Zatkane ucho od zatok i kataru – jak je odetkać?

Zatkane ucho – jakie są przyczyny?

Uczucie zatkania ucha nie zawsze oznacza, że coś fizycznie znajduje się w przewodzie słuchowym. Przy katarze, przeziębieniu lub zapaleniu zatok problem często dotyczy trąbki słuchowej – wąskiego kanału łączącego ucho środkowe z nosogardłem. Jej zadaniem jest między innymi wyrównywanie ciśnienia po obu stronach błony bębenkowej.
Gdy błona śluzowa nosa i nosogardła jest obrzęknięta, trąbka słuchowa może gorzej się otwierać. W uchu środkowym powstaje wtedy różnica ciśnień, a błona bębenkowa nie porusza się prawidłowo. Pojawia się uczucie pełności, zatkania, stłumienia dźwięków lub wrażenie, jakby ucho było „pod wodą”.

Zatkane ucho od kataru, zatok i infekcji

Najczęściej uczucie zatkania związane z infekcją pojawia się przy:

• przeziębieniu i infekcji górnych dróg oddechowych – obrzęk błony śluzowej może utrudniać działanie trąbki słuchowej;
  
• zapaleniu nosa i zatok – obrzęk w nosie i nosogardle może pogarszać wentylację ucha środkowego;
  
• alergicznym nieżycie nosa – obrzęk błony śluzowej może również zaburzać funkcję trąbki słuchowej;
  
• zapaleniu ucha środkowego – za błoną bębenkową może gromadzić się płyn, powodując uczucie zatkania i pogorszenie słuchu.

Płyn w uchu środkowym może pozostać również po zakończeniu ostrej infekcji. Dlatego katar może już minąć, a ucho nadal wydaje się zatkane.

Zatkane ucho po locie, nurkowaniu lub zmianie wysokości

Inną przyczyną jest nagła zmiana ciśnienia. Może do niej dojść podczas startu i lądowania samolotu, nurkowania, a także szybkiego przemieszczania się na dużej różnicy wysokości, np. podczas jazdy w górach. Jeżeli trąbka słuchowa nie zdąży wyrównać ciśnienia, błona bębenkowa zostaje poddana różnicy ciśnień. Może pojawić się uczucie zatkania, rozpierania, ból, stłumienie słuchu, a czasami szum lub zawroty głowy. Ryzyko jest większe podczas lotu z katarem, infekcją zatok lub nasilonym obrzękiem nosa.

Zatkane ucho po basenie lub kąpieli

Po basenie, kąpieli lub prysznicu woda może pozostać w przewodzie słuchowym zewnętrznym. To inny mechanizm niż zatkanie ucha od kataru. Woda znajduje się przed błoną bębenkową i może powodować uczucie chlupania, pełności lub chwilowego pogorszenia słuchu.
Jeśli woda długo pozostaje w przewodzie słuchowym, zwiększa się również ryzyko zapalenia ucha zewnętrznego. Typowe są wtedy ból, świąd, obrzęk i wyciek z ucha.

Inne przyczyny zatkanego ucha

Uczucie zatkania może pojawić się także po urazie, przy chorobach ucha zewnętrznego lub środkowego, problemach z błoną bębenkową, a także po zastosowaniu niewłaściwych kropli lub innych substancji w przewodzie słuchowym.
Jedną z przyczyn jest również czop woskowinowy, który fizycznie blokuje przewód słuchowy. Jest to jednak odrębny problem i jego diagnostyka oraz usuwanie wymagają osobnego omówienia.

Zdarza się również, że uczucie zatkania pojawia się po bardzo mocnym wydmuchiwaniu nosa. Gwałtowne zwiększenie ciśnienia w nosogardle może utrudnić prawidłowe działanie trąbki słuchowej, a w określonych sytuacjach doprowadzić także do urazu błony bębenkowej.

Zatkane ucho – szum, pisk, ból i inne objawy – co oznaczają?

Zatkaniu ucha często towarzyszy szum lub pisk. Może on pojawić się wtedy, gdy w uchu środkowym zmienia się ciśnienie albo słuch jest przejściowo stłumiony, np. podczas infekcji, po locie lub przy płynie za błoną bębenkową. Sam szum nie pozwala jednak określić przyczyny.

