Zapalenie trąbki słuchowej – objawy, przyczyny i leczenie

Jakie są dysfunkcje trąbki słuchowej i jakie dają objawy?

Trąbka słuchowa łączy ucho środkowe z nosogardłem. Odpowiada za wyrównywanie ciśnienia po obu stronach błony bębenkowej oraz prawidłową wentylację ucha środkowego. Otwiera się m.in. podczas połykania, ziewania i żucia.

Jeśli trąbka nie otwiera się prawidłowo, w uchu środkowym mogą powstawać zaburzenia ciśnienia. Pojawia się wtedy uczucie zatkania ucha, rozpierania, trzaski lub kliknięcia, przytłumione słyszenie, a czasem również szum w uchu. Takie objawy są typowe przede wszystkim dla obturacyjnej dysfunkcji trąbki słuchowej, w której trąbka nie otwiera się wystarczająco dobrze.

Odmiennym zaburzeniem jest trąbka ziejąca, czyli sytuacja, w której pozostaje ona nadmiernie otwarta. Pacjent może wtedy słyszeć własny głos lub oddech wyraźniej niż zwykle, czasem ma też wrażenie nietypowego rezonowania dźwięków w uchu.

Dysfunkcja trąbki słuchowej nie zawsze oznacza stan zapalny. Jedną z przyczyn jej nieprawidłowego działania może być jednak obrzęk błony śluzowej. Dochodzi do niego m.in. podczas infekcji nosa i gardła, nieżytu nosa czy chorób zatok. Obrzęk w okolicy trąbki może utrudniać jej otwieranie, prowadząc do zaburzenia wentylacji ucha środkowego. Właśnie w tym mechanizmie zapalenie i obrzęk trąbki słuchowej mogą stać się przyczyną jej dysfunkcji. O tym, co może wywołać taki stan zapalny, decydują przede wszystkim choroby nosa, nosogardła i zatok.

Jakie są przyczyny zapalenia trąbki słuchowej?

Zapalenie trąbki słuchowej może być związane ze stanem zapalnym błony śluzowej nosa i nosogardła. Nie każda z tych sytuacji oznacza jednak zapalenie samej trąbki. Część przyczyn prowadzi przede wszystkim do obrzęku w jej okolicy i zaburzenia prawidłowego otwierania.

Do czynników, które mogą sprzyjać problemom z trąbką słuchową, należą przede wszystkim:

• infekcje górnych dróg oddechowych – podczas przeziębienia dochodzi do obrzęku błony śluzowej nosa i nosogardła, co może utrudniać otwieranie trąbki;
  
• nieżyt nosa – stan zapalny i obrzęk błony śluzowej nosa mogą wpływać na funkcjonowanie okolicy ujścia trąbki słuchowej;
  
• alergiczny nieżyt nosa – reakcja alergiczna powoduje obrzęk błony śluzowej, który może obejmować również nosogardło;
  
• zapalenie zatok – stan zapalny w obrębie nosa i zatok może wiązać się z nasileniem objawów dysfunkcji trąbki;
  
• obrzęk błony śluzowej nosogardła – niezależnie od przyczyny może utrudniać prawidłowe otwieranie trąbki;
  
• czynniki utrudniające prawidłowe otwieranie trąbki – mogą mieć charakter anatomiczny lub wynikać z zaburzeń jej funkcji;
  
• przerost migdałka gardłowego u dzieci – powiększona tkanka w nosogardle może zaburzać funkcjonowanie trąbek słuchowych.

Czy istnieje związek między chorobami zatok a zapaleniem trąbki słuchowej?

Tak. Choroby zatok mogą sprzyjać dysfunkcji trąbki słuchowej, ponieważ trąbka uchodzi do nosogardła, czyli części gardła znajdującej się za jamą nosową. Błona śluzowa nosa, zatok i nosogardła pozostaje ze sobą w ciągłości. Przy zapaleniu zatok dochodzi do obrzęku błony śluzowej. Jeśli obejmuje on nosogardło w okolicy ujścia trąbki słuchowej, jej otwieranie może stać się trudniejsze. W efekcie powietrze nie jest prawidłowo wymieniane między nosogardłem a uchem środkowym.

