Froteryzm – co to jest? Przyczyny, objawy i leczenie ocieractwa

Czym jest froteryzm?

Froteryzm należy do zaburzeń preferencji seksualnych. To parafilia objawiająca się tym, że do osiągnięcia satysfakcji seksualnej konieczna jest obecność obcych, niedobrowolnie w tym uczestniczących osób.

Określenie „froteryzm” pochodzi od francuskiego czasownika „frotter”, oznaczającego „pocierać”. W języku polskim można spotkać również określenia „ocieractwo” oraz „zaburzenie froterystyczne”.

W DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), czyli aktualnej edycji klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, nazwę froteryzm (frotteurism) (aktualną w DSM-IV) zastąpiło określenie frotteuristic disorder, czyli zaburzenie froterystyczne. Z kolei w ICD 11, czyli jedenastej wersji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych, sporządzonej przez Światową Organizację Zdrowia WHO, froteryzm nie znajduje się już w kategorii „zaburzenia preferencji seksualnych”, a w nowej kategorii o nazwie „zaburzenia dewiacyjne”.

Froteryzm może być realizowany wyłącznie w fantazjach, w rzeczywistości lub też w obu tych sferach. Może on być jedynym lub preferowanym sposobem osiągania satysfakcji seksualnej.

O zaburzeniach froteryzmu można mówić wtedy, kiedy stan nawracającego oraz intensywnego podniecenia seksualnego, występującego na skutek dotykania albo ocierania się o niechętną temu osobę, trwa ponad pół roku.

Nie każdy przypadkowy kontakt fizyczny w tłumie jest więc froteryzmem. Kluczowe znaczenie ma intencjonalność zachowania oraz jego seksualny charakter.

Osoby cierpiące na froteryzm nazywane są froterystami. Mogą nimi być zarówno kobiety, jak i mężczyźni, jednak zdecydowana większość froterystów należy do płci męskiej. Szacuje się, że aż 30% dorosłych mężczyzn mogło dokonywać aktów froteryzmu.

Przeczytaj również:

Fetysz stóp (podofilia) – czym jest, przyczyny, objawy

Czy fantazje o ocieraniu się oznaczają froteryzm?

Nie każda fantazja seksualna związana z dotykiem czy ocieraniem się świadczy o zaburzeniu froterystycznym. Znaczenie ma przede wszystkim jej treść, częstotliwość, intensywność oraz to, czy dana osoba realizuje ją wobec osób, które nie wyraziły zgody.

Jeżeli fantazje pozostają elementem życia seksualnego dwóch świadomie i dobrowolnie uczestniczących osób, sytuacja jest zasadniczo odmienna od froteryzmu obejmującego osoby niedobrowolnie włączone w zachowanie seksualne.

Czy froteryzm jest molestowaniem seksualnym?

Celowe dotykanie lub ocieranie się o drugą osobę w celach seksualnych bez jej zgody może być traktowane jako forma przemocy lub molestowania seksualnego.

Z punktu widzenia osoby doświadczającej takiego zachowania nie ma znaczenia, czy sprawca ma formalnie rozpoznane zaburzenie froterystyczne. Rozpoznanie psychiatryczne nie oznacza automatycznie braku odpowiedzialności za naruszenie granic drugiej osoby.

Froteryzm a przypadkowe ocieranie – jaka jest różnica?

W zatłoczonym autobusie, metrze, pociągu czy podczas koncertu przypadkowy kontakt fizyczny między ludźmi jest trudny do uniknięcia. Nie oznacza to automatycznie zachowania froterystycznego.

O froteryzmie może świadczyć przede wszystkim celowe powtarzanie kontaktu, ustawianie ciała w sposób umożliwiający dotykanie określonych części ciała drugiej osoby, podążanie za nią mimo możliwości odsunięcia się lub wyraźne dążenie do uzyskania podniecenia seksualnego.

Osoba doświadczająca takiego zachowania nie musi jednak samodzielnie rozstrzygać, czy sprawca cierpi na zaburzenie froterystyczne. Z perspektywy osoby pokrzywdzonej najważniejszy jest fakt, że doszło do niechcianego, seksualnego kontaktu fizycznego.

Przeczytaj również:

Dogging – co to jest? Kogo podnieca seks w miejscach publicznych?

Froteryzm w Polsce i na świecie

Omawiane zboczenie seksualne w Polsce przedwojennej zyskało miano szczególnej kategorii fetyszyzmu. Warszawski psychiatra Albert Drylski nadał mu nazwę pochodzącą z języka francuskiego – frotteurs, oznaczającą pocieraczy. Przeprowadził także badania ankietowe na 700 gimnazjalistach, w wyniku których okazało się, że froteryzm jest zjawiskiem częstym wśród młodzieży, głównie płci męskiej.

Zarówno dawniej, jak i współcześnie froterystów można spotkać przede wszystkim w miejscach publicznych, takich jak:

• zatłoczone ulice;
• środki komunikacji zbiorowej, w tym: autobusy, tramwaje, metro czy pociągi;
• uroczystości religijne, w formie procesji czy tłumnych zebrań;
• festyny, koncerty i wydarzenia zrzeszające dużą liczbę osób.

