Czym jest Spinraza (nusinersen)?
Spinraza jest lekiem stosowanym w terapii rdzeniowego zaniku mięśni typu 5q SMA. Substancją czynną preparatu jest nusinersen – syntetyczny oligonukleotyd antysensowny (ASO), który wpływa na ekspresję genu SMN2.
Lek został dopuszczony do obrotu w Unii Europejskiej w 2017 roku decyzją Komisji Europejskiej po pozytywnej opinii Europejskiej Agencji Leków (EMA)
Terapia jest uznawana za przełomową, ponieważ nie leczy jedynie objawów choroby, ale wpływa bezpośrednio na mechanizm jej powstawania.
Jak działa Spinraza?
Rdzeniowy zanik mięśni jest chorobą genetyczną wynikającą najczęściej z mutacji lub braku genu SMN1, odpowiedzialnego za produkcję białka SMN. Niedobór tego białka prowadzi do stopniowego obumierania neuronów ruchowych i zaniku mięśni.
Mechanizm działania nusinersenu polega na modyfikacji składania. pre-mRNA genu SMN2, co zwiększa produkcję pełnowartościowego białka SMN w neuronach ruchowych, co może zahamować postęp choroby i poprawić funkcje ruchowe pacjentów.
Przeczytaj również:
Zanik mięśni (atrofia mięśni) – przyczyny, objawy, leczenie
Wskazania do stosowania Spinrazy u dzieci i dorosłych
Spinraza jest wskazana do leczenia pacjentów z genetycznie potwierdzonym 5q SMA – niezależnie od wieku chorego oraz typu choroby. Obejmuje to:
SMA typu 1,
SMA typu 2,
SMA typu 3,
SMA typu 4,
pacjentów przedobjawowych wykrytych np. w badaniach przesiewowych noworodków.
W praktyce klinicznej najlepsze efekty obserwuje się przy rozpoczęciu terapii przed wystąpieniem zaawansowanych objawów neurologicznych.
Jak podaje się Spinrazę – droga podania i schemat leczenia
Lek podawany jest drogą dokanałową, czyli bezpośrednio do płynu mózgowo-rdzeniowego poprzez nakłucie lędźwiowe. Zabieg wykonywany jest przez doświadczony personel medyczny mający doświadczenie w wykonywaniu nakłucia lędźwiowego, w warunkach szpitalnych. Produkt Spinraza należy podawać dooponowo w formie powolnego wstrzyknięcia (bolusa), trwającego od 1 do 3 minut, z użyciem igły do znieczulenia podpajęczynówkowego. Nie należy wykonywać wkłucia w miejscach, gdzie na skórze występują objawy zakażenia lub stanu zapalnego skóry. Przed podaniem leku zaleca się pobranie od pacjenta ilości płynu mózgowo-rdzeniowego (CSF) odpowiadającej objętości produktu Spinraza, która ma być podana.
Podanie do kanału kręgowego jest konieczne, ponieważ cząsteczka nusinersenu nie przechodzi skutecznie przez barierę krew-mózg. U części pacjentów, szczególnie dzieci lub osób z deformacjami kręgosłupa, procedura może wymagać sedacji albo wsparcia radiologicznego.
Przeczytaj również:
Zolgensma – najdroższy lek na SMA. Jak działa, kto może skorzystać z refundacji?
Dawkowanie Spinrazy – harmonogram dawek nasycających i podtrzymujących
Skuteczność leczenia u pacjentów z ciężką hipotonią i niewydolnością oddechową nie została jednoznacznie określona, ponieważ grupa ta nie była objęta kluczowymi badaniami klinicznymi.
Standardowy schemat leczenia obejmuje:
Dawki nasycające:
1. dawka – dzień 0,
2. dawka – po 14 dniach,
3. dawka – po kolejnych 14 dniach,
4. dawka – 30 dni po trzeciej dawce.
Dawki podtrzymujące:
jedna dawka co 4 miesiące przez cały okres leczenia (kontynuować podawanie kolejnych dawek w regularnych odstępach czasu).
Wszyscy pacjenci otrzymują tę samą dawkę leku niezależnie od wieku i masy ciała.
Pominięcie podania dawki
W przypadku opóźnienia lub pominięcia podania dawki nasycającej bądź podtrzymującej produktu Spinraza należy kontynuować leczenie zgodnie ze schematem dawkowania (podać pominiętą dawkę możliwie jak najszybciej).
