Jak estrogeny wpływają na życie seksualne?
Estrogeny pomagają utrzymać elastyczność i prawidłowy stan tkanek pochwy oraz sromu. Kiedy ich stężenie spada, tkanki mogą stawać się cieńsze, bardziej suche i podatne na podrażnienia. Dotyk, który wcześniej był przyjemny, zaczyna powodować pieczenie, a penetracja – ból.
Takie doświadczenia wpływają na kolejne zbliżenia. Pojawia się obawa, że znów będzie bolało, trudniej się będzie rozluźnić i skupić na przyjemności. Leczenie suchości oraz bólu może więc pomóc odzyskać swobodę w życiu intymnym.
Pożądanie ma jednak wiele uwarunkowań. Znaczenie mają również zdrowie, leki, samopoczucie, relacja i warunki, w których dochodzi do bliskości. Dlatego rozmowa o libido zwykle wykracza poza wyniki badań hormonalnych.
Menopauza a libido – co może się zmienić?
Do gabinetu warto przyjść z konkretnym opisem tego, co się zmieniło. Czy trudniej odczuwać zainteresowanie seksem? Czy ochota pojawia się, ale zbliżenie boli? A może największą przeszkodą jest zmęczenie po kolejnej nieprzespanej nocy?
W okresie menopauzy mogą występować:
suchość, pieczenie i podrażnienie okolic intymnych;
ból podczas stosunku, nazywany dyspareunią;
uderzenia gorąca i nocne poty;
problemy ze snem i zmęczenie;
zmiany nastroju.
Objawy ze strony pochwy, sromu i dróg moczowych związane z niedoborem estrogenów określa się jako zespół moczowo-płciowy menopauzy. Mogą one utrudniać życie seksualne, ale dostępne są metody ich łagodzenia.
Przeczytaj również:
Niskie libido u kobiet – jakie są przyczyny niskiego libido u kobiet?
Czy estrogeny pomagają zwiększyć libido?
Korzyść z leczenia zależy od przyczyny problemu. Gdy zbliżenia stały się bolesne z powodu suchości pochwy, poprawa stanu tkanek może przywrócić komfort. Jeśli pożądanie osłabło w czasie nasilonych uderzeń gorąca i bezsenności, ulgę może przynieść leczenie tych objawów.
Przegląd Cochrane z 2023 r. wykazał niewielką przeciętną poprawę funkcji seksualnych po stosowaniu samych estrogenów u kobiet we wczesnym okresie po menopauzie. Wyniki różniły się między badaniami, dlatego efektu terapii nie da się przewidzieć na podstawie samego stężenia estradiolu.
Co pomaga przy suchości i bolesnych zbliżeniach?
Lubrykant zmniejsza tarcie podczas aktywności seksualnej. Preparat nawilżający stosuje się regularnie, aby łagodzić codzienną suchość i dyskomfort. Wybór produktu warto omówić z lekarzem, szczególnie przy skłonności do podrażnień.
Przy objawach związanych z niedoborem estrogenów lekarz może zaproponować małą dawkę estrogenu dopochwowego. Jeśli występują także dokuczliwe objawy ogólne menopauzy, rozważa się menopauzalną terapię hormonalną działającą na cały organizm.
Po leczeniu raka piersi sposób postępowania ustala się indywidualnie. Zwykle zaczyna się od preparatów niehormonalnych, a ewentualne zastosowanie estrogenu dopochwowego wymaga rozmowy z lekarzem, zwłaszcza podczas przyjmowania inhibitorów aromatazy.
Jakie badania zrobić przy spadku libido?
Na wizytę najlepiej przygotować informacje o miesiączkach, przyjmowanych lekach, śnie i objawach towarzyszących. Przy bólu, suchości lub krwawieniu potrzebna może być ocena ginekologiczna.
Badania laboratoryjne dobiera się do sytuacji. Lekarz może zlecić np. ocenę czynności tarczycy albo prolaktyny. U kobiet po 45. roku życia z typowym obrazem menopauzy jej rozpoznanie zwykle opiera się na objawach i przebiegu miesiączkowania.
Szczególnej uwagi wymagają nieregularne miesiączki lub ich zanik przed czterdziestką, zwłaszcza gdy towarzyszą im uderzenia gorąca i suchość pochwy. To wskazanie do diagnostyki w kierunku przedwczesnej niewydolności jajników.
Niskie libido przed czterdziestką – kiedy podejrzewać przedwczesną niewydolność jajników?
