Atopia – co to jest, jakie są przyczyny, jak leczyć i zapobiegać?

Atopia to dziedziczna i genetycznie uwarunkowana predyspozycja do rozwoju chorób alergicznych, w patogenezie której zasadniczą rolę odgrywają przeciwciała IgE skierowane przeciwko alergenom zewnątrzpochodnym. Wśród tzw. chorób atopowych wyróżniamy: atopowe zapalenie skóry (AZS), astmę, katar sienny, alergiczny nieżyt spojówek, pokrzywkę. W leczeniu stosuje się m.in.: emolienty, leki przeciwhistaminowe czy rozszerzające oskrzela. Jak zapobiec rozwojowi atopii u dzieci?

Atopia – co to?

Atopia (alergia atopowa) jest to genetycznie uwarunkowana nadwrażliwość na zewnątrzpochodne czynniki nazywane alergenami, które u zdrowej osoby nie wywołują nieprawidłowych objawów. Mówiąc inaczej, słowem atopia można określić predyspozycję do rozwoju chorób alergicznych (alergii).

Słowo „atopia” wywodzi się z języka greckiego i, w tłumaczeniu na język polski, oznacza „dziwną chorobę”.

Patogeneza chorób atopowych jest kilkuetapowa, a biorą w niej udział m.in. immunoglobuliny IgE – przeciwciała skierowane przeciwko konkretnym alergenom. Do wyzwolenia danych etapów atopii może dojść na różnych etapach życia, pod wpływem czynników genetycznych, ale też środowiskowych.

Choroby atopowe – jakie są przyczyny atopii?

Choroby alergiczne są w obecnych czasach rozpoznawane coraz częściej, a ich szczególnie rozpowszechnienie obserwuje się w krajach o wysokim statusie socjoekonomicznym, w miastach. Przypuszcza się, że na rozwój chorób atopowych mogą mieć wpływ zbyt sterylne warunki życia, niedostateczna ekspozycja na alergeny na wczesnych etapach życia ale też, przeciwnie, narażenie na dym tytoniowy, pyły itp.

Do tzw. chorób atopowych należą:

  • atopowe zapalenie skóry (AZS), czasem nazywane atopią skóry,
  • astma oskrzelowa, czasem przez pacjentów określana jako atopowe zapalenie dróg oddechowych,
  • katar sienny, czyli alergiczny nieżyt nosa,
  • alergiczne zapalenie spojówek,
  • pokrzywka.

U osób z atopią często można obserwować zjawisko nazywane marszem alergicznym, tzn. przechodzenie jednej postaci alergii w drugą (np. u dziecka z atopowym zapaleniem skóry po kilku latach obserwuje się alergiczny nieżyt nosa i spojówek, a następnie astmę).

Atopia – objawy

Jak już wspomniano, atopia u dorosłych czy u dzieci oznacza predyspozycję do rozwoju chorób alergicznych. Objawy poszczególnych chorób atopowych wymieniono poniżej.

Atopowe zapalenie skóry – objawy AZS

Zmiany skórne często nasilają się pod wpływem określonych czynników – mogą to być np. pokarmy, ale też materiały (np. wełna), sztuczne barwniki, środki higieniczne (np. proszki do prania) itd. Obajwy AZS to:

  • szorstkie zmiany skórne (wyprysk) w charakterystycznych lokalizacjach (w przypadku AZS u niemowląt najczęściej obserwuje się zmiany na twarzy – tzw. „lakierowane policzki” – i na owłosionej skórze głowy; u dzieci nieco starszych – w zgięciach stawowych; atopowe zapalenie skóry u dorosłych najczęściej lokalizuje się na skórze: powiek, czoła, szyi, warg, górnej części klatki piersiowej, dłoniach i w dołach zginaczy);
  • uogólniona suchość skóry;
  • świąd (swędzenie).

Objawy alergicznego nieżytu nosa

Objawy pojawiają się po ekspozycji na określone alergeny (np. pyłki, kurz, sierść zwierząt) i należą do nich:

  • katar, kichanie,
  • świąd w okolicy nosa,
  • charakterystyczne pocieranie nosa (tzw. „salut alergiczny”).

Jakie są objawy alergicznego zapalenia spojówek?

Objawy pojawiają się po ekspozycji na alergeny, którymi najczęściej są pyłki drzew i trawy. Symptomy zapalenia spojówek spowodowanego alergią to:

  • świąd,
  • łzawienie,
  • zaczerwienienie oczu,
  • obecność wodnistej, rzadziej śluzowej wydzieliny w workach spojówkowych.

Objawy astmy oskrzelowej

Astmie oskrzelowej u dzieci czy dorosłych towarzyszy:

  • nawracająca duszność i świszczący oddech (po ekspozycji na alergeny, w trakcie wysiłku, czasem samoistnie),
  • nawracające obturacyjne zapalenia oskrzeli,
  • kaszel (w tym kaszel po ekspozycji na alergeny i kaszel w trakcie wysiłku).

Pokrzywka atopowa – jakie są objawy?

U pacjenta obserwuje się wysypkę o typie bąbli pokrzywkowych na skórze z towarzyszącym świądem, pojawiającą się po ekspozycji na alergen.

Atopia – leczenie chorób związanych z alergią atopową

Podstawową zasadą obowiązującą w leczeniu chorób atopowych jest unikanie alergenów wywołujących wystąpienie objawów lub, w przypadku AZS, zaostrzenie zmian na skórze.

