Tympanometria – co to za badanie?
Tympanometria jest to jedno z badań laryngologicznych służących do oceny zaburzeń słuchu. Badanie to pozwala ocenić podatność błony bębenkowej na zmiany ciśnienia w przewodzie słuchowym zewnętrznym. Badanie tympanometryczne umożliwia ocenę stanu:
ucha środkowego, a w szczególności:
sztywność układu kosteczek,
płyn w jamie bębenkowej,
bezpowietrzność
ucha wewnętrznego.
Do oceny stanu ucha wewnętrznego wykorzystuje się odruch z mięśnia strzemiączkowego na docierający do niego bodziec dźwiękowy. Dzięki badaniu odruchu z mięśnia strzemiączkowego lekarz może sprawdzić porażenie nerwu twarzowego i strzemiączkowego a nawet wykryć wczesne stadia guzów kąta mostkowo-móżdżkowego.
W trakcie badania tympanometrycznego zapisywane są wychylenia błony bębenkowej podczas zmian ciśnienia w przewodzie słuchowym, wykorzystuje się tutaj odbitą falę dźwiękową.
Jakie są wskazania do tympanometrii?
Wskazania do wykonania tympanometrii obejmują:
ból ucha,
nawracające zapalenie ucha środkowego.
Badanie zleca się również przy podejrzeniu niedrożności lub dysfunkcji trąbki słuchowej, a u dzieci także w przypadku opóźnionego rozwoju mowy, częstych infekcji i przerostu migdałka gardłowego. Może stanowić uzupełnienie diagnostyki, gdy audiometria tonalna daje niejednoznaczny wynik, oraz służyć do kontroli stanu ucha po leczeniu lub zabiegu laryngologicznym.
Przeczytaj również:
Paracenteza ucha (nacięcie błony bębenkowej) – co to jest, wskazania, przebieg, powikłania, czy boli
Co wykrywa tympanometria?
Tympanometria może wskazać nieprawidłowości w obrębie ucha środkowego. Pozwala wykryć obecność płynu w jamie bębenkowej, typową dla wysiękowego zapalenia ucha środkowego oraz dysfunkcję trąbki słuchowej. Ujawnia też zwiększoną sztywność błony bębenkowej albo jej nadmierną ruchomość, a wynik może sugerować perforację lub zaburzenia pracy kosteczek słuchowych. Jeśli badanie obejmuje ocenę odruchu strzemiączkowego, jego nieprawidłowości mogą towarzyszyć niedosłuchowi odbiorczemu bądź niedowładowi nerwu twarzowego.
Jak przygotować się do badania tympanometrycznego?
Badanie tympanometryczne nie wymaga specjalnego przygotowania – nie trzeba być na czczo ani odstawiać przyjmowanych leków. Warto zabrać wcześniejsze wyniki badania słuchu i poinformować specjalistę o bólu, wycieku z ucha, niedawnej infekcji, przebytych zabiegach lub założonych drenach. Przed pomiarem oceniany jest przewód słuchowy zewnętrzny, ponieważ zalegająca woskowina albo obecność ciała obcego może uniemożliwić prawidłowe uszczelnienie sondy. Ucha nie należy samodzielnie czyścić patyczkiem. Podczas pomiarów należy powstrzymać się od mówienia, poruszania szczęką i przełykania śliny.
Przeczytaj również:
Krwawienie z ucha – co oznacza krew z ucha?
Przebieg tympanometrii
Podczas tymapanometrii pacjent siedzi, nie powinien mówić ani przełykać. Osoba badająca wkłada do przewodu słuchowego zewnętrznego pacjenta zatyczkę uszczelniającą przewód. Zatyczka połączona jest trzema przewodami z aparatem tympanometrycznym. Pierwszy przewód połączony jest z generatorem dźwięku, drugi przewód z mikrofonem a trzeci z pompą, która zmienia ciśnienie w przewodzie słuchowym zewnętrznym. Dźwięk jest dostarczany przez głośnik, kiedy następuje zmiana ciśnienia w szczelnie zamkniętym przewodzie. Następnie mikrofon mierzy ilość dźwięku, która odbiła się od błony bębenkowej.
Ucho zdrowe pochłania większą część energii akustycznej padającej na błonę, w niektórych chorobach jest odwrotnie i dźwięk zostaje odbity a nie pochłonięty. Natężenie powracające do mikrofonu określa podatność przewodu słuchowego zewnętrznego. W tymapnometrii norma dla tej wartości to:
u dorosłych – 1,1-1,2 ml,
u dzieci – 0,8-1 ml.
