Biopsja piersi – co to za badanie?
Biopsja piersi to badanie diagnostyczne polegające na pobraniu fragmentu tkanki z piersi w celu jej dokładnej oceny pod mikroskopem. Jest to jedno z kluczowych badań pozwalających odróżnić zmiany łagodne od nowotworowych oraz ustalić charakter wykrytego guzka lub innej nieprawidłowości. Biopsja nie jest badaniem przesiewowym – wykonuje się ją wtedy, gdy wcześniejsze badania obrazowe, takie jak USG, mammografia lub rezonans magnetyczny, wykazały zmianę wymagającą dalszej diagnostyki.
Badanie to ma charakter celowany i umożliwia uzyskanie materiału do badania histopatologicznego lub cytologicznego, które daje jednoznaczną odpowiedź na pytanie o naturę zmiany.
Po co wykonywać biopsję piersi – jakie są wskazania?
Biopsję piersi wykonuje się w sytuacjach, gdy w badaniach obrazowych lub w badaniu palpacyjnym stwierdzono nieprawidłowości, których charakter nie jest jednoznaczny. Celem badania jest potwierdzenie lub wykluczenie procesu nowotworowego, ale również rozpoznanie zmian łagodnych, które nie wymagają leczenia operacyjnego.
Do najczęstszych wskazań do biopsji piersi należą:
- wykrycie guzka piersi o niejasnym charakterze,
- obecność zmiany widocznej w USG lub mammografii, sklasyfikowanej jako podejrzana,
- zmiany o nieregularnych granicach lub szybkim wzroście,
- mikrozwapnienia w mammografii,
- asymetria piersi lub zmiana struktury tkanki,
- podejrzenie nawrotu choroby u pacjentek po leczeniu raka piersi,
- nieprawidłowy wynik rezonansu magnetycznego piersi.
Warto podkreślić, że biopsja bardzo często potwierdza zmiany łagodne, a jej wykonanie nie oznacza automatycznie rozpoznania nowotworu.
Jakie są rodzaje biopsji – cienkoigłowa i gruboigłowa?
W diagnostyce piersi najczęściej stosuje się dwa podstawowe rodzaje biopsji: cienkoigłową i gruboigłową. Wybór metody zależy od rodzaju zmiany, jej wielkości, lokalizacji oraz celu diagnostycznego.
Biopsja cienkoigłowa (BAC)
Biopsja cienkoigłowa polega na pobraniu komórek za pomocą bardzo cienkiej igły. Materiał trafia następnie do badania cytologicznego. Jest to metoda szybka, mało inwazyjna i często wykorzystywana do oceny torbieli lub wstępnej diagnostyki zmian litych.
Jej ograniczeniem jest to, że pozwala ocenić jedynie pojedyncze komórki, bez zachowania struktury tkanki, co w niektórych przypadkach może być niewystarczające do postawienia ostatecznego rozpoznania.
Biopsja gruboigłowa (BG)
Biopsja gruboigłowa umożliwia pobranie niewielkich wycinków tkanki, które zachowują swoją strukturę. Dzięki temu możliwe jest dokładne badanie histopatologiczne, ocenienie rodzaju zmiany, jej charakteru oraz – w przypadku nowotworu – wykonanie dodatkowych badań, np. receptorowych.
Jest to obecnie najczęściej stosowana metoda biopsji piersi w diagnostyce zmian podejrzanych.
Jak się przygotować do badania?
Biopsja piersi nie wymaga skomplikowanych przygotowań. Zwykle nie trzeba być na czczo, chyba że lekarz zaleci inaczej. Przed badaniem należy poinformować personel medyczny o:
- przyjmowanych lekach, zwłaszcza przeciwkrzepliwych,
- chorobach przewlekłych,
- skłonności do krwawień,
- ewentualnej ciąży.
W dniu badania warto założyć wygodną odzież i biustonosz, który pomoże utrzymać opatrunek po procedurze. Nie zaleca się stosowania balsamów ani kremów na skórę piersi przed badaniem.
Jak wygląda i ile trwa badanie?
Biopsja piersi wykonywana jest zazwyczaj w warunkach ambulatoryjnych. Pacjentka leży na plecach lub na boku, w zależności od lokalizacji zmiany.
Mówiąc ogólnie biopsja polega na pobraniu materiału poprzez nakłucie sutka i aspirację komórek specjalną igłą lub chirurgiczne wycięcie fragmentu tkanek, w zależności od stosowanej techniki. I tak występuje biopsja cienkoigłowa (BAC), podczas której podejrzany fragment piersi nakłuwa się igłą wielkości od 0,8 do 1,3 mm i zasysa płynny materiał zawierający komórki gruczołowe. Często lekarz posiłkuje się jednoczesnym badaniem USG piersi, co umożliwia lokalizację podejrzanej zmiany. Następnie pobrany materiał przenoszony jest na szkiełko i po odpowiedniej konserwacji oglądany pod mikroskopem. Umożliwia to dokonanie oceny, przede wszystkim pod względem cech potencjalnego procesu nowotworowego. Niestety, badanie tą techniką posiada pewne ograniczenia, przede wszystkim nie jest w 100 % czułe i, w przypadku pozytywnego wyniku, zawsze wymaga weryfikacji.
Co więcej, BAC stosuje się również w celach leczniczych w przypadku łagodnych zmian torbielowatych gruczołu sutkowego. Usunięcie płynu obecnego w torbieli i jego ocena, wykluczająca obecność zmian złośliwych, stanowią kompletny proces terapeutyczny. Technika ta należy do mało inwazyjnych, nie wymaga specjalnego przygotowania pacjentki i nie wiąże się z istotnym ryzykiem powikłań.
Kolejną stosowaną odmianą biopsji piersi jest biopsja gruboigłowa (BG). Jak wskazuje nazwa, polega ona na pobraniu już nie pojedynczych komórek, ale wycinka tkankowego w formie walca. Powoduje to znacznie lepsze możliwości oceny tkanek i zwiększa czułość wyniku. Pewną odmianą tej techniki jest biopsja wspomagana próżniowo (VAC), podczas której zasysanie materiału następuje automatycznie w wyniku podciśnienia, a jakość wycinka jest lepsza niż pobranego tradycyjną metodą. Ostatnim typem biopsji jest tak zwana biopsja chirurgiczna, czyli otwarta (OSB). Pobranie wycinka podczas operacji jest metodą najbardziej czułą i często wiąże się z usunięciem całego guza, zatem umożliwia jednoczesne wyleczenie.
Po badaniu może pojawić się tkliwość, niewielki krwiak lub siniak, które zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku dni.
Opatrunek po biopsji piersi
Po biopsji na miejsce wkłucia zakładany jest jałowy opatrunek uciskowy. Zaleca się pozostawienie go przez co najmniej 24 godziny. Przez kilka dni po badaniu warto unikać intensywnego wysiłku fizycznego, dźwigania oraz ucisku piersi.
Jeśli pojawi się nasilony ból, znaczny obrzęk, zaczerwienienie lub gorączka, należy skontaktować się z lekarzem, ponieważ mogą to być objawy powikłań, choć zdarzają się one rzadko.
Wynik biopsji piersi – ile się czeka?
Czas oczekiwania na wynik biopsji piersi zależy od rodzaju badania i laboratorium. Wynik biopsji cienkoigłowej bywa dostępny po kilku dniach. W przypadku biopsji gruboigłowej badanie histopatologiczne trwa zwykle od kilku dni do około dwóch tygodni.
Otrzymany wynik powinien być zawsze omówiony z lekarzem prowadzącym, który wyjaśni jego znaczenie i zaplanuje dalsze postępowanie. Niezależnie od rezultatu, biopsja jest kluczowym krokiem w postawieniu trafnej diagnozy i dobraniu odpowiedniego leczenia lub dalszej obserwacji.
Biopsja piersi – jakie są przeciwwskazania i możliwe powikłania?
W przypadku biopsji cienkoigłowej, przeciwwskazaniem są między innymi zrosty i znaczny stopień zwłóknienia tkanek piersi. W przypadku BG pacjentki wymagają znieczulenia ogólnego, a większy rozmiar narzędzi powoduje wzrost ryzyka krwawienia po badaniu. Obie metody, jak już wspomniano, posiadają ograniczoną czułość i w dużym stopniu ich wiarygodność opiera się na doświadczeniu operatora.
W obu przypadkach istnieje także ryzyko nierozpoznania zmiany złośliwej, spowodowane po prostu przypadkiem – igła może bowiem „nie trafić” w miejsce objęte procesem nowotworowym. Wreszcie, jak w każdym przypadku naruszania ciągłości tkanek, istnieje potencjalne ryzyko rozsiewu nowotworowego, spowodowanego mechanicznym naruszeniem jego granic, aczkolwiek doniesienia o takich przypadkach są nader rzadkie.
Biopsja otwarta wiąże się z typowym ryzykiem okołooperacyjnym i ryzykiem związanym ze znieczuleniem ogólnym. Po zabiegu pozostaje blizna – lub ubytek tkanki piersi, zależnie od wielkości wyciętego fragmentu gruczołu. Często pacjentka wyraża wcześniej zgodę na potencjalne rozszerzenie zabiegu, jeśli w pobranym fragmencie obecne jest utkanie nowotworowe, chirurg dokonuje dalszej resekcji tkanek, by usunąć te zajęte w całości. Przeciwwskazaniem do badania śródoperacyjnego są guzy o średnicy mniejszej niż 1 cm, ze względu na zbyt małą ilość tkanki do badania histopatologicznego.