Przedwczesna niewydolność jajników, określana skrótem POI od angielskiego premature ovarian insufficiency, oznacza osłabienie ich czynności przed 40. rokiem życia. Może wpływać na miesiączkowanie, płodność, komfort seksualny i samopoczucie.
Przyczyny bywają genetyczne, autoimmunologiczne lub związane z leczeniem, np. onkologicznym. U części kobiet pozostają niewyjaśnione.
Diagnostyka obejmuje ocenę miesiączkowania i hormonu folikulotropowego, czyli FSH. Przy braku miesiączki trzeba także wykluczyć ciążę. Po rozpoznaniu lekarz planuje dalsze badania, leczenie i opiekę nad zdrowiem kości oraz układu krążenia.
Rozpoznanie może być trudnym doświadczeniem, szczególnie dla kobiety planującej ciążę. Warto omówić z lekarzem zarówno możliwości leczenia, jak i dostępne wsparcie psychologiczne. Czynność jajników może okresowo powracać, dlatego sytuacja związana z płodnością wymaga indywidualnej rozmowy.
Przeczytaj również:
Tabletki na libido dla kobiet – rodzaje, działanie, efekty
Testosteron u kobiet – komu może pomóc?
Testosteron uczestniczy również w kobiecej fizjologii seksualnej. Najlepiej udokumentowane zastosowanie leczenia dotyczy kobiet po menopauzie z utrwalonym obniżeniem pożądania, które powoduje osobiste cierpienie.
Takie zaburzenie określa się jako HSDD, od angielskiego hypoactive sexual desire disorder. Przed rozpoczęciem terapii lekarz ocenia inne możliwe przyczyny dolegliwości, w tym ból, działanie leków i problemy zdrowotne. Rozpoznania nie ustala się na podstawie pojedynczego wyniku testosteronu.
Badania wskazują, że u odpowiednio zakwalifikowanych kobiet testosteron może poprawiać pożądanie, satysfakcję i niektóre inne aspekty funkcji seksualnych. Odpowiedź na leczenie jest indywidualna, a bezpieczeństwo wieloletniego stosowania pozostaje niedostatecznie poznane.
Jak wygląda kontrola leczenia?
Przed terapią oznacza się m.in. testosteron całkowity oraz SHBG, czyli białko wiążące hormony płciowe. Lekarz ocenia też profil lipidowy i czynność wątroby. Pierwsza kontrola testosteronu następuje zwykle po 3–6 tygodniach.
Podczas leczenia trzeba zgłaszać trądzik, zwiększone owłosienie, wypadanie włosów czy zmianę głosu. Jeśli po sześciu miesiącach nie ma istotnej poprawy, terapię należy zakończyć zgodnie z zaleceniami lekarza.
Stosowanie u kobiet preparatu zarejestrowanego dla mężczyzn jest leczeniem poza wskazaniami rejestracyjnymi, czyli off-label. Wymaga decyzji lekarza, odpowiedniej dawki i nadzoru.
Czy plastry i żele hormonalne są bezpieczniejsze od tabletek?
Droga podania ma znaczenie, ale wybór preparatu zależy od konkretnego hormonu, celu leczenia i stanu zdrowia. Przezskórny estrogen może być preferowany przy określonych czynnikach ryzyka zakrzepowego. U kobiety z zachowaną macicą ogólnoustrojowa terapia estrogenem wymaga zwykle ochrony błony śluzowej macicy progestagenem.
Podczas kwalifikacji lekarz uwzględnia m.in. przebyte choroby, wiek i czas od menopauzy. Regularne wizyty pozwalają oceniać korzyści, tolerancję leczenia oraz potrzebę jego kontynuacji.
Przeczytaj również:
Testosteron a libido – jak testosteron wpływa na popęd seksualny?
Kiedy szukać pomocy?
Konsultacja jest dobrym krokiem, gdy zmiana pożądania martwi, utrzymuje się lub utrudnia bliskość. Nie trzeba czekać, aż problem stanie się poważnym kryzysem w relacji.
Zacząć można od ginekologa lub lekarza rodzinnego. Zależnie od potrzeb pomoc zapewniają również endokrynolog, lekarz seksuolog i psychoterapeuta. Przy bólu podczas zbliżeń, krwawieniu albo nowych zmianach w okolicy intymnej potrzebna jest ocena ginekologiczna. Każde krwawienie po menopauzie należy skonsultować z lekarzem.