Dlatego u osoby z przewlekłym zapaleniem zatok mogą pojawiać się również objawy przypominające dysfunkcję trąbki słuchowej, takie jak uczucie zatkania ucha, ciśnienie, trzaski czy pogorszenie słuchu. Badania wskazują na częste współwystępowanie tych problemów, a nasilenie objawów ze strony trąbki może wiązać się z nasileniem choroby zatok.

Jakie są objawy zapalenia trąbki słuchowej?

Pacjent może mieć wrażenie, że ucho nagle się zatkało albo jest jak po wyjściu z wody. Dźwięki stają się wtedy przytłumione, jakby dochodziły z większej odległości. Niektórzy opisują to jako wrażenie „bańki” lub „korka” w uchu.

Może pojawić się również uczucie ciśnienia albo rozpierania. Pojawia się wrażenie, że ucho jest pod ciśnieniem i powinno się „odetkać”. Często towarzyszą temu trzaski, kliknięcia lub strzelanie w uchu, szczególnie podczas połykania, ziewania czy zmiany ciśnienia.

Do możliwych objawów należą także:

• przytłumione słyszenie,
  
• szum lub piszczenie w uchu,
  
• uczucie obecności płynu w uchu,
  
• ból lub dyskomfort,
  
• wrażenie zmienionego brzmienia własnego głosu.

Objawy te nie są charakterystyczne wyłącznie dla zapalenia trąbki słuchowej. Podobne dolegliwości mogą występować przy innych chorobach ucha, dlatego sam opis objawów nie wystarcza do postawienia rozpoznania.

Jak rozpoznaje się zapalenie i dysfunkcję trąbki słuchowej?

Lekarz zaczyna od wywiadu i badania ucha. Ważne jest ustalenie, kiedy pojawiły się objawy, czy poprzedzała je infekcja, czy nasilają się podczas zmian ciśnienia oraz czy występuje pogorszenie słuchu. Podstawowe znaczenie ma otoskopia, czyli oglądanie przewodu słuchowego i błony bębenkowej. Lekarz może dzięki temu ocenić, czy widoczne są zmiany wskazujące na zaburzenie funkcji ucha środkowego.

W zależności od objawów wykonuje się również:

• tympanometrię – pozwala ocenić warunki panujące w uchu środkowym i ruchomość błony bębenkowej;
• badanie słuchu – szczególnie gdy pacjent zauważa pogorszenie słyszenia;
• endoskopię nosa i nosogardła – może być potrzebna do oceny błony śluzowej oraz okolicy ujścia trąbki słuchowej.

W przypadku dzieci lekarz może również ocenić nosogardło pod kątem przerostu migdałka gardłowego. Nie ma jednego badania, które w każdej sytuacji potwierdza dysfunkcję trąbki słuchowej. Rozpoznanie ustala się na podstawie objawów, badania ucha i wyników odpowiednio dobranych badań dodatkowych.

Jak się leczy zapalenie trąbki słuchowej?

Leczenie zależy od przyczyny. Przy zapaleniu lub obrzęku trąbki słuchowej najważniejsze jest leczenie choroby, która wywołała problem. Jeśli dolegliwości pojawiły się podczas infekcji nosa lub gardła, zwykle wystarcza leczenie objawowe i czas potrzebny na ustąpienie stanu zapalnego. Przy alergicznym nieżycie nosa leczy się alergię, a jeśli problem wiąże się z chorobą zatok, konieczne jest odpowiednie leczenie nosa i zatok.

W przypadku utrzymującej się dysfunkcji trąbki słuchowej laryngolog może zalecić dalsze postępowanie zależnie od wyników badania. U części pacjentów objawy stopniowo ustępują po usunięciu przyczyny. W przewlekłej obturacyjnej dysfunkcji, która nie poprawia się mimo leczenia, w wybranych przypadkach można rozważyć balonowe poszerzenie trąbki słuchowej. Nie jest to jednak metoda stosowana rutynowo u każdego pacjenta.