Leczenie AZS opiera się przede wszystkim na odpowiedniej pielęgnacji skóry atopowej (stosowanie emolientów natłuszczających i nawilżających, a w okresie zaostrzeń stosowanie miejscowo steroidów lub inhibitorów kalcyneuryny).

Astma oskrzelowa leczona jest zależnie od stopnia nasilenia objawów – niektórzy chorzy wymagają jedynie doraźnego stosowania leków rozszerzających oskrzela, inni wymagają włączenia leków na stałe.

Alergiczny nieżyt nosa leczony jest lekami przeciwhistaminowymi oraz steroidami donosowymi, zaś w alergicznym nieżycie spojówek podawane są leki przeciwhistaminowe w postaci kropli do oczu. Pokrzywkę zwalcza się lekami przeciwhistaminowymi oraz glikokortykosteroidami.

Atopia u dziecka – zapobieganie chorobom atopowym

Ryzyko wystąpienia atopii u dziecka jest wysokie, jeżeli występuje ona u obojga czy jednego rodzica. Aby je zmniejszyć, zaleca się:

  • karmienie piersią w okresie niemowlęcym (ma ono udowodnioną naukowo skuteczność w profilaktyce atopii),
  • unikanie ekspozycji na dym tytoniowy (zasada ta dotyczy także ekspozycji na dym tytoniowy w ciąży),
  • unikanie przesadnej sterylności, ale też narażenia na nasilone działanie dymów, pyłów itp.,
  • unikanie częstych infekcji (m.in. zapaleń oskrzeli), które mogą współuczestniczyć w patogenezie astmy.

Stosowanie diet eliminacyjnych (np. bezmlecznej) w profilaktyce atopii nie jest uzasadnione, ma natomiast sens w sytuacji, gdy potwierdzono nadwrażliwość na konkretne alergeny pokarmowe. Co warto podkreślić, najważniejsze znaczenie mają objawy kliniczne, a testy alergiczne mają za zadanie jedynie potwierdzić nadwrażliwość na alergeny.

Jeżeli pomimo dodatniego wyniku w testach alergologicznych spożywa się określony produkt bez objawów uczulenia, nie ma wskazań do eliminacji go z diety.

Bibliografia:

  • Kruszewski J., Genetic basis of atopy. Postępy Dermatologii i Alergologii, 2003, 20, 2: 58–64.
  • Salomon J., Szepietowski J., Atopowe zapalenie skóry [w:] Alergia, choroby alergiczne, astma. Tom II pod redakcją Andrzeja M. Fala. Wydanie I, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, s. 301–313.
  • Bogacka E., Groblewska A., Alergia narządu wzroku [w:] Alergia, choroby alergiczne, astma. Tom II pod redakcją Andrzeja M. Fala. Wydanie I, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, s. 417–427.
Opublikowano: ; aktualizacja: 05.04.2018

Oceń:
4.2


Może cię

Wysypka alergiczna – jakie są przyczyny, objawy i leczenie alergii skórnej?

Wysypka alergiczna jest jedną z najczęstszych manifestacji chorób alergicznych. Alergia skórna objawia się zmianami na ...

Alergia kontaktowa

Alergie skórne są poważnym problemem dzisiejszych czasów. Wysypka, świąd, pokrzywka, szczególnie na odsłoniętych częściach ciała, ...

Alergie u dorosłych i u dzieci

Z roku na rok alergia staje się coraz większym problemem zdrowotnym, dotykającym zarówno dzieci, jak ...

Jakie są objawy atopowego zapalenia skóry?

W atopowym zapaleniu skóry objawy różnią się nieco w zależności od wieku pacjenta. Pierwsze objawy ...

Wyprysk atopowy – przyczyny, objawy, leczenie

Wyprysk atopowy jest zapaleniem skóry, które powstaje na skutek kontaktu z substancją drażniącą lub uczulającą. ...

Objawy i leczenie mięczaka zakaźnego

Mięczak zakaźny to choroba skóry, spowodowana przez wirus DNA z grupy ospy. Typowym objawem mięczaka ...

Uczulenie na wodę – przyczyny, objawy, test, leczenie

Uczulenie na wodę to niezwykle rzadka przypadłość, na którą cierpi prawdopodobnie tylko kilkadziesiąt osób na ...

Pokrzywka

Pokrzywka to choroba skóry, która jest powszechnym problemem i charakteryzuje się występowaniem zmian skórnych pod ...

Astma oskrzelowa u dzieci

Astma oskrzelowa (os greckiego słowa ásthma, oznaczającego "zadyszka") jest przewlekłą chorobą płuc utrudniającą oddychanie. Choroba ...

Przewlekły katar u dzieci – co oznacza i jak leczyć ciągły katar u dziecka?

Nawracający katar u dziecka i obrzęk śluzówek nosa to najczęściej objaw infekcji układu oddechowego. Za ...

Badanie serologiczne w alergologii

Badania serologiczne są podstawowymi badaniami w diagnostyce alergologicznej. Są to badania określające stężenie przeciwciał IgE ...

Rybia łuska – przyczyny, objawy, rodzaje, badania, rozpoznanie, leczenie

Rybia łuska jest genetyczną chorobą bariery naskórkowej. Postacie dziedziczne tej choroby skóry związane są z ...

Komentarze (0)