Czym jest woskowina w uchu i jak wygląda?
Woskowina to naturalna wydzielina powstająca w zewnętrznej części przewodu słuchowego z wydzielin gruczołów oraz złuszczonych komórek naskórka. Natłuszcza skórę, chroni ją przed wysychaniem i zatrzymuje drobne zanieczyszczenia. Jej kwaśny odczyn pomaga ograniczać rozwój drobnoustrojów. Obecność woskowiny nie świadczy o braku higieny. [1]
Przewód słuchowy ma mechanizm samooczyszczania: naskórek stopniowo przemieszcza się ku jego ujściu, zabierając ze sobą woskowinę. Pomagają w tym ruchy żuchwy podczas mówienia i żucia. Wydzielina dociera do wejścia do ucha, skąd może samoistnie wypaść lub zostać zmyta. [2]
Wygląd woskowiny jest zróżnