Czy dzieci i niemowlęta mogą się opalać? Skutki przebywania najmłodszych na słońcu

Czy dzieci i niemowlęta mogą przebywać na słońcu?

Opalona skóra dodaje atrakcyjności, a przebywanie na słońcu poprawia humor i dostarcza organizmowi niezwykle cennej witaminy D. Nic zatem dziwnego, że gdy tylko temperatura na zewnątrz zaczyna wynosić dwadzieścia stopni i więcej, chętnie wskakujemy w letnie ubrania i zabieramy dzieci na spacery, rowery, rolki czy nad wodę – nierzadko zapominając o ochronie UV.

Z badań wynika, że taka swoboda i lekkie podejście do tematu może mieć bardzo poważne konsekwencje – zwłaszcza dla niemowląt oraz małych dzieci.

Zwiększenie ryzyka wystąpienia nowotworu to jednak nie jedyny powód, dla którego należy chronić przed słońcem najmłodszych członków rodziny. Wśród innych negatywnych skutków kąpieli słonecznych wymienia się:

• pogorszenie wzroku,
• zaostrzenie niektórych chorób (zwłaszcza autoimmunologicznych),
• możliwość wystąpienia reakcji fotoalergicznych,
• powstanie szpecących przebarwień.

Czy dziecko powinno się opalać dla witaminy D?

Choć promieniowanie UVB bierze udział w syntezie witaminy D w skórze, eksperci nie zalecają celowego opalania niemowląt ani dzieci w celu zwiększenia jej stężenia. Korzyści związane z produkcją witaminy D nie przewyższają ryzyka uszkodzenia skóry przez promieniowanie ultrafioletowe. Aktualne zalecenia ekspertów i towarzystw naukowych wskazują, że prawidłowy poziom witaminy D u dzieci należy zapewniać przede wszystkim poprzez odpowiednią suplementację oraz zbilansowaną dietę, a nie poprzez długotrwałe przebywanie na słońcu.

Przeczytaj również:

Jak upał wpływa na organizm? Dla kogo jest groźny?

Dlaczego dzieci i słońce to złe połączenie?

Dlaczego promieniowanie słoneczne jest aż tak szkodliwe właśnie dla niemowląt oraz małych dzieci? Oto kilka ważnych powodów:

• Skóra dzieci jest cieńsza niż skóra dorosłych

Skóra dziecka jest cieniutka, dlatego też promienie UV wnikają głębiej, łatwiej też o bolesne oparzenie słoneczne.

• W skórze małego dziecka jest mniej melaniny

Melanina to barwnik skóry, który chroni organizm przed skutkami promieniowania (to właśnie on odpowiada za brązowienie naskórka. U osób, które mają go mało, zwiększa się ryzyko wystąpienia poparzeń słonecznych.

• W skórze dziecka jest więcej komórek macierzystych

Komórki macierzyste to pierwotne komórki organizmu, które mogą się namnażać oraz przekształcać w komórki potomne. Komórki te dość łatwo ulegają mutacjom pod wpływem promieniowania słonecznego.

Jak rozpoznać przegrzanie lub udar cieplny u dziecka?

Nadmierna ekspozycja na wysoką temperaturę może prowadzić nie tylko do poparzenia słonecznego, ale również do przegrzania organizmu lub udaru cieplnego. Do objawów alarmowych należą m.in.: silne osłabienie, senność, zawroty głowy, nudności, wymioty, bardzo gorąca i zaczerwieniona skóra, przyspieszony oddech oraz zaburzenia świadomości. W przypadku wystąpienia takich objawów należy jak najszybciej przenieść dziecko do chłodnego miejsca, rozpocząć jego stopniowe schładzanie oraz skontaktować się z lekarzem lub wezwać pomoc medyczną.

Jak chronić niemowlę przed słońcem?

Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że niemowlęta do 6. miesiąca życia w ogóle nie powinny być narażone na działanie promieni UV. Innymi słowy, nie należy dopuszczać do kontaktu skóry dziecka ze słońcem – a już na pewno nie wolno robić tego w godzinach od 10 do 16. Jeśli rodzic wybiera się z niemowlęciem na spacer, powinien wybierać zacienione trasy, a na plaży warto korzystać ze specjalnego, otwartego namiotu.

W sytuacjach, w których ekspozycja na słońce jest nie do uniknięcia – np. dziecko kategorycznie domaga się wyjęcia z wózka, należy osłonić jego główkę nakryciem głowy z daszkiem albo szerokim rondem, a wcześniej zastosować krem z filtrem (UVA/UVB SPF 30 lub wyższy).

Podczas upałów, zwłaszcza gdy temperatura przekracza 30°C, a indeks UV jest wysoki, najlepiej ograniczyć aktywność na świeżym powietrzu do godzin porannych i wieczornych. Niemowlęta oraz małe dzieci znacznie gorzej regulują temperaturę ciała niż dorośli, dlatego są bardziej narażone na przegrzanie i odwodnienie.