Zioła, krople i antybiotyk – czy mogą być skuteczne?

Krople do uszu nie leczą bezpośrednio zapalenia ani dysfunkcji trąbki słuchowej, ponieważ nie docierają do trąbki. Mogą być jednak stosowane przy innych chorobach ucha, zależnie od rozpoznania. Preparaty donosowe mogą być pomocne w leczeniu choroby nosa, np. alergicznego nieżytu nosa, ale nie są uniwersalnym leczeniem dysfunkcji trąbki słuchowej. Zioła nie są standardowym leczeniem zapalenia trąbki słuchowej i brakuje dowodów na ich skuteczność.

Z kolei antybiotyk stosuje się tylko wtedy, gdy przyczyną objawów jest bakteryjne zakażenie, np. niektóre przypadki zapalenia ucha środkowego lub zatok. Samo zatkanie ucha, trzaski czy rozpieranie nie są wskazaniem do antybiotykoterapii.

Ile trwa zapalenie trąbki słuchowej i czy przejdzie samo?

Przejściowe zaburzenie funkcji trąbki słuchowej związane z infekcją nosa lub gardła zwykle ustępuje w ciągu kilku dni do kilku tygodni. Wraz z ustępowaniem infekcji zmniejsza się obrzęk błony śluzowej i poprawia się funkcjonowanie trąbki. U części osób objawy mogą jednak utrzymywać się dłużej.

Jeśli uczucie zatkania ucha, trzaski, rozpieranie lub pogorszenie słuchu utrzymują się przez kilka tygodni, nawracają albo stopniowo się nasilają, warto skonsultować się z lekarzem. Przyczyną może być utrzymująca się dysfunkcja trąbki słuchowej albo choroba nosa, zatok lub ucha środkowego.

Jeżeli objawy utrzymują się ponad 3 miesiące, mówi się o przewlekłej dysfunkcji trąbki słuchowej. Taki problem wymaga dokładniejszej diagnostyki, szczególnie gdy towarzyszy mu niedosłuch, ból, szum w uchu lub stałe uczucie zatkania.

Do laryngologa warto zgłosić się wcześniej, jeśli objawy są wyraźnie jednostronne, pojawia się pogorszenie słuchu, utrzymujący się ból lub dolegliwości wyraźnie utrudniają codzienne funkcjonowanie. Lekarz może ocenić ucho, wykonać badanie słuchu i tympanometrię oraz ustalić, czy przyczyną rzeczywiście jest problem z trąbką słuchową.

Pytania, które często zadają pacjenci

Czy zapalenie trąbki słuchowej może powodować zawroty głowy?

Może wystąpić uczucie niestabilności lub dyskomfortu związanego ze zmianami ciśnienia w uchu, ale zawroty głowy nie są typowym objawem samej dysfunkcji trąbki słuchowej. Wyraźne lub nawracające zawroty wymagają oceny, ponieważ mogą mieć inne przyczyny.

Czy problem z trąbką słuchową może dotyczyć tylko jednego ucha?

Tak. Objawy mogą występować jednostronnie, zwłaszcza gdy przyczyna dotyczy miejscowych zmian lub różnic w funkcjonowaniu obu stron. Utrzymujące się jednostronne objawy wymagają oceny laryngologicznej.

Czy lot samolotem może wywołać problemy z trąbką słuchową?

Tak. Podczas startu i lądowania ciśnienie otoczenia szybko się zmienia, a trąbka słuchowa musi je wyrównać po obu stronach błony bębenkowej. Jeśli nie otwiera się wystarczająco sprawnie, może pojawić się ból, zatkanie ucha, pogorszenie słuchu lub trzaski.

Czy zapalenie trąbki słuchowej może pojawić się u dziecka?

Tak. U dzieci problemy z funkcjonowaniem trąbki słuchowej występują częściej niż u dorosłych. Znaczenie ma między innymi budowa trąbki oraz częstsze infekcje górnych dróg oddechowych. U części dzieci przyczyną może być również przerost migdałka gardłowego.