Czym jest androginia?
Androginia to cecha psychologiczna polegająca na łączeniu w jednej osobie zachowań, cech i ról kulturowo przypisywanych zarówno kobiecości, jak i męskości. Osoby androgyniczne potrafią elastycznie dostosowywać swoje zachowanie do sytuacji, swobodnie sięgając po cechy uznawane za „kobiece” lub „męskie”, w zależności od kontekstu i wymagań otoczenia. Jednostki o wysokim poziomie androginii są zazwyczaj wrażliwe i emocjonalne, a jednocześnie cechują się większą odpornością na stres. Często dobrze współpracują z osobami o różnych płciach psychologicznych, ponieważ potrafią je zrozumieć i zaakceptować. Zazwyczaj mają także wyższą samoocenę oraz bardziej pozytywny obraz własnej osoby.
Androginia a tożsamość płciowa i orientacja seksualna
Androginia nie jest tożsama ani z tożsamością płciową, ani z orientacją seksualną. Odnosi się wyłącznie do płci psychologicznej, czyli zespołu cech, postaw i zachowań kulturowo przypisywanych kobiecości i męskości. Osoba androgyniczna może identyfikować się jako kobieta, mężczyzna lub osoba niebinarna, a także mieć dowolną orientację seksualną. Androginia opisuje sposób funkcjonowania i reagowania w różnych sytuacjach, a nie to, kim dana osoba jest ani kogo odczuwa pociąg seksualny.
Androginia – historia pojęcia
Do końca lat 60. płeć traktowano jako wymiar o dwóch biegunach: na jednym mieliśmy do czynienia z kobiecością, na drugim – z męskością. Kres temu myśleniu położyła teoria schematów płciowych, zaprezentowana przez Sandrę L. Bem.
Założyła ona, że kobiecość i męskość to dwa niezależne od siebie wymiary osobowości – oraz stworzyła skalę pomiarową do umiejętności posługiwania się daną płcią psychologiczną przez jednostkę. Skala ukazała się w 1974 r. w postaci kwestionariusza.
Warto jednak dodać, że Bem nie była pierwszą osobą, która wysnuwała takie hipotezy – już Carl Gustaw Jung pisał o koncepcji męskiego (animus) i żeńskiego (anima) pierwiastka osobowości każdego człowieka. Jednak koncepcja Sandry L. Bem okazała się przełomowa: poddała bowiem w wątpliwość wszystko, co nauka wiedziała do tej pory o rolach płciowych.
Zobacz też: Kim jest osoba niebinarna?
Płeć kulturowa według Teorii Schematów Płciowych
Zgodnie z zaprezentowaną przez Bem koncepcją, wyróżnić można cztery główne rodzaje płci psychologicznej:
– osoby określone seksualnie: kobiety i mężczyźni, u których występuje wysoki poziom zgodności płci psychologicznej z płcią biologiczną. Przejawiają oni zachowania zgodne ze społecznym wyobrażeniem dotyczącym danej płci i wpasowującym się w kanony, jakie społeczeństwo wytworzyło dla każdej z nich. W przypadku konieczności podjęcia odmiennego rodzaju zachowań, odczuwają dyskomfort;
– osoby nieokreślone seksualnie: osoby, których zwyczajowe zachowania nie wpasowują się w żadne obowiązujące w społeczeństwie kanony płci. Wysokie wyniki w tym wymiarze korelują z niższą wrażliwością i samooceną;
– osoby androginiczne: przejawiają zachowania charakterystyczne zarówno dla wzorca kobiecości, jak i dla wzorca męskości, obowiązujących w społeczeństwie. To, jakie zachowanie wybiorą, zależy przede wszystkim od sytuacji – osoba androginiczna elastycznie dostosowuje się do jej warunków;
– osoby krzyżowo określone seksualnie – osoby, które zazwyczaj podejmują zachowania charakterystyczne dla płci odmiennej niż biologiczna.
Od 1974 r. wiele zmieniło się w postrzeganiu płci kulturowej, powstały również nowe koncepcje – jednak teoria Bem była swoistym przyczynkiem do rewolucji w naszym myśleniu o płci. W Polsce również istnieje kwestionariusz do oceny płci psychologicznej, powstały na podstawie inwentarza Sandry L. Bem – Inwentarz do Oceny Płci Psychologicznej (Kuczyńska, 1992, 2012).
To też może Cię zainteresować: Drag queen, drag king – kim są?
Androginia – jakie są zalety?
Wielu ekspertów w zakresie zdrowia psychicznego wskazuje na fakt, że osoby charakteryzujące się – według koncepcji Sandry L. Bem – typem androginicznym, są osobami najlepiej przystosowanymi do wymogów obecnego środowiska i poziomu cywilizacyjnego, który wymaga integracji cech uznawanych niegdyś za klasycznie męskie i kobiece.
Dla odmiany, według prowadzonych dotychczas badań, typ określony seksualnie w przypadku kobiet wiązał się z wysokim poziomem lęku i neurotyczności, a u mężczyzn – z doświadczeniami tak zwanego „zimnego chowu” w dzieciństwie. Podobnych problemów doświadczały również osoby o typie nieokreślonym seksualnie.
Przeczytaj też: Czym jest panseksualizm?
Tymczasem osoby charakteryzujące się androginicznym repertuarem zachowań przejawiały dużą odporność psychiczną na zmieniające się warunki sytuacyjne. Poczucie bezpieczeństwa zapewnia im bowiem możliwość skorzystania z wielu dostępnych wzorców zachowania – niezwiązana z odczuwaniem dyskomfortu (jak u osób określonych seksualnie) czy braku kompetencji (jak u osób nieokreślonych seksualnie). Są także znacznie bardziej odporne w przypadku presji społecznej. Androginia psychiczna wpływa również korzystnie na funkcjonowanie w związku intymnym – ponieważ sprzyja podejmowaniu współpracy i dążeniu do porozumienia.
Zobacz również: Wszystko o seksie analnym
Androginia psychiczna jako norma
Według wielu psychologów i psycholożek, androginia psychiczna to wymiar, który powinien definiować normę – zasoby psychiczne osób androginicznych są największe, a ich funkcjonowanie w społeczeństwie – najłatwiejsze.
Należy jednak pamiętać, że wraz z rozwojem gender studies pojęcie płci podlega wielu zmianom i przeobrażeniom. Płeć kulturowa nie jest bowiem jedynym wymiarem płci, jaki znamy.
Przeczytaj: Łechtaczka, budowa, funkcje, stymulacja łechtaczki, orgazm łechtaczkowy
Jednak w kontekście rosnącego zainteresowania tematyką tożsamości płciowej, również ten obszar jest obecnie badany i szeroko dyskutowany, a jego dokładne zgłębienie pozwoli zapewne na lepsze zrozumienie pojęcia płci oraz roli jednostki w dzisiejszym społeczeństwie.