Monitorowanie terapii Spinrazą
Pacjenci leczeni nusinersenem wymagają regularnej kontroli neurologicznej i laboratoryjnej. Monitorowanie stanu klinicznego pacjenta obejmuje m.in.:
ocenę funkcji ruchowych,
ocenę wydolności oddechowej,
badania laboratoryjne krwi i moczu,
kontrolę parametrów krzepnięcia,
obserwację działań niepożądanych związanych z punkcją lędźwiową – można rozważyć wykorzystanie USG podczas przeprowadzania dooponowego podania leku.
W Polsce terapia prowadzona jest w wyspecjalizowanych ośrodkach realizujących program lekowy SMA.
Przeczytaj również:
Rdzeń kręgowy – budowa, funkcje, uszkodzenie, choroby
Działania niepożądane Spinrazy
Najczęściej zgłaszane działania niepożądane związane są głównie z samą procedurą podania leku. Należą do nich:
bóle głowy, bóle pleców,
nudności i wymioty,
zespół popunkcyjny, przemijający dyskomfort po punkcji lędźwiowej.
Rzadko może powodować działania niepożądane takie jak:
zaburzenia krzepnięcia,
białkomocz,
infekcje, zapalenie opon mózgowych,
powikłania związane z częstymi punkcjami u pacjentów ze skoliozą.
Przeciwwskazania i środki ostrożności przy stosowaniu Spinrazy
Nie istnieje wiele bezwzględnych przeciwwskazań do stosowania nusinersenu, jednak szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów:
z zaburzeniami krzepnięcia,
z ciężką skoliozą,
po operacjach kręgosłupa,
z aktywnymi infekcjami ośrodkowego układu nerwowego,
z trudnościami technicznymi w wykonaniu punkcji lędźwiowej.
Leczenie powinno być prowadzone przez lekarza doświadczonego w terapii pacjentów z rdzeniowym zanikiem mięśni, a rozpoczęcie terapii powinno być poprzedzone indywidualną oceną specjalisty, który uwzględni potencjalne korzyści leczenia dla danego pacjenta w stosunku do ryzyka zastosowania leku.
Nie przeprowadzono badań u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek ani z zaburzeniami czynności wątroby.
Skuteczność stosowania leku Spinraza
Badania kliniczne wykazały, że terapia Spinrazą może:
poprawiać funkcje ruchowe,
zwiększać przeżywalność niemowląt z SMA typu 1,
opóźniać konieczność wentylacji mechanicznej,
spowalniać progresję choroby,
poprawiać jakość życia pacjentów.
U pacjentów leczonych przedobjawowo możliwe jest nawet uniknięcie rozwinięcia ciężkich objawów SMA. Skuteczność terapii zależy jednak od momentu rozpoczęcia leczenia oraz stopnia uszkodzenia neuronów ruchowych.
Przeczytaj również:
Neuron – rodzaje, budowa, funkcje
Spinraza u niemowląt, dzieci i dorosłych
Początkowo terapia była kojarzona głównie z leczeniem niemowląt z SMA typu 1, jednak obecnie stosuje się ją także u starszych dzieci i dorosłych.
U niemowląt efekty bywają najbardziej spektakularne – dzieci osiągają kamienie milowe rozwoju, które wcześniej były praktycznie nieosiągalne dla pacjentów z SMA. U dorosłych terapia częściej prowadzi do stabilizacji choroby lub umiarkowanej poprawy funkcjonalnej.
Dostępność Spinrazy w Polsce
W Polsce Spinraza jest dostępna w ramach programu lekowego finansowanego przez NFZ od 1 stycznia 2019 roku. Leczenie mogą otrzymać pacjenci z genetycznie potwierdzonym SMA niezależnie od wieku i typu choroby.
Terapia prowadzona jest w wybranych ośrodkach neurologicznych i pediatrycznych specjalizujących się w leczeniu SMA.
Koszt leczenia Spinrazą i refundacja
Spinraza należy do najdroższych terapii neurologicznych na świecie. Według danych Fundacji SMA koszt jednej dawki katalogowo wynosi około 125 tys. dolarów amerykańskich, a roczny koszt terapii w pierwszym roku może przekraczać 750 tys. dolarów.
W Polsce leczenie jest refundowane przez NFZ, dzięki czemu pacjenci zakwalifikowani do programu lekowego nie ponoszą kosztów terapii. Refundacja obejmuje zarówno dzieci, jak i osoby dorosłe.
