Czym jest metoda NDT Bobath?
Metoda NDT Bobath to koncepcja terapeutyczna opracowana przez Bertę Bobath – fizjoterapeutkę i nauczycielkę – oraz jej męża Karela, neurologa. Początkowo powstała jako sposób wspomagania dzieci z porażeniem mózgowym, jednak z czasem zaczęto ją stosować także w leczeniu pacjentów dorosłych, m.in. po udarach. Podstawą metody jest założenie, że rozwój dziecka i proces uczenia się nowych umiejętności opierają się na prawidłowych wzorcach ruchowych i właściwej dystrybucji napięcia mięśniowego.
Terapia NDT Bobath polega na torowaniu prawidłowych reakcji ruchowych i równocześnie na tym, aby hamować patologiczne odruchy i nieprawidłowe wzorce.
W praktyce oznacza to, że terapeuta stara się ułatwić dziecku wykonanie ruchu w taki sposób, aby był on najbardziej zbliżony do naturalnego i mógł być później powtarzany w codziennych czynnościach. Każdy ruch ma prowadzić do poprawy funkcji, a nie być jedynie odizolowanym ćwiczeniem.
Istotnym elementem metody jest wykorzystywanie tzw. punktów kluczowych – głowy, tułowia, obręczy barkowej i biodrowej oraz wybranych kończyn. Poprzez odpowiednią pracę w tych obszarach fizjoterapeuta wpływa na poprawę dystrybucji napięcia i nauczenie dziecka prawidłowych reakcji posturalnych. Dzięki temu terapia nie polega wyłącznie na wzmacnianiu mięśni, ale na uczeniu ruchu w odpowiedni sposób, w warunkach zbliżonych do codziennej aktywności.
Przeczytaj również:
Odruch ATOS – co to jest, na czym polega, do kiedy się utrzymuje?
Metoda Bobath – jak wygląda terapia?
Wizyta zaczyna się dłuższą obserwacją spontanicznego ruchu dziecka oraz wywiadem z rodzicami odnośnie jego stanu zdrowia, zachowań i sposobu spędzania czasu oraz przebiegu porodu. Terapeuta pozwala rodzicom pobawić się z dzieckiem, wziąć je na ręce, przystawić do piersi, aby ocenić jego ruch oraz sposób radzenia sobie rodziców z dzieckiem. Terapeuta analizuje problem dziecka, ocenia jego rozwój psychomotoryczny oraz potencjał rehabilitacyjny.
Podczas terapii metodą Bobath ćwiczone jest całe ciało dziecka, a nie tylko wybrane kończyny, gdyż chodzi o dostarczanie dużej ilości odpowiednich doznań czuciowych i ruchowych oraz dynamiczną aktywizację dziecka.
Terapeuta nie wykonuje ćwiczeń za dziecko, a jedynie pomaga przy ich wykonywaniu, aby zapewnić jego maksymalny i aktywny udział, a jednocześnie nie wywołuje w nim zbyt dużego wysiłku czy stresu.
Ćwiczenia uwzględniają:
odpowiednie układanie dziecka w przestrzeni, z uwzględnieniem ułożenia punktów kluczowych: głowy, szyi, obręczy barkowej i biodrowej – w celu zapewnienia prawidłowego rozkładu napięcia mięśniowego;
stosowanie form ułatwiania ruchów fizjologicznych: odpowiednie przygotowanie do każdego ruchu, poruszanie okolicami kluczowymi dla ciała dziecka, które wywołują ruch kończyn i umożliwiają przejście dziecka z jednej pozycji w drugą. Wpływa to na wykształcenie prawidłowych odruchów postawy i uczy dziecko samodzielnego ich osiągania, kontrolowania i wykorzystywania;
hamowanie odruchów patologicznych;
regulowanie napięcia mięśniowego poprzez: docisk (kompresja), odciągnięcie (trakcja), opór, zatrzymywanie ruchu w wybranej fazie oraz utrzymanie osiągniętej pozycji, poklepywanie, głaskanie określonej części ciała, potrząsanie kończynami oraz wahadłowe ruchy tułowia i kończyn;
utrzymanie prawidłowego zakresu ruchu w stawach poprzez zapobieganie przykurczom i deformacjom.
Przeczytaj również:
Krzywica – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie, zapobieganie
W jakich przypadkach sprawdza się rehabilitacja metodą Bobath?
Rehabilitacja metodą Bobath znajduje zastosowanie w leczeniu pacjentów z różnymi zaburzeniami ośrodkowego układu nerwowego. Najczęściej dotyczy dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym, wcześniaków ze wzmożonym lub obniżonym napięciem mięśniowym oraz niemowląt, u których pojawiają się zachowania patologiczne, takie jak asymetria ciała, prężenie czy opóźnienie w osiąganiu kamieni milowych rozwoju.
Metoda NDT stosowana jest także u dzieci z wadami genetycznymi, np. zespołem Downa, gdzie istotne jest nie tylko usprawnianie ruchowe, ale również wspomaganie rozwoju psychicznego i społecznego.
W praktyce terapia NDT Bobath przydaje się również w leczeniu pacjentów z zaburzeniami napięcia mięśniowego po urazach okołoporodowych, przy kręczu szyi, asymetrii czaszki czy w rehabilitacji po zabiegach kardiochirurgicznych, gdzie ważne jest, aby zapewnić maksymalny komfort i małą inwazyjność oddziaływań.
Komu w szczególności dedykowana jest terapia NDT Bobath?
Terapia NDT Bobath przeznaczona jest przede wszystkim dla niemowląt i małych dzieci, u których lekarz lub fizjoterapeuta zauważył odchylenia od prawidłowego rozwoju. Dotyczy to zwłaszcza wcześniaków, dzieci z porażeniem mózgowym i innymi schorzeniami neurologicznymi, a także maluchów z nieprawidłowymi wzorcami ruchowymi utrwalonymi w pierwszych miesiącach życia.
Nie jest to jednak metoda wyłącznie dla najmłodszych. Z powodzeniem stosuje się ją również u dorosłych, szczególnie po udarach mózgu, urazach czaszkowo-mózgowych czy w chorobach neurodegeneracyjnych. Wówczas terapia NDT stymuluje porażoną stronę ciała, przyczynia się do poprawy równowagi i pozwala pacjentowi odzyskać większą niezależność w życiu społecznym.
Przeczytaj również:
Padaczka u dziecka – przyczyny, objawy, leczenie
Jakie są zalety metody NDT Bobath?
Największą zaletą koncepcji Bobath jest indywidualne podejście do pacjenta. Nie istnieje jeden uniwersalny zestaw ćwiczeń – fizjoterapeuta dobiera je w zależności od wieku, stopnia zaburzeń i aktualnych umiejętności. Dzięki temu terapia NDT Bobath nie jest schematyczna, a każde usprawnianie dostosowane jest do możliwości dziecka.
Metoda pozwala hamować nieprawidłowe wzorce i patologiczne odruchy, a jednocześnie stymuluje prawidłowe zachowania. Ćwiczenia często łączone są w zabawy, co sprawia, że dzieci chętniej współpracują i uczą się w sposób naturalny. NDT Bobath przyczynia się do poprawy funkcji ruchowych, ale również wspiera rozwój emocjonalny, socjalny i poznawczy, co ma ogromne znaczenie w codziennym życiu dziecka i całej rodziny.
Czy istnieją przeciwwskazania do terapii metodą Bobath?
Metoda NDT Bobath jest bezpieczna, jednak nie zawsze może być stosowana. Przeciwwskazaniami są ostre infekcje, stany gorączkowe, poważne wady serca niewyrównane leczeniem, a także sytuacje, w których wysiłek fizyczny mógłby pogorszyć stan pacjenta. Zawsze decyzję o rozpoczęciu terapii podejmuje lekarz prowadzący we współpracy z fizjoterapeutą.
Czy metoda Bobath jest wykorzystywana w rehabilitacji dorosłych?
Jak już wspomnieliśmy wcześniej, metoda NDT Bobath jest od wielu lat stosowana w rehabilitacji dorosłych. Najczęściej dotyczy to osób po udarach mózgu, gdzie terapia pozwala hamować patologiczne odruchy, wspiera naukę przenoszenia ciężaru ciała i poprawia koordynację ruchową. Stosuje się ją także w chorobach neurologicznych o przewlekłym przebiegu oraz po urazach mózgu i rdzenia kręgowego.
Czy metoda NDT Bobath może być stosowana w domu? Przykłady ćwiczeń
Terapia NDT Bobath powinna być prowadzona przez wykwalifikowanego fizjoterapeutę, aczkolwiek rodzice i opiekunowie mogą pewne zachowania wspierać i utrwalać w warunkach domowych. Ważne jest jednak, aby zawsze wcześniej skonsultować się z terapeutą, który pokaże, jak w odpowiedni sposób wykonywać ćwiczenia.
Przeczytaj również:
Zaburzenia SI u dzieci – objawy, przyczyny, terapia
Metoda Bobath a zabiegi pielęgnacyjne
Terapia to ćwiczenia, które mogą być łatwo włączone w biologiczny rytm dnia dziecka podczas prawidłowo wykonywanych zabiegów pielęgnacyjnych, karmienia, noszenia czy zabawy z dzieckiem. Dlatego rodzice są przeszkoleni przez terapeutów, aby kontynuować terapię w domu. Dzieci różnie reagują na terapię – mogą płakać, bo ich ciała nie znają ruchów, które każe wykonywać terapeuta. Ponieważ płacz zmniejsza skuteczność działań terapeutycznych, dziecko powinno mieć zapewnione poczucie bezpieczeństwa ze strony biorących aktywny udział w terapii rodziców. Zajęcia prowadzi się indywidualnie, z uwzględnieniem zaburzeń i stopnia sprawności dziecka oraz jego potrzeb psychologicznych. Dlatego rodzaj, tempo i rytm ćwiczeń są różne.
Do prostych aktywności możliwych do stosowania w domu należą:
układanie dziecka w różnych pozycjach, np. na boku czy na brzuchu, aby stymulować różne grupy mięśni i ułatwiać kontrolę głowy;
wspieranie przetaczania tułowia i przewrotów, co hamuje patologiczne odruchy i uczy dziecko płynnych ruchów;
ćwiczenia otwierania dłoni i unoszenia głowy, które wspomagają prawidłowy rozwój motoryki;
wykorzystanie zabawy jako elementu terapii – np. sięganie po zabawkę w określonym kierunku, co ułatwia naukę przenoszenia ciężaru ciała i angażuje wybrane kończyny.
Ważną funkcję w terapii metodą NDT pełnią zabiegi pielęgnacyjne wykonywane na co dzień przez rodziców lub opiekunów dziecka. Zwracając uwagę na prawidłowe wykonywanie pewnych czynności, rodzice przyczyniają się do utrwalania prawidłowych wzorców. Również jakiś procent noworodków wymaga rehabilitacji na skutek nieprawidłowego sposobu pielęgnacji przez rodziców, którzy przyczyniają się nieświadomie do niszczenia ich prawidłowego rozwoju. Rodzice powinni zwrócić uwagę na:
sposób pielęgnacji dziecka,
jego podnoszenie i trzymanie,
sposób, w jaki uczy się samodzielnie poruszać,
czy dziecko nie omija jakiegoś elementu rozwoju.
Dzięki konsekwencji i współpracy z terapeutą możliwe jest zapewnienie maksymalnych efektów terapii NDT Bobath i kompleksowe wsparcie rozwoju malucha.
współpraca: fizjoterapeutka Paulina Nykiel
