. Lekarz powinien dokonać przeglądu leków, nie należy ich samodzielnie odstawiać. Pomocna może okazać się pomoc psychoseksuologiczna oraz psychoterapia indywidualna (szczególnie terapia poznawczo-behawioralna).
Aktualnie w Polsce nie są zarejestrowane ani dostępne żadne leki przeznaczone do leczenia HSDD. Amerykańska agencja FDA zarejestrowała jedynie dwa preparaty – flibanserynę (Addyi) oraz bremelanotyd (Vyleesi). Trwają prace nad nowymi prepratami jak Lybrido i Lybridos, LibiGel, Tefina (TBS-2), Alprostadyl. Nie sposób jednak powiedzieć, czy (i kiedy) trafią one do Polski.
Seksuolodzy często rekomendują terapie alternatywne. Dużą popularnością cieszą się terapie testosteronem (popularne w terapii HSDD u kobiet po menopauzie), a także bupropionem i prasteronem. Niemniej jednak nie istnieje rozwiązanie uniwersalne.
Najczęściej zadawane pytania
Czy HSDD to to samo co brak libido? Elementem HSDD jest obniżone libido, ale nie są to pojęcia tożsame. W przypadku HSDD pojawia się dodatkowo dyskomfort psychiczny, który negatywnie wpływa na sferę intymną.
Czy obniżony popęd po porodzie lub w menopauzie oznacza HSDD? Nie, obniżony popęd seksualny w połogu wynika ze zwiększonego stężenia prolaktyny. Z kolei w okresie menopauzy ma to związek z obniżeniem poziomu estrogenów i testosteronu.
Czy antydepresanty mogą zmniejszać libido? Tak, niektóre antydepresanty z grup SSRI, SNRI lub TPLD mogą wywierać negatywny wpływ na poziom libido. Stopień nasilenia objawów, a także samo ich wystąpienie jest jednak silnie osobnicze.
Jakie badania na HSDD wykonuje lekarz? Punktem wyjścia do diagnostyki jest rozmowa z pacjentem oraz wypełnienie kwestionariusza. W zależności od podejrzeń lekarz może zlecić różne badania, w tym badania hormonalne, morfologię krwi i próby wątrobowe.
Do ginekologa, seksuologa czy psychiatry z HSDD? Diagnozą i leczeniem HSDD zajmuje się lekarz seksuolog. Pomoc psychiatry może być jednak potrzebna, jeśli dolegliwość ma podłoże psychiczne. Z kolei ginekolog pomaga uporać się z infekcjami.
Czy różnica pożądania w parze oznacza chorobę? Różnica pożądania między partnerami jest naturalną cechą relacji i nie stanowi choroby ani zaburzenia. Szacuje się, że dotyczy nawet 80% par.
