Czym jest libido?
Potocznie terminy „libido” i „popęd seksualny” stosuje się zamiennie. Termin „libido” wprowadził do psychologii Zygmunt Freud i tłumaczył go jako energię, popęd. Dzisiaj jako libido rozumie się zainteresowanie, pragnienie i dążenie do seksu, a także zaangażowanie w czynności seksualne.
Na to, jak duże jest libido u człowieka, mają wpływ: biologia, psychika i uwarunkowania społeczne. Na poziomie biologicznym popęd seksualny powiązany jest z działaniem hormonów płciowych oraz neuroprzekaźników. Przyjmuje się, że mężczyźni mają większy popęd seksualny niż kobiety. Największą motywację do zaspokajania potrzeb seksualnych mają mężczyźni do 35. roku życia. Poziom libido jest mocno zależny od poziomu testosteronu.
U kobiet najwyższy poziom libido występuje w okolicach 30. roku życia i utrzymuje się na dobrym poziomie nawet do 45. roku życia, maleje wraz z okresem menopauzy. Przy stosowaniu hormonalnej terapii zastępczej satysfakcjonujący poziom libido może utrzymywać się dłużej.
Przeczytaj również:
Tabletki na libido dla kobiet – rodzaje, działanie, efekty
Jakie leki mogą obniżać libido?
Grupa leków | Możliwy wpływ na życie seksualne |
|---|---|
Niektóre leki przeciwdepresyjne | Spadek pożądania, osłabienie pobudzenia, opóźniony lub nieobecny orgazm, zaburzenia wytrysku i erekcji. |
Niektóre leki przeciwpsychotyczne | Mniejsze libido, zaburzenia erekcji i orgazmu. U części osób podwyższenie stężenia prolaktyny. |
Wybrane leki stosowane w chorobach układu krążenia | Przede wszystkim trudności z erekcją. Możliwy jest również wpływ na pożądanie. |
Leki hamujące działanie androgenów oraz finasteryd i dutasteryd | Zmniejszenie libido, zaburzenia erekcji lub wytrysku. |
Antykoncepcja hormonalna | Indywidualna reakcja: spadek, wzrost albo brak zmiany pożądania. |
Opioidowe leki przeciwbólowe, szczególnie stosowane długotrwale | Spadek zainteresowania seksem, niekiedy związany z obniżeniem stężenia hormonów płciowych. |
Wystąpienie takich objawów zależy od konkretnej substancji, dawki, innych przyjmowanych leków i indywidualnej podatności. Sama przynależność leku do danej grupy nie pozwala przewidzieć reakcji konkretnej osoby.
Leki stosowane w chorobach krążenia a libido
Należy pamiętać, że tylko niektóre preparaty lecznicze mają wpływ na sprawność seksualną. Zmniejszenie ochoty na seks oraz inne zaburzenia seksualne są zazwyczaj działaniem niepożądanym leków, wynikającym z mechanizmów ich działania. Dlatego też, gdy pacjent skarży się z powodu pogorszenia funkcji seksualnych i wiąże to z przyjmowaniem farmaceutyku (zwłaszcza nowo wprowadzonego leku lub po zwiększeniu dawki leku dotychczas stosowanego), powinien zgłosić ten problem swojemu lekarzowi prowadzącemu, który ustali, czy dany lek mógł wywołać taki skutek uboczny i ewentualnie zaproponuje inny preparat.
Najbardziej aktywne seksualnie są osoby poniżej 60. roku życia, a coraz więcej osób w tej grupie wiekowej zaczyna przewlekłe leczenie farmakologiczne w wyniku różnych schorzeń. Najczęściej pacjenci zmagają się z chorobami układu krążenia, takimi jak choroba wieńcowa i nadciśnienie tętnicze. Leki stosowane w terapii tych schorzeń mogą być przyczyną dysfunkcji seksualnych. I tak, nieselektywne beta-blokery, leki moczopędne (diuretyki) czy blokery kanału wapniowego mogą być odpowiedzialne za problemy ze wzwodem (tj. problemy z uzyskaniem bądź utrzymaniem erekcji) u mężczyzn przewlekle przyjmujących te preparaty. Z kolei, inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEi) pozbawione są tego niekorzystnego efektu.
U kobiet niekorzystne działanie na sferę seksualną wyżej wymienionych leków nie jest tak oczywiste jak w przypadku płci męskiej, w badaniach podkreśla się większą rolę czynnika psychologicznego. Niemniej jednak, w trakcie farmakoterapii obserwuje się przypadki zaburzeń lubrykacji (brak odpowiedniego nawilżenia pochwy) czy obniżenia libido u kobiet. Ponadto, spironolakton – lek stosowany w leczeniu nadciśnienia tętniczego czy niewydolności serca – może powodować zaburzenia libido zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.