Zwiększanie lub zmniejszanie ciśnienia w szczelnie zamkniętym przewodzie słuchowym powoduje wychylenia błony bębenkowej, są one zapisywane i przedstawiane w formie wykresów. Na wartość tego wychylenia ma wpływ stan błony i kosteczek słuchowych oraz przestrzeń ucha środkowego. Zapis ten jest nazywany tympanogramem.
Tympanogram dostarcza lekarzowi wiele informacji m.in.:
ocenę oporności błony bębenkowej,
ciśnienia panującego w uchu środkowym – prawidłowe jest równe ciśnieniu atmosferycznemu,
objętość kanału słuchowego.
Lekarz na podstawie otrzymanych wyników tympanometrii może wywnioskować o czynności części ucha środkowego. Pozwala na wyznaczenie progu słyszenia, lokalizacji uszkodzenia nerwu twarzowego, pnia mózgu.
Wysoką wartość impedancji, czyli oporności błony bębenkowej obserwuje się w:
płynie w uchu środkowym,
niedrożności trąbki słuchowej,
pogrubionej błonie bębenkowej.
Niską wartość impedancji, czyli oporności błony bębenkowej obserwuje się przy braku ciągłości kosteczek słuchowych.
Czy tympanometria jest bolesna?
Tympanometria jest badaniem nieinwazyjnym i u większości osób nie powoduje bólu. Szczelna końcówka umieszczona w przewodzie słuchowym może wywołać niewielki ucisk, a zmiany ciśnienia – krótkotrwałe uczucie zatkanego ucha, podobne do tego podczas startu lub lądowania samolotu. Pacjent słyszy również ton pomiarowy, który bywa dość głośny, lecz nie uszkadza słuchu. Dyskomfort ustępuje natychmiast po wyjęciu sondy.
Przeczytaj również:
Ból ucha – przyczyny, objawy, leczenie, domowe sposoby na ból ucha. Jak wyleczyć bolące ucho w domu?
Ile trwa badanie?
Sama tympanometria trwa krótko – pomiar w jednym uchu zajmuje zwykle od kilkunastu sekund do kilku minut. Zbadanie obu uszu wraz z dobraniem końcówek, kontrolą zapisu i omówieniem rezultatu zazwyczaj mieści się w 5-15 minutach. Czas może się wydłużyć, gdy trudno uzyskać szczelność w przewodzie słuchowym, pacjent poruszy się w trakcie pomiaru albo konieczne będzie jego powtórzenie. Więcej czasu warto przewidzieć przy badaniu małego dziecka.
Tympanometria – jak interpretować wyniki?
Wyniki tympanometrii przedstawiane są w formie krzywej oraz wartości liczbowych. Ich odczyt opiera się na analizie podatności błony bębenkowej, ciśnienia w punkcie największej ruchomości, szerokości tympanogramu i objętości przewodu słuchowego. Położenie szczytu pozwala oszacować ciśnienie w jamie bębenkowej, natomiast jego wysokość informuje o ruchomości układu bębenkowo-kosteczkowego. Zakresy uznawane za prawidłowe zależą m.in. od wieku pacjenta i częstotliwości tonu sondy. Wynik powinien ocenić specjalista w zestawieniu z otoskopią, objawami oraz pozostałymi elementami badania słuchu.
Co oznaczają krzywe typu A, B i C?
Krzywa typu A ma wyraźny szczyt blisko ciśnienia atmosferycznego i zwykle oznacza prawidłową pracę ucha środkowego. Wariant As jest spłycony, co wskazuje na mniejszą podatność układu, a Ad ma wysoki szczyt związany z nadmierną ruchomością.
Typ B to płaski zapis bez uchwytnego maksimum. Należy go oceniać wraz z objętością przewodu słuchowego.
Krzywa typu C ma szczyt przesunięty ku ujemnym wartościom ciśnienia, co sugeruje dysfunkcję trąbki słuchowej lub wklęśnięcie błony bębenkowej. Typ krzywej opisuje wynik, lecz sam nie stanowi diagnozy.
Czy wynik typu B zawsze oznacza płyn w uchu?
Płaska krzywa typu B oznacza brak wyraźnego szczytu ruchomości, ale jej przyczynę ustala się z uwzględnieniem objętości przewodu słuchowego.
Gdy ECV mieści się w normie, wynik najczęściej wskazuje na obecność płynu i zapalenie wysiękowe ucha środkowego. Może też wiązać się z pogrubieniem błony bębenkowej. Duża objętość sugeruje perforację błony bębenkowej albo drożny dren wentylacyjny.
Z kolei mała wartość ECV może wynikać z zalegającej woskowiny, ciała obcego lub nieprawidłowego ułożenia sondy. Dlatego typu B nie należy interpretować bez otoskopii i oceny pozostałych parametrów.