Wspólną cechą tych miejsc jest możliwość wykorzystania tłoku jako pretekstu do kontaktu fizycznego. Sprawca może próbować stworzyć wrażenie, że dotyk był przypadkowy.

Na mapie świata w kontekście froteryzmu szczególnie wyraźnie zaznaczyła się Japonia. Należy ona do dziesiątki najgęściej zaludnionych krajów na świecie, co ułatwia zachowania froterystyczne. W Japonii funkcjonuje nawet osobne potoczne określenie „chikan”, odnoszące się do molestowania seksualnego w środkach komunikacji publicznej. Nie jest ono jednak synonimem diagnozy zaburzenia froterystycznego – opisuje przede wszystkim samo zachowanie.

Froteryzm jest też często przedstawiany w japońskiej pornografii. Jego nagminność potwierdza oferta jednego z tamtejszych ubezpieczycieli, którego topowym produktem stało się ubezpieczenie od fałszywego oskarżenia o molestowanie w środkach komunikacji miejskiej, będące częścią ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej w życiu prywatnym. Jest ono oferowane od 2015 roku.

Wyniki ankiety, przeprowadzonej w 2001 roku w tokijskich szkołach średnich, przerażają. Aż 70% tamtejszych uczennic doświadczyło niechcianych zachowań seksualnych, w tym ocierania, w środkach transportu publicznego.

Co podnieca ludzi cierpiących na tę dewiację seksualną?

Zróżnicowanie preferencji seksualnych jest normalnym zjawiskiem, dopóki dotyczy ono dorosłych osób, dobrowolnie poddających się aktom seksualnym. W przypadku froteryzmu o normalności mówić nie można, ponieważ nie opiera się on na dobrowolności.

Charakterystyczna dla froteryzmu jest anonimowość obiektu pożądania seksualnego potrzebnego do uzyskania orgazmu lub uczucia podniecenia, która oznacza brak więzi emocjonalnych z osobą, o którą froterysta się ociera.

Dla męskich froterystów ocieranie się przyrodzeniem o ciało obcej osoby, w szczególności o pośladki lub biodra kobiety, stanowi obiekt podniecenia i zaspokojenia seksualnego.

Podniecenie może być związane nie tylko z samym dotykiem, ale również z anonimowością sytuacji, możliwością uniknięcia wykrycia czy brakiem relacji z osobą, wobec której podejmowane jest zachowanie. Mechanizmy te mogą jednak różnić się w zależności od osoby.

Przeczytaj również:

Pissing – kogo podnieca urofilia?

Jakie mogą być przyczyny ocieractwa?

Przyczyn ocieractwa może być wiele. Początki udokumentowanych skłonności froterystycznych przypadają na okres dojrzewania oraz wczesnej dorosłości, czyli mniej więcej wiek 15-25 lat. Do potencjalnych czynników predysponujących do pojawienia się tej parafilii należą m.in.:

• stres oraz zaburzenia funkcjonowania w społeczeństwie, spowodowane przez molestowanie seksualne we wczesnej fazie dorastania;
• choroby psychiczne;
• hiperseksualność;
• zaburzenia osobowości;
• zaburzenia pedofilne;
• regresja do wczesnodziecięcych form seksualności;
• ucieczka przed prawdziwą bliskością i dojrzałą relacją partnerską.

To zaburzenie preferencji seksualnych może też być skutkiem zaburzeń rozwoju seksualnego.

Nie istnieje jednak jedna, uniwersalna przyczyna froteryzmu. U konkretnej osoby rozwój tego typu zachowań może być wynikiem współdziałania czynników psychologicznych, społecznych i seksualnych.

Ważne jest także, aby nie zakładać, że osoba, która w przeszłości doświadczyła wykorzystania seksualnego lub cierpi na zaburzenie psychiczne, rozwinie skłonności froterystyczne. Są to co najwyżej możliwe czynniki współwystępujące, a nie prosta zależność przyczynowo-skutkowa.

Objawy froteryzmu

Do przejawów froteryzmu dochodzi najczęściej w zatłoczonych miejscach publicznych. Froteryści mogą prowokować sytuacje, w których mogą dotknąć lub ocierać się o inne osoby. Tłok pozwala im niekiedy próbować tłumaczyć zachowanie zwykłym brakiem miejsca.

Mężczyźni dopuszczający się takich zachowań mogą ukrywać oznaki pobudzenia seksualnego pod ubraniem.

Do sygnałów mogących wskazywać na zachowanie froterystyczne należą m.in.:

• wielokrotne, celowe ocieranie się o tę samą osobę;
• ustawianie się bardzo blisko niej mimo dostępnej wolnej przestrzeni;
• koncentrowanie kontaktu na okolicach pośladków, bioder lub innych intymnych części ciała;
• powtarzanie zachowania po odsunięciu się drugiej osoby;
• przemieszczanie się razem z wybraną osobą w celu kontynuowania kontaktu.