Przeczytaj również:
Niedobór progesteronu – co oznacza niski progesteron?
Leki psychotropowe (neuroleptyki) – wpływ na sprawność seksualną
Aktualnie odnotowuje się wzrost zapadalności na choroby dotyczące sfery psychicznej człowieka, szczególnie zwiększa się liczba pacjentów cierpiących z powodu depresji, dlatego też leki przeciwdepresyjne stanowią bardzo rozpowszechnioną grupę farmaceutyków w populacji. Szacuje się, że problemy związane z seksem dotyczą aż 60% chorych na depresję. Neuroleptyki oraz antydepresanty stosowane w leczeniu schorzeń psychiatrycznych (np. w schizofrenii, depresji, zaburzeniach lękowych) mogą przyczyniać się do występowania zaburzeń seksualnych u przedstawicieli obu płci, np. zmniejszenia libido czy zaburzeń potencji. Leki te wpływają na przekaźnictwo nerwowe dopaminergiczne, obniżając stężenie dopaminy w organizmie. Dopamina jest jedną z substancji odpowiedzialnych za reakcje seksualne. Należy pamiętać, że problemy związane z seksem mogą stanowić wynik samej choroby.
Niektóre leki przeciwdepresyjne mają wpływ na wszystkie 3 reakcje seksualne, mianowicie na popęd seksualny (zaburzenia popędu seksualnego), podniecenie oraz przeżywanie orgazmu. Te działania niepożądane wywołują przede wszystkim trójcykliczne leki przeciwdepresyjne oraz inhibitory monoaminooksydazy. Ponadto, inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI), powszechnie stosowane w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych, mogą odpowiadać za spadek popędu płciowego oraz osłabienie wrażliwości na bodźce seksualne.
Satysfakcja związana z życiem seksualnym stanowi jeden z elementów wpływających pozytywnie na terapię depresji. Problemy seksualne powstałe w wyniku stosowania farmakoterapii, szczególnie u młodych ludzi, mogą być przyczyną dodatkowej frustracji, dlatego leczenie powinno być odpowiednio dobrane do potrzeb pacjenta. Gdy nie jest możliwe odstawienie leku lub jego zamiana na równie skuteczny, niepowodujący zaburzeń seksualnych, lekarz może zaproponować pacjentowi tzw. schemat „drug holiday”, polegający na odstawieniu preparatu przed planowanym stosunkiem płciowym (zazwyczaj na ok. 48 godzin przed).
Czy są antydepresanty z mniejszym ryzykiem zaburzeń seksualnych?
Preparaty różnią się profilem działań niepożądanych. W badaniach bupropion, mirtazapina i agomelatyna wiązały się z mniejszym obciążeniem seksualnymi działaniami niepożądanymi niż wiele leków silnie serotoninergicznych. Każdy z nich ma jednak własne przeciwwskazania i inne możliwe skutki uboczne.
Czy zaburzenia seksualne mogą utrzymywać się po odstawieniu antydepresantu?
Zgłaszano przypadki utrzymywania się objawów seksualnych po zakończeniu stosowania SSRI lub SNRI. W odniesieniu do utrwalonych zaburzeń po SSRI używa się określenia PSSD, od angielskiego post-SSRI sexual dysfunction.
Możliwe objawy obejmują m.in. obniżone pożądanie, słabsze czucie w obrębie narządów płciowych i zaburzenia orgazmu. Częstość występowania oraz przebieg tych dolegliwości pozostają niedostatecznie poznane. Utrzymujące się objawy wymagają konsultacji i oceny także innych możliwych przyczyn.
Przeczytaj również:
Zespół dysfunkcji seksualnych po lekach antydepresyjnych – czy da się go wyleczyć?
Leki przeciwpsychotyczne a sprawność seksualna
Leki przeciwpsychotyczne, nazywane również neuroleptykami, stanowią odrębną grupę od antydepresantów. Mogą wpływać na pożądanie, pobudzenie i orgazm poprzez różne mechanizmy, w tym oddziaływanie na układ dopaminowy, senność i zmiany hormonalne.
Niektóre, np. rysperydon, mogą podwyższać stężenie prolaktyny. Hormon ten przy nadmiernym stężeniu może przyczyniać się do spadku libido, zaburzeń erekcji, nieregularnych miesiączek lub mlekotoku, czyli wydzielania mleka poza okresem karmienia.
Wystąpienie takich objawów warto zgłosić psychiatrze. W zależności od sytuacji lekarz może zlecić oznaczenie prolaktyny i rozważyć modyfikację leczenia.
Opioidowe leki przeciwbólowe a libido
Długotrwałe stosowanie opioidów, np. morfiny lub oksykodonu, może prowadzić do obniżenia stężenia hormonów płciowych. Objawami bywają spadek zainteresowania seksem, zaburzenia erekcji i zaburzenia miesiączkowania.
