Na co najczęściej chorują kobiety po 40.?
Po czterdziestych urodzinach w życiu wielu kobiet zachodzi szereg zmian w organizmie, związanych ze stopniowym wygasaniem czynności jajników – procesem naturalnym, spowodowanym starzeniem się organizmu. Liczne przemiany hormonalne, a wśród nich spadek stężenia estrogenów, przyczyniają się do wzrostu zagrożenia niektórymi chorobami.
Najczęstszą przyczyną umieralności kobiet po menopauzie jest choroba niedokrwienna serca. Niski poziom estrogenów skutkuje przyrostem masy ciała oraz wzrostem poziomu cholesterolu we krwi. Zwiększona agregacja płytek krwi, zmiany w ścianach naczyń krwionośnych i powstawanie blaszek miażdżycowych przyczyniają się do zwężenia światła tętnic wieńcowych doprowadzających krew do serca. W okresie okołomenopauzalnym zmniejsza się też wydzielanie insuliny przez trzustkę, natomiast narasta oporność tkanek na jej działanie, czego konsekwencją są takie schorzenia, jak nadciśnienie tętnicze, miażdżyca i hiperlipidemia. Spadek stężenia estrogenów jest także głównym czynnikiem osteoporozy postmenopauzalnej.
Przeczytaj również:
Estradiol – normy u kobiet i mężczyzn, interpretacja wysokiego i niskiego poziomu w badaniach
Jakie badania po czterdziestce wykonać?
Podstawowymi badaniami (nie tylko po czterdziestce) są badania laboratoryjne krwi i moczu. O częstotliwości ich wykonywania decyduje lekarz. Zaleca się jednak, aby badania krwi po 40., w tym morfologię, wykonywać raz w roku. Podstawowy pakiet badań obejmuje:
- morfologię krwi z rozmazem – pozwala wykryć między innymi niedokrwistość, choroby rozrostowe układu białokrwinkowego czy zaburzenia odporności;
- oznaczenie OB lub stężenia CRP – podwyższone wyniki mogą świadczyć o toczącym się w organizmie procesie zapalnym;
- oznaczenie stężenia kreatyniny i mocznika – pomocne w ocenie czynności nerek;
- poziom glukozy we krwi – badanie podstawowe w kierunku rozpoznania cukrzycy;
- poziom elektrolitów, zwłaszcza sodu i potasu – nieprawidłowe stężenia elektrolitów wpływają między innymi na występowanie zaburzeń rytmu serca;
- oznaczenie poziomu wapnia, fosforu i magnezu;
- badanie ogólne moczu – pozwala wykryć zarówno problemy z nerkami, jak i cukrzycę, a także infekcję w drogach moczowych;
- próby wątrobowe – podwyższone wartości poszczególnych parametrów mogą wskazywać na choroby wątroby lub dróg żółciowych.
Jednym z ważniejszych badań dla kobiet po 40. roku życia jest lipidogram, czyli oznaczenie poziomu cholesterolu całkowitego, frakcji dobrego cholesterolu HDL, złego LDL oraz trójglicerydów. Badanie jest szczególnie ważne, ponieważ u kobiet w okresie menopauzy niedobór estrogenów wywiera niekorzystny efekt na profil lipidowy – poprzez wpływ na zwiększenie insulinooporności tkanek zwiększa ryzyko miażdżycy i hiperlipidemii. Lipidogram powinien być wykonywany około dwanaście godzin po ostatnim posiłku.
Przeczytaj również:
Libido po 40. – dlaczego spada, jak je podnieść
Badania hormonalne u kobiet po 40. roku życia
Pierwsze objawy menopauzy pojawiają się około 45. roku życia. Zachodzące w organizmie zmiany hormonalne odpowiadają za szereg niekorzystnych zmian. Zwiększa się także ryzyko rozwoju wielu schorzeń.
Konieczne jest oznaczenie stężenia estradiolu i gonadotropin (FSH i LH) – obniżające się stężenie estradiolu oraz wzrost stężenia gonadotropin mogą świadczyć o rozpoczynającym się okresie przekwitania.
