Co to jest halitoza? Czy jest chorobą?
Halitoza, określana także jako halitosis lub medycznie fetor ex ore, to utrzymujący się nieprzyjemny zapach z ust. W języku potocznym mówi się, że „śmierdzi z buzi”, jednak w ujęciu medycznym jest to objaw, a nie samodzielna jednostka chorobowa.
Za przykry zapach odpowiadają głównie lotne związki siarki produkowane przez bakterie beztlenowe obecne w jamie ustnej. Halitoza nie jest zaraźliwa i nie przenosi się między ludźmi. Nie jest także chorobą dziedziczną, choć skłonność do chorób dziąseł może mieć podłoże rodzinne.
Warto również rozróżnić halitozę fizjologiczną (rzekomą), czyli krótkotrwały, naturalny nieprzyjemny zapach z ust, który może pojawić się rano po przebudzeniu, po długim okresie bez jedzenia, czy po spożyciu określonych produktów (np. czosnku, cebuli). Halitoza fizjologiczna jest przejściowa i nie wymaga leczenia, w przeciwieństwie do halitozy patologicznej, która może być objawem chorób jamy ustnej lub ogólnoustrojowych.
Jakie są przyczyny halitozy?
Najczęściej przyczyną są niedostateczne zabiegi higieniczne. Pomijanie czyszczenia języka, brak nitkowania czy
nieregularne usuwanie kamienia nazębnego sprzyjają namnażaniu bakterii produkujących związki siarki.
Do przyczyn w obrębie jamy ustnej należą:
- próchnica,
- paradontoza,
- owrzodzenia jamy ustnej,
- afty,
- grzybica jamy ustnej,
- choroby ślinianek,
- zapalenie dziąseł i paradontoza,
- ropnie okołozębowe,
- przewlekłe zapalenia błony śluzowej,
- zalegający kamień nazębny,
- kamienie migdałkowe oraz przewlekłe stany zapalne, w tym powiększone migdałki.
Nieświeży oddech pojawia się fizjologicznie rano, gdy zmniejsza się wydzielanie śliny, oraz przejściowo po kawie czy spożyciu czosnku.
Kiedy halitoza może być objawem choroby?
Choć większość przypadków ma źródło w jamie ustnej, czasami problem pochodzi spoza niej. Wówczas mechanizm powstawania zapachu jest inny i warto go zrozumieć.
Jeśli przyczyna leży po stronie żołądka, np. przy refluksie, cofająca się treść pokarmowa wraz z gazami żołądkowymi przedostaje się do przełyku i jamy ustnej. Kwaśna treść oraz częściowo strawione pokarmy zmieniają zapach wydychanego powietrza. Towarzyszyć mogą zgaga, odbijania, pieczenie za mostkiem i kwaśny posmak.
W chorobach wątroby dochodzi do nagromadzenia substancji, które w prawidłowych warunkach są neutralizowane. Ich metabolity przedostają się do krwi, a następnie są wydychane przez płuca, powodując charakterystyczny słodkawo-mdły zapach.
W przewlekłych zapaleniach zatok czy oskrzeli zalegająca wydzielina staje się siedliskiem bakterii. Produkowane przez nie związki zapachowe wydostają się wraz z wydychanym powietrzem
Właśnie dlatego nieprzyjemny zapach może mieć różne podłoże, a jego charakter bywa wskazówką diagnostyczną.
Przeczytaj więcej o kamieniach migdałkowych.
Co brać na halitozę?
W zależności od przyczyny stosuje się preparaty miejscowe i ogólnoustrojowe. Dostępne są leki, suplementy diety, środki do ssania oraz preparaty płynne.
Pomocne bywają:
- pastylki do ssania neutralizujące lotne związki siarki,
- preparaty z cynkiem,
- probiotyki regulujące mikroflorę,
- środki odświeżające oddech o długotrwałym działaniu,
- preparaty stosowane w leczeniu refluksu.
Czy tabletki do ssania i cynk pomagają na halitozę?