Przeczytaj również:

Stres cieplny – co to jest, objawy, pierwsza pomoc i profilaktyka podczas upałów

Czy niemowlę może przebywać na plaży?

Samo przebywanie niemowlęcia na plaży nie jest przeciwwskazane, jednak powinno ono przez cały czas pozostawać w cieniu i być chronione przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych. Warto pamiętać, że piasek i woda odbijają część promieniowania UV, dlatego nawet pod parasolem dziecko nadal jest narażone na jego działanie. Z tego względu należy stosować również odpowiednią odzież, nakrycie głowy oraz unikać pobytu na plaży w godzinach największego nasłonecznienia.

Nie zaleca się również przykrywania wózka pieluchą tetrową, kocem czy innym materiałem. Ogranicza to cyrkulację powietrza i może prowadzić do niebezpiecznego wzrostu temperatury wewnątrz wózka.

Jak chronić małe dziecko przed działaniem promieni słonecznych?

Wózka z dwulatkiem czy trzylatkiem nie odstawi się w cień – maluch w tym wieku zazwyczaj już nie śpi na spacerach, a w piękne, słoneczne dni domaga się ciągłego przebywania na świeżym powietrzu. Pytanie więc, jak go chronić przed szkodliwym promieniowaniem?

• Unikaj ekspozycji na słońce między godziną 10 a 16

To właśnie wtedy promieniowanie jest najsilniejsze i najbardziej szkodliwe. Na spacer albo na plac zabaw udajcie się w godzinach porannych albo popołudniowych.

• Jak sprawdzać indeks UV?

Planując spacer lub zabawę na świeżym powietrzu, warto zwracać uwagę nie tylko na temperaturę, ale również na indeks UV. Określa on natężenie promieniowania ultrafioletowego docierającego do powierzchni Ziemi. Gdy indeks UV osiąga wartość 3 lub wyższą, zaleca się stosowanie ochrony przeciwsłonecznej. Wysoki poziom promieniowania może występować także w pochmurne dni, dlatego zachmurzenie nie oznacza całkowitego bezpieczeństwa.

• Jak wybrać odpowiednie ubranie?

Ważna jest nie tylko czapka z daszkiem albo kapelusz z szerokim rondem. Aby oparzenia słoneczne nie stały się waszym problemem, zadbaj również o przewiewne ubranie (uszyte z bawełny albo lnu). Jeśli nie ma innej możliwości i musicie wyjść w największy upał, załóż dziecku bardzo luźne ubrania z długimi rękawami oraz nogawkami. Dokładnie tak robią ludzie, którzy mieszkają w najgorętszych miejscach na ziemi.

Coraz większą popularnością cieszą się ubrania wyposażone w filtr UPF, który określa stopień ochrony materiału przed promieniowaniem UV. Tego typu odzież jest szczególnie przydatna podczas dłuższego pobytu na plaży, w górach czy podczas uprawiania sportów na świeżym powietrzu. Należy pamiętać, że zwykła, cienka lub mokra koszulka chroni przed promieniowaniem znacznie słabiej niż specjalistyczna odzież z oznaczeniem UPF.

Przeczytaj również:

Czerniak złośliwy – co to jest, rodzaje, jak rozpoznać, rokowania

• Jak stosować krem z filtrem?

Nigdy nie zapominaj posmarować dziecka kosmetykiem z filtrami UVA i UVB. Ochrona musi być odpowiednio wysoka – wybieraj preparaty z SPF większym niż 30.

Kremy z filtrami należy właściwie aplikować. Pierwszą warstwę nałóż na skórę już 15–30 minut przed wyjściem z domu. Aby zapewnić dziecku odpowiednią ochronę, trzeba smarować je co 2 godziny oraz – w przypadku pobytu na plaży, po każdym wyjściu z wody i wytarciu skóry ręcznikiem. Pamiętaj również, żeby na plaży przebywać w cieniu, nie w pełnym słońcu.

• Stosuj odpowiednie ilości kremów z filtrami

Aby zapewnić skórze wysoką ochronę, należy nałożyć odpowiednią ilość kremu. Innymi słowy – musi być tego kremu sporo. Najlepiej nanieść go tyle, aby na skórze powstała biała warstewka.

• Posmaruj kremem wszystkie odsłonięte okolice ciała

Wielu rodziców zapomina, że krem z filtrem SPF powinien znaleźć się nie tylko na brzuchu, nóżkach i pleckach dziecka, ale także na jego twarzy, uszach, na rączkach i między palcami, a także na ustach. Dla komfortu dziecka usta najlepiej jest posmarować nie kremem, a pomadką z filtrem SPF.

• Dodatkowo zabezpieczaj wrażliwe okolice ciała

Dermatolodzy radzą, aby na wyjątkowo wrażliwe okolice ciała stosować kremy z tlenkiem cynku albo dwutlenkiem tytanu. Taki kosmetyk sprawdzi się w przypadku wrażliwej skóry nosa, uszu czy ramion.