Ważne jest również to, jakie inne objawy występują jednocześnie. Mogą to być:

• pogorszenie lub stłumienie słuchu,
  
• uczucie pełności albo ciśnienia w uchu,
  
• trzaski lub „strzelanie” podczas przełykania,
  
• wrażenie obecności wody w uchu,
  
• pulsowanie lub szum zsynchronizowany z tętnem,
  
• ból ucha,
  
• zawroty głowy lub zaburzenia równowagi,
  
• wyciek z ucha.

Ból ucha częściej sugeruje stan zapalny, barotraumę lub podrażnienie przewodu słuchowego niż samo zaburzenie wentylacji ucha. Szczególnie charakterystyczny dla zapalenia ucha zewnętrznego jest ból nasilający się przy dotykaniu lub pociąganiu małżowiny usznej.

Szczególnej uwagi wymaga nagłe uczucie zatkania jednego ucha połączone z wyraźnym pogorszeniem słuchu, zwłaszcza gdy pojawia się szum lub zawroty głowy. Nie należy zakładać, że przyczyną jest woskowina, katar lub zmiana ciśnienia. Nagła utrata słuchu wymaga pilnej oceny lekarskiej, ponieważ w niektórych przypadkach leczenie powinno rozpocząć się w pierwszych dniach od wystąpienia objawów.

Jak odetkać ucho zatkane katarem?

Jeżeli ucho zatkało się podczas kataru lub infekcji, trzeba przede wszystkim zmniejszyć obrzęk nosa i poprawić drożność górnych dróg oddechowych. Samo wkraplanie czegoś do przewodu słuchowego nie rozwiąże problemu, ponieważ przyczyną jest najczęściej zaburzenie działania trąbki słuchowej znajdującej się po stronie nosogardła.

Pomocne może być:

• płukanie nosa roztworem soli – usuwa wydzielinę i pomaga oczyścić błonę śluzową;
  
• regularne oczyszczanie nosa z wydzieliny, ale bez bardzo silnego dmuchania;
  
• leczenie alergicznego nieżytu nosa, jeśli to właśnie alergia powoduje obrzęk;
  
• donosowy glikokortykosteroid, jeśli jest wskazany z powodu alergii lub choroby nosa i został odpowiednio dobrany;
  
• przełykanie śliny, picie lub ziewanie, które pomagają okresowo otwierać trąbkę słuchową.

Przy próbie wyrównania ciśnienia można wykonać delikatny manewr polegający na zatkaniu nosa i bardzo łagodnym wydmuchaniu powietrza przy zamkniętych ustach. Nie należy robić tego z dużą siłą. Jeżeli pojawia się ból, zawroty głowy lub pogorszenie słuchu, należy przerwać opisywaną czynność.

Jeśli przyczyną jest płyn w uchu środkowym, samo „przepychanie” ucha nie usunie płynu. W takiej sytuacji potrzebna może być ocena laryngologiczna, a w razie utrzymującego się niedosłuchu także badanie słuchu i tympanometria.

Jakie są proste sposoby na odetkanie ucha po basenie i podczas lotu samolotem?

Po basenie lub kąpieli najpierw warto pozwolić wodzie swobodnie wypłynąć. Można przechylić głowę tak, aby zatkane ucho było skierowane w dół, i delikatnie pociągnąć małżowinę uszną w różnych kierunkach. Zewnętrzną część ucha można osuszyć ręcznikiem. Jeśli woda nadal pozostaje w przewodzie, można użyć suszarki ustawionej na najniższą temperaturę i siłę nawiewu, trzymając ją w pewnej odległości od ucha.

Podczas lotu samolotem problem wynika najczęściej ze zmiany ciśnienia w uchu środkowym. Pomaga wtedy:

• częste przełykanie śliny,
  
• picie wody małymi łykami,
  
• ziewanie,
  
• żucie gumy lub ssanie cukierka,
  
• delikatne wyrównywanie ciśnienia, jeśli nie powoduje bólu.

Największe znaczenie ma to podczas startu i przede wszystkim zniżania przed lądowaniem. U dzieci pomocne może być picie z butelki lub kubka podczas tych etapów lotu, ponieważ zachęca do częstego przełykania.

Podobne zasady dotyczą nurkowania i szybkiej zmiany wysokości. Jeżeli ucho jest zatkane przez infekcję nosa, zatok lub ucha, nurkowanie i lot mogą nasilać dolegliwości.

Czy może pomóc delikatny masaż?

W internecie można znaleźć różne techniki określane jako „masaż na zatkane ucho”. Delikatne ruchy żuchwy lub okolicy przed uchem mogą ułatwiać wykonywanie ruchów potrzebnych do przełykania i ziewania, ale nie ma podstaw, aby traktować masaż jako sposób na usunięcie płynu z ucha środkowego albo leczenie zapalenia ucha.

Krople, spray i inhalacje na zatkane ucho – kiedy mogą pomóc?

Najważniejsze jest rozróżnienie preparatów stosowanych do ucha od tych podawanych do nosa. Jeżeli ucho jest zatkane przez katar i zaburzenie działania trąbki słuchowej, krople wpuszczone do przewodu słuchowego nie docierają do trąbki słuchowej ani do ucha środkowego. Błona bębenkowa oddziela przewód słuchowy od ucha środkowego. Z tego powodu krople do uszu nie są sposobem na odetkanie ucha podczas przeziębienia czy zapalenia zatok.

Krople do uszu

Krople mogą być potrzebne przy określonych chorobach przewodu słuchowego, np. zapaleniu ucha zewnętrznego. Istnieją także preparaty dostępne bez recepty przeznaczone do rozmiękczania woskowiny.

Szczególnej ostrożności wymagają sytuacje, w których występuje ból, wyciek z ucha, podejrzenie perforacji błony bębenkowej, założone dreny wentylacyjne lub przebyte operacje ucha. Niektórych kropli nie wolno wtedy stosować ze względu na możliwość uszkodzenia struktur ucha środkowego lub wewnętrznego.

Spray do nosa

Donosowe leki obkurczające błonę śluzową nosa mogą krótkotrwale zmniejszyć jej obrzęk. Ich przydatność w zapobieganiu lub łagodzeniu problemów z uchem związanych ze zmianą ciśnienia jest jednak ograniczona. Jeśli są stosowane, powinny być używane krótkotrwale i zgodnie z informacjami zawartymi w ulotce, ponieważ długotrwałe stosowanie może prowadzić do polekowego nieżytu nosa.

Sól fizjologiczna lub roztwory wody morskiej pomagają oczyszczać nos z wydzieliny. Przy alergii lub innych chorobach nosa lekarz może zalecić donosowy glikokortykosteroid, który zmniejsza stan zapalny błony śluzowej.

Inhalacje i nebulizacje

Inhalacje nie odtykają bezpośrednio ucha. Aerozol podawany przez nebulizator nie przechodzi z dróg oddechowych do ucha środkowego. Nebulizacje mogą być potrzebne w leczeniu określonych chorób układu oddechowego, ale nie są uniwersalnym sposobem na uczucie zatkanego ucha. Jeżeli przyczyną problemu jest katar, większe znaczenie ma leczenie nosa niż stosowanie inhalacji wyłącznie z powodu uczucia zatkania ucha.

Ile trwa uczucie zatkanego ucha i czy samo ustąpi?

Po locie lub szybkiej zmianie wysokości uczucie zatkania często ustępuje po wyrównaniu ciśnienia. Jeśli doszło do silniejszej barotraumy, ból, pogorszenie słuchu lub szum mogą utrzymywać się dłużej i wymagają oceny, jeżeli nie ustępują.

Po przeziębieniu, katarze lub zapaleniu zatok ucho może pozostać zatkane jeszcze przez pewien czas po ustąpieniu głównych objawów. Przyczyną może być utrzymujący się obrzęk trąbki słuchowej albo płyn pozostający w uchu środkowym.

Po basenie uczucie zatkania związane z wodą w przewodzie słuchowym powinno ustąpić po jej odpłynięciu. Jeżeli pojawia się ból, świąd, obrzęk lub wyciek, może rozwijać się zapalenie ucha zewnętrznego.

Jeżeli uczucie zatkania utrzymuje się, nawraca lub towarzyszy mu pogorszenie słuchu, warto zgłosić się do lekarza. W pierwszej kolejności może być to lekarz POZ, który oceni ucho i zdecyduje, czy potrzebna jest konsultacja laryngologiczna. Laryngolog może wykonać badanie ucha, a w razie potrzeby zlecić audiometrię lub tympanometrię.

U dzieci utrzymujące się uczucie zatkania, szczególnie z pogorszeniem słuchu, również wymaga oceny. Płyn w uchu środkowym może utrzymywać się po infekcji i powodować niedosłuch przewodzeniowy nawet bez silnego bólu.

Czego nie wolno robić przy zatkanym uchu?

• Nie używaj patyczków głęboko w uchu – mogą wepchnąć woskowinę głębiej, uszkodzić skórę przewodu słuchowego lub błonę bębenkową.
• Nie przepłukuj ucha strzykawką na własną rękę – przy nieprawidłowej błonie bębenkowej może dojść do urazu, a przyczyna zatkania może w ogóle nie znajdować się w przewodzie słuchowym.
• Nie wlewaj samodzielnie wody utlenionej – może podrażnić przewód słuchowy, a przy perforacji błony bębenkowej lub innych problemach z uchem jej zastosowanie może być niebezpieczne. Preparaty z nadtlenkami mają określone zastosowanie przede wszystkim przy woskowinie.
• Nie stosuj oleju kamforowego ani olejów spożywczych – nie leczą zatkania spowodowanego katarem, zatokami czy zmianą ciśnienia, a mogą podrażniać przewód słuchowy.

• Nie wkładaj do ucha cebuli ani czosnku i nie wpuszczaj ich soku – nie ma podstaw do stosowania takich metod, a sok może podrażnić skórę przewodu słuchowego.
• Nie stosuj oliwy, parafiny ani innych tłustych substancji tylko dlatego, że ucho jest zatkane – nie usuwają przyczyny związanej z trąbką słuchową lub uchem środkowym.
• Nie wlewaj do ucha leków przeznaczonych do innych zastosowań, np. kropli do oczu, syropów czy pozostałości po wcześniejszym leczeniu – preparat powinien być przeznaczony do ucha i dobrany do konkretnej choroby.
• Nie próbuj na siłę „przepchnąć” ucha – bardzo silne dmuchanie przy zatkanym nosie może zwiększyć ciśnienie i doprowadzić do urazu.
• Szczególnie niebezpieczne jest powtarzanie takich zabiegów mimo bólu, zawrotów głowy, wycieku z ucha lub pogorszenia słuchu. Takie objawy są wskazaniem do przerwania domowych prób i oceny ucha przez lekarza.

Pytania, które zadają pacjenci

Czy zatkane ucho przy katarze samo się odetka?

Często tak, jeśli przyczyną jest przejściowy obrzęk trąbki słuchowej związany z infekcją. Uczucie zatkania może jednak utrzymywać się dłużej niż sam katar, szczególnie gdy za błoną bębenkową pozostaje płyn.

Czy można lecieć samolotem z zatkanym uchem?

Przy katarze, zapaleniu zatok lub infekcji ucha zmiana ciśnienia może nasilić ból i uczucie zatkania. Jeśli lot jest konieczny, podczas startu i lądowania pomaga przełykanie, ziewanie, picie wody lub żucie gumy. Przy silnym bólu, aktywnym zapaleniu ucha albo znacznych objawach warto wcześniej skonsultować się z lekarzem.

Do jakiego lekarza iść z zatkanym uchem?

Pierwszym miejscem może być lekarz POZ, szczególnie gdy zatkanie pojawiło się podczas infekcji. Przy utrzymującym się problemie, pogorszeniu słuchu, szumach, zawrotach głowy, bólu lub wycieku potrzebna może być konsultacja laryngologiczna.

Czy zatkane ucho może powodować pogorszenie słuchu?

Tak. Obrzęk trąbki słuchowej, płyn w uchu środkowym, barotrauma czy przeszkoda w przewodzie słuchowym mogą powodować stłumienie dźwięków lub niedosłuch. Nagłe, wyraźne pogorszenie słuchu w jednym uchu wymaga pilnej oceny lekarskiej, ponieważ nie zawsze jest to zwykłe „zatkanie” ucha.