Tabletki do ssania z cynkiem mogą łagodzić halitozę, ponieważ cynk wiąże lotne związki siarki (VSC), zmniejszając ich zapach. Przedłużony kontakt pastylek ze śliną i błoną śluzową zwiększa skuteczność działania substancji aktywnych. Mentol daje efekt odświeżający, a wyciąg z ziela tymianku działa przeciwbakteryjnie, ograniczając rozwój bakterii odpowiedzialnych za VSC. Preparaty te przynoszą głównie efekt objawowy i nie zastępują leczenia przyczynowego, które może obejmować diagnostykę stomatologiczną lub medyczną w celu usunięcia źródła nieświeżego oddechu.
Czy halitoza jest wyleczalna?
W większości przypadków halitoza jest wyleczalna, o ile ustali się jej przyczynę. Problemy stomatologiczne można skutecznie leczyć, a w chorobach ogólnoustrojowych kluczowa jest terapia schorzenia podstawowego. Właściwe leczenie pozwala trwale zlikwidować problem.
Do jakiego lekarza i jakie badania wykonać?
Pierwszym krokiem powinien być dentysta, ponieważ w większości przypadków źródło problemu znajduje się w jamie ustnej. Jeśli stomatolog nie stwierdzi próchnicy, zapalenia dziąseł ani chorób przyzębia, konieczna jest dalsza diagnostyka.
Badania dobiera się zawsze w zależności od objawów towarzyszących. Oto jak je logicznie powiązać z możliwą przyczyną.
Jeśli podejrzewa się przyczynę stomatologiczną (próchnica, paradontoza, ropień):
- przegląd stomatologiczny,
- RTG zębów (zdjęcie punktowe lub pantomogram, ewentualnie tomografia).
Jeśli występuje zgaga, kwaśny posmak w ustach, odbijania – podejrzenie refluksu:
- gastroskopia,
- ewentualnie 24-godzinna pH-metria przełyku.
Badania te pozwalają potwierdzić cofanie się treści żołądkowej, która może odpowiadać za zapach „z żołądka”.
Jeśli pojawia się przewlekły katar, uczucie zatkania nosa, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła:
- RTG zatok lub tomografia komputerowa zatok,
- konsultacja laryngologiczna.
Zalegająca ropna wydzielina w zatokach sprzyja namnażaniu bakterii wytwarzających lotne związki zapachowe.
Jeśli obecne są objawy ze strony wątroby (zażółcenie skóry, uczucie ciężkości w prawym podżebrzu):
- próby wątrobowe (ALT, AST, bilirubina),
- USG jamy brzusznej.
Jeśli problem dotyczy przewlekłego zapalenia gardła lub migdałków:
- wymaz z gardła,
- konsultacja laryngologiczna.
Pozwala to wykryć bakterie odpowiedzialne za przewlekły stan zapalny i powstawanie kamieni migdałkowych.
Jakie produkty do higieny jamy ustnej pomagają na halitozę?
Podstawą są odpowiednio dobrane pasty do zębów. Skuteczne pasty do zębów na halitozę powinny zawierać cynk neutralizujący związki siarki, chlorheksydynę ograniczającą rozwój bakterii, fluorki wzmacniające szkliwo oraz składniki redukujące suchość jamy ustnej.
Uzupełnieniem jest płyn do płukania o działaniu antybakteryjnym oraz regularne nitkowanie. Bardzo ważne jest czyszczenie języka, ponieważ to na nim gromadzi się najwięcej bakterii odpowiedzialnych za fetor ex ore.
Domowe sposoby i dieta na halitozę
Dieta wpływa na zapach oddechu poprzez metabolity wydzielane przez płuca. Czosnek, cebula, alkohol i nadmiar kawy nasilają nieprzyjemny zapach, ponieważ ich lotne związki przedostają się do krwi i są wydychane.
Pomocne mogą być:
- picie wody w celu zwiększenia wydzielania śliny,
- żucie natki pietruszki lub goździków,
- zielona herbata o działaniu antyoksydacyjnym,
- naturalny probiotyk wspierający mikroflorę,
- ograniczenie cukrów prostych sprzyjających rozwojowi bakterii.
Domowe metody wspierają leczenie, ale jeśli problem utrzymuje się przewlekle, konieczna jest diagnostyka i konsultacja z lekarzem.