• Pomyśl nie tylko o ochronie skóry dziecka, ale również jego oczu

Promienie UVB i UVA szkodzą nie tylko skórze, ale i oczom – zwłaszcza oczom dziecka. Nie każdy wie, że najmłodsi mają niemal przezroczyste soczewki i szersze źrenice, dlatego też do ich oczu dociera więcej szkodliwego promieniowania.

Aby skutecznie chronić dziecko przed słońcem, należy kupić mu przeciwsłoneczne okulary. W tym miejscu należy wyraźnie zaznaczyć, że nie chodzi o tanie produkty marketowe bez filtrów UV. Lepiej unikać tego typu okularów, ponieważ w ogóle nie chronią oczu, a nawet im szkodzą – za sprawą przyciemnienia źrenica się rozszerza, przez co do oka dostaje się więcej promieniowania.

Aby mieć pewność, że w okularach naprawdę zastosowano specjalistyczne filtry, należy kupić szkła w salonie optycznym.

• Czy cień i parasol wystarczą?

Przebywanie w cieniu znacząco zmniejsza ekspozycję na promieniowanie UV, jednak nie eliminuje jej całkowicie. Promienie słoneczne odbijają się od piasku, betonu, wody czy jasnych powierzchni, dlatego dziecko nadal może być narażone na ich działanie. Z tego względu nawet podczas zabawy pod parasolem warto stosować krem z filtrem, odpowiednią odzież oraz nakrycie głowy.

Jak rozmawiać z nastolatkiem o szkodliwych skutkach opalania?

Dziecko w wieku przedszkolnym czy wczesnoszkolnym zazwyczaj nie buntuje się przeciwko aplikacji kremu z filtrami. Zupełnie inaczej wygląda kwestia ochrony nastolatka. Według młodzieży im szybciej widać efekty opalania, tym lepiej – dlatego też wielu młodych ludzi rezygnuje ze stosowania ochronnych preparatów. Sprawy nie ułatwia również fakt, że w czasie plażowania nastolatek przebywa zazwyczaj w gronie rówieśników, a nie świadomych zagrożenia rodziców.

Aby uchronić dorastające dziecko przed poważnymi skutkami poparzenia słonecznego, warto wielokrotnie rozmawiać z nim o tym, jak groźne jest opalanie. Bardzo dobrym pomysłem jest odwołanie się do rozsądku nastolatka, a także zapoznanie go z możliwymi skutkami wystawiania skóry na działanie promieni UV – w tym z możliwością zachorowania na czerniaka. Ponadto warto pamiętać, że nastolatek – a zwłaszcza nastolatka, chętniej będzie unikać słońca i z większym prawdopodobieństwem będzie chować się w cieniu na plaży, jeśli będzie świadoma wysuszającego wpływu słońca na skórę. Innymi słowy – warto pokazać nastolatce kilka zdjęć demonstrujących to, jak szybko starzeje się skóra niezabezpieczana kremem podczas przebywania na ostrym słońcu.

Co zrobić, gdy dziecko dozna poparzenia słonecznego?

Jeżeli u dziecka pojawi się zaczerwienienie skóry po przebywaniu na słońcu, należy jak najszybciej przerwać ekspozycję na promieniowanie UV i przenieść je do chłodnego, zacienionego miejsca. Skórę można delikatnie schładzać letnimi okładami, zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu oraz stosować preparaty łagodzące przeznaczone do pielęgnacji skóry po oparzeniach słonecznych.

Jeżeli poparzenie obejmuje dużą powierzchnię ciała, pojawią się pęcherze, gorączka, silny ból, wymioty lub dziecko staje się senne i apatyczne, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Szczególnej ostrożności wymagają niemowlęta oraz małe dzieci, u których nawet pozornie niewielkie oparzenie może prowadzić do odwodnienia i zaburzeń termoregulacji.

Czerniak – dlaczego jest tak groźny i jak go rozpoznać?

Opalanie ciała czy wystawianie go na słońce w czasie aktywności fizycznej jest bardzo przyjemne, więc na co dzień z łatwością zapominamy o kremach z filtrem czy opisanych wyżej środkach ostrożności. Warto zatem jeszcze raz przypomnieć, jak groźny jest czerniak:

• według Krajowego Rejestru Nowotworów każdego roku w Polsce rozpoznaje się kilka tysięcy nowych przypadków czerniaka;
• to nowotwór bardzo złośliwy, który często daje przerzuty do innych narządów;
• zapadalność na czerniaka rośnie o 5% każdego roku;
• szacuje się, że aż jeden na stu Europejczyków zachoruje na czerniaka w pewnym etapie swojego życia;
• diagnozuje się go u coraz młodszych osób (choć wciąż najczęściej występuje w ósmej dekadzie życia).

Podsumowując: chroń swoje dziecko przed słońcem. Stosuj kremy z filtrem, nie pozwalaj maluszkowi przebywać na pełnym słońcu, a latem zawsze dbaj, by miał na sobie nakrycie głowy. Ważne jest również to, by w przypadku znalezienia jakichkolwiek niepokojących zmian skórnych nie zwlekać i udać się z dzieckiem do lekarza.