Czy prawidłowa tympanometria oznacza prawidłowy słuch?
Prawidłowy wynik tympanometrii oznacza, że układ przewodzący ucha środkowego działa w oczekiwany sposób. Nie potwierdza jednak, że pacjent prawidłowo słyszy wszystkie częstotliwości i natężenia. Zaburzenia ucha wewnętrznego, ślimaka lub nerwu słuchowego mogą powodować niedosłuch odbiorczy mimo prawidłowego tympanogramu. Do określenia progu słyszenia służy audiometria tonalna, często uzupełniana audiometrią mowy.
Przeczytaj również:
Ucho pływaka – przyczyny, objawy, leczenie, zapobieganie
Jakie są możliwe przyczyny złych wyników tympanometrii?
Nieprawidłowy tympanogram może wynikać z choroby albo błędu pomiaru. Do przyczyn klinicznych należą płyn w uchu środkowym, stan zapalny, niedrożność trąbki słuchowej, wciągnięcie lub bliznowacenie błony bębenkowej, otoskleroza, uszkodzenie kosteczek, perforacja oraz drożny dren. Odchylenia bywają też przejściowe po infekcji, locie samolotem lub nagłych zmianach ciśnienia. Zapis mogą zniekształcić woskowina, źle dobrana końcówka, nieszczelność sondy, jej oparcie o ścianę kanału, a także ruch, kaszel czy przełykanie.
Ile kosztuje badanie tympanometryczne?
Koszt prywatnego badania tympanometrycznego w Polsce wynosi zwykle od 50 do 150 zł. Cena rośnie, gdy usługa obejmuje ocenę odruchu strzemiączkowego, test drożności trąbki słuchowej, audiometrię tonalną lub konsultację specjalisty. Znaczenie mają również miasto, rodzaj placówki i zakres diagnostyki. W niektórych gabinetach tympanometria jest częścią pakietu albo wizyty laryngologicznej, dlatego nie wycenia się jej oddzielnie.
Czy na badanie tympanometryczne trzeba mieć skierowanie?
Na prywatne badanie tympanometryczne najczęściej nie trzeba mieć skierowania – można umówić je bezpośrednio w placówce. Inaczej wygląda diagnostyka finansowana przez NFZ. Aby dostać się do poradni otolaryngologicznej lub audiologicznej, pacjent potrzebuje skierowania od uprawnionego lekarza. Tympanometria jest następnie zlecana przez specjalistę w ramach konsultacji, dlatego nie wymaga osobnego dokumentu.
Tympanometria u dzieci – na czym polega?
Tympanometria u dziecka służy ocenie ucha środkowego i ruchomości błony bębenkowej. Jako obiektywne badanie nie wymaga naciskania przycisku ani informowania, czy dźwięk został usłyszany. Pomaga wykryć wysiękowe zapalenie ucha środkowego, które może przebiegać bez bólu, a mimo to pogarszać słyszenie. Badanie wykorzystuje się także do kontroli po infekcjach i leczeniu oraz do sprawdzania drożności drenów wentylacyjnych.
Przeczytaj również:
Jak odetkać ucho – bezpieczne i sprawdzone sposoby
Od jakiego wieku można wykonać badanie?
Tympanometrię można wykonać już u noworodka – badanie nie ma dolnej granicy wieku. Trzeba jednak dostosować jego parametry do budowy i właściwości akustycznych ucha niemowlęcia.
Jak wygląda badanie u małego dziecka?
Małe dziecko zwykle siedzi na kolanach opiekuna, który pomaga mu zachować spokojną pozycję i stabilizuje głowę. Niemowlę można zbadać podczas snu albo gdy jest wyciszone. Znieczulenie nie jest potrzebne. Aby zmniejszyć lęk, specjalista może pokazać końcówkę na lalce, a następnie umieszcza miękką sondę kolejno w obu uszach.
Podczas rejestracji maluch powinien pozostać nieruchomo, nie mówić i nie płakać, ponieważ ruchy żuchwy oraz dźwięki zakłócają zapis. Pomocne bywa ciche oglądanie książeczki lub filmu. Jeśli nie uda się uzyskać szczelności, pomiar powtarza się po uspokojeniu dziecka.
Powikłania po tympanometrii
Badanie tympanometryczne jest całkowicie bezpieczne i nieinwazyjne. Może być wykonywane w każdym wieku, także u kobiet w ciąży.
Podczas tympanometrii pacjent może odczuwać dyskomfort związany ze zmianami ciśnienia w przewodzie słuchowym zewnętrznym.
współpraca: Katarzyna Paciorek