Kobiety częściej od mężczyzn cierpią z powodu chorób tarczycy. Dlatego też konieczne jest wykonanie badanie stężenia TSH. Jest to hormon wydzielany przez przysadkę, którego funkcją jest pobudzanie wytwarzania hormonów tarczycowych. Gdy jego poziom jest obniżony, może to świadczyć o nadczynności tarczycy, a poziom podwyższony to oznaka niedoczynności tarczycy. Niedoczynność gruczołu tarczowego oznacza spadek tempa metabolizmu, a tym samym zwiększa ryzyko rozwoju nadwagi.
U kobiet w wieku okołomenopauzalnym, w wyniku spadku stężenia estradiolu, wzrasta ryzyko zachorowania na osteoporozę, co wynika ze zmniejszenia gęstości mineralnej kości (BMD). Spada wtedy odporność mechaniczna szkieletu, a więc zwiększa się ryzyko złamań. Densytometria to badanie oceniające gęstość mineralną kości, na podstawie pomiaru BMD w obrębie szyjki kości udowej lub lędźwiowego odcinka kręgosłupa. Jest to badanie bezbolesne. Poza niedoborem hormonów płciowych do czynników ryzyka osteoporozy należą: nieprawidłowa dieta (uboga w wapń i witaminę D), predyspozycje rodzinne, choroby takie jak na przykład nadczynność przytarczyc, cukrzyca typu 1 czy endometrioza oraz zażywanie niektórych leków (zwłaszcza glikokortykosteroidów, hormonów tarczycy w dużych dawkach, cholestyraminy).
Przeczytaj również:
Menopauza a uzupełnienie elektrolitów w organizmie
Badania dla kobiet u ginekologa
Cytologia po 40. roku życia jest najważniejszym badaniem profilaktycznym w kierunku wykrycia raka szyjki macicy. Polega na pobraniu wymazu cytologicznego podczas corocznej kontroli ginekologicznej. Pierwsze badania należy wykonać około 25. roku życia (najpóźniej 3 lata po rozpoczęciu współżycia). Cytologii nie wykonuje się w trakcie miesiączki. Do czynników ryzyka nowotworu szyjki macicy należą między innymi zakażenie wirusem HPV, liczne ciąże i porody, ale także długoletnie stosowanie hormonalnych tabletek antykoncepcyjnych.
USG ginekologiczne w okresie okołomenopauzalnym i pomenopauzalnym – zwłaszcza u otyłych kobiet znacznie wzrasta ryzyko zachorowania na raka endometrium, czyli błony śluzowej trzonu macicy. Wynika to z długotrwałej stymulacji endometrium przez estrogeny (produkowane w tkance tłuszczowej), przy jednoczesnym niedoborze progesteronu, którego ilość zmniejsza się w wyniku zahamowania czynności jajników. Czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania jest także nierództwo, które wiąże się również ze zwiększonym ryzykiem raka jajnika.
Mammografia po czterdziestce – jest to badanie wykorzystujące promienie rentgenowskie do wykrywania zmian w obrębie gruczołów sutkowych. Badanie powinny wykonywać kobiety powyżej 45. roku życia i powtarzać je co dwa lata. Kobiety, u których rak piersi występował w rodzinie, powinny rozpocząć profilaktykę odpowiednio wcześniej. W trakcie wizyty u ginekologa, lekarz przeprowadza także badanie przedmiotowe i podmiotowe sutków (i powtarza je raz w roku). Bardzo ważne jest samobadanie piersi, które kobieta powinna wykonywać raz w miesiącu.
Na co się badać po 40.?
Ważna jest systematyczna kontrola całego organizmu, dlatego powinny być wykonywane (w odstępach czasu zaleconych przez lekarza) również takie badania, jak:
- RTG klatki piersiowej – pomocne w wykluczeniu chorób nowotworowych układu oddechowego, gruźlicy i POChP;
- badanie kału na krew utajoną, a po 50. roku życia wykonywanie kolonoskopii – jest to badanie przesiewowe w kierunku raka jelita grubego;
- pomiar ciśnienia w gałce ocznej, wykonywany w trakcie wizyty u okulisty – pozwala na wykrycie i wczesne wdrożenie leczenia jaskry;
- regularny pomiar ciśnienia tętniczego;
- EKG – pozwala wykryć zaburzenia rytmu serca, w tym dodatkowe pobudzenia;
- przegląd uzębienia.
Warto pamiętać, że przy zauważeniu niepokojących objawów nie należy diagnozować się na własną rękę, a udać do lekarza, który dobierze odpowiednie badania i wdroży leczenie.