Pojedynczy przypadkowy dotyk nie wystarcza jednak do rozpoznania zaburzenia. Diagnozę może postawić wyłącznie odpowiednio wykwalifikowany specjalista.

Przeczytaj również:

Co to jest ekshibicjonizm? Przyczyny, objawy, leczenie

W jaki sposób można leczyć parafilię froteryzmu?

Jak wspomniano, froteryzm jest zaburzeniem preferencji seksualnych. Jego leczenie przebiega w ściśle specjalistyczny sposób, dostosowany do przyczyn, które go wywołały. Może być prowadzone przez seksuologa, psychiatrę i psychoterapeutę lub cały zespół specjalistów.

Jedną z metod wykorzystywanych w leczeniu zaburzeń parafilnych jest psychoterapia, w szczególności terapia poznawczo-behawioralna. Jej celem może być m.in. rozpoznawanie sytuacji zwiększających ryzyko niepożądanego zachowania, nauka kontroli impulsów, modyfikacja wzorców myślenia oraz rozwijanie umiejętności budowania relacji opartych na wzajemnej zgodzie.

W niektórych przypadkach psychiatra może rozważyć również leczenie farmakologiczne, zwłaszcza gdy zachowaniom seksualnym towarzyszą inne zaburzenia lub znaczne trudności z kontrolą impulsów. Dobór leków zawsze wymaga indywidualnej oceny medycznej.

Istotnym elementem terapii jest również ograniczenie ryzyka skrzywdzenia innych osób. Leczenie nie polega więc wyłącznie na zmniejszeniu popędu seksualnego, lecz także na uczeniu się odpowiedzialnego reagowania na własne impulsy.

Do jakiego specjalisty zgłosić się z froteryzmem?

Osoba, która zauważa u siebie nawracające fantazje lub zachowania związane z ocieraniem się o osoby bez ich zgody, może zgłosić się przede wszystkim do seksuologa, psychiatry lub psychoterapeuty mającego doświadczenie w leczeniu zaburzeń seksualnych.

Pomocy warto szukać jeszcze przed dopuszczeniem się zachowania naruszającego granice innych osób. Samo zgłoszenie się po specjalistyczną pomoc może umożliwić wcześniejsze rozpoznanie problemu i rozpoczęcie terapii.

Jak reagować, jeśli ktoś celowo ociera się o nas w miejscu publicznym?

Jeżeli sytuacja na to pozwala, warto przede wszystkim zwiększyć dystans od osoby naruszającej granice i przejść w bezpieczniejsze miejsce, np. w pobliże innych pasażerów, kierowcy, ochrony lub pracowników obiektu.

Można również jasno zakomunikować, że zachowanie jest niepożądane, np. powiedzieć: „Proszę mnie nie dotykać”. Nie jest to jednak obowiązek osoby pokrzywdzonej – bezpieczeństwo ma pierwszeństwo przed konfrontacją.

W przypadku poważnego naruszenia granic lub poczucia zagrożenia można poprosić o pomoc inne osoby znajdujące się w pobliżu, pracowników transportu lub odpowiednie służby. Pomocne może być także zapamiętanie wyglądu sprawcy, miejsca i czasu zdarzenia oraz ewentualnych świadków.

Przeczytaj również:

Zaburzenia seksualne u mężczyzn – przyczyny, objawy i leczenie zaburzeń seksualności u mężczyzn

Czy froteryzm jest karalny?

Niektóre parafilie, w tym omawiany froteryzm, podlegają sankcjom karnym. Choć wydaje się, że froteryzm nie stanowi groźnej dewiacji, można go zaklasyfikować jako pewną formę molestowania seksualnego, które jest już poważnym czynem karalnym. Warto pamiętać, że ściganie przestępstw o charakterze seksualnym odbywa się na wniosek osoby poszkodowanej.

W Polsce kary przewidziane za udowodnione molestowanie seksualne są zawarte w artykule 197 Kodeksu karnego (k.k.). Ustępy 1 i 2 tego artykułu wskazują, że karane więzieniem jest nie tylko przymusowe obcowanie płciowe, ale także wykonanie innej czynności seksualnej. Może nią być każde zachowanie mające na celu pobudzenie seksualne sprawcy lub zaspokojenie jego potrzeby seksualnej. Zgodnie z powyższym, za świadomy, wymuszony dotyk i ocieranie się o drugą osobę w celach seksualnych, można zostać skazanym na od 2 do 12 lat pozbawienia wolności.

Artykuły 93c ustęp 3 oraz 93g ustęp 3 stanowią jednak, że w wyniku skazania sprawcy za wyżej opisane przestępstwo, które zostało popełnione w związku z zaburzeniem preferencji seksualnych, sąd może orzec dla takiej osoby pobyt w zakładzie psychiatrycznym. Ostatecznie kara za froteryzm będzie zależała od interpretacji przepisów oraz wielu innych czynników.

Dla porównania, w Japonii osoba skazana za froteryzm może zostać skazana na karę do 7 lat pozbawienia wolności.