Na życie seksualne wpływa też sam przewlekły ból. Przy ocenie dolegliwości lekarz uwzględni oba czynniki oraz możliwość dalszego leczenia bólu przy mniejszym obciążeniu działaniami niepożądanymi.
Leki obniżające stężenie cholesterolu we krwi a libido
Leki hipolipemizujące wykorzystywane są w walce z nadmiernym stężeniem cholesterolu w organizmie. Należą do nich przede wszystkim takie leki jak: fibraty, ezetymib oraz statyny. Statyny stanowią ponadto nieocenione leki będące podstawą terapii choroby niedokrwiennej serca. Niekorzystny efekt wyżej wymienionych preparatów w zakresie funkcji seksualnych dotyczy głównie płci męskiej. Wykazano, że wśród mężczyzn stosujących leki hipolipemizujące występuje zwiększony odsetek osób mających problemy z erekcją. Statyny nasilać mogą również już istniejące zaburzenia potencji.
Leki hormonalne a popęd płciowy
Jednymi z najpopularniejszych leków hormonalnych stosowanych przez kobiety są preparaty zawierające progesteron i estrogen, będące syntetycznymi żeńskimi hormonami płciowymi. Preparaty te stanowią podstawę antykoncepcji hormonalnej, służącej zapobieganiu niechcianej ciąży. W zależności od rodzaju leku, stosunku substancji czynnych oraz indywidualnego garnituru hormonalnego tabletki antykoncepcyjne mogą powodować obniżenie libido, jak i jego podwyższenie.
Za osłabienie popędu płciowego odpowiedzialny jest głównie progesteron, dlatego też preparaty zawierające tylko jego pochodne bądź z niewielką dawką estrogenów mogą być odpowiedzialne za zmniejszenie ochoty na seks. Działania niepożądane antykoncepcji hormonalnej mogą być wyeliminowane poprzez dobranie odpowiedniego preparatu dla danej pacjentki (np. preparatu trójfazowego czy o zwiększonej dawce estrogenu). Czasem zniesienie skutków ubocznych może przynieść zmiana drogi podania hormonów np. z doustnej na transdermalną (przezskórną).
Leczenie hormonalne stosowane jest również u mężczyzn. Może opierać się na farmakoterapii preparatami, hamującymi działanie męskich hormonów płciowych (androgenów) np. cyproteron stosowany m.in. w leczeniu raku gruczołu krokowego. W wyniku jego działania dochodzi do znacznego obniżenia libido oraz zaburzeń erekcji. Z kolei, u mężczyzn przyjmujących suplementację testosteronu efekt jest odwrotny – popęd seksualny ulega zwiększeniu.
Przeczytaj również:
Libido po 40. – dlaczego spada, jak je podnieść
Co zrobić, gdy lek zmniejsza ochotę na seks?
Zacznij od rozmowy z lekarzem prowadzącym. Przygotuj nazwy wszystkich leków i suplementów oraz informację, kiedy pojawiły się objawy. Pomocne jest wskazanie, czy chodzi o pożądanie, pobudzenie, erekcję, nawilżenie czy orgazm.
W zależności od przyczyny lekarz może zaproponować:
zmianę dawki, jeśli pozwala na to kontrola choroby;
zamianę preparatu na lek o innym profilu działań niepożądanych;
leczenie współistniejących zaburzeń hormonalnych lub innych chorób;
postępowanie ukierunkowane na konkretny objaw;
konsultację seksuologiczną lub psychoterapię.
W wybranych przypadkach rozważa się dodatkowe leczenie farmakologiczne. Przykładowo badania nad bupropionem u kobiet z zaburzeniami seksualnymi po antydepresantach wskazują na możliwą poprawę.
Czy sildenafil pomoże na obniżone libido?
Sildenafil i tadalafil wspomagają erekcję, ale nie są lekami bezpośrednio zwiększającymi pożądanie. Ich przydatność zależy od rodzaju problemu i stanu zdrowia.
Nie wolno łączyć ich z azotanami, np. nitrogliceryną, ponieważ grozi to niebezpiecznym spadkiem ciśnienia. Przed zastosowaniem trzeba poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych preparatach.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Umów konsultację, gdy zmiana libido lub inne trudności seksualne utrzymują się, powodują dyskomfort albo skłaniają do rezygnacji z potrzebnego leczenia. Warto zgłosić również objawy towarzyszące: mlekotok, zaburzenia miesiączkowania, wyraźne osłabienie czy pogorszenie nastroju.
Przy długotrwałej, bolesnej erekcji, szczególnie trwającej ponad 4 godziny, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.
współpraca: redakcja Wylecz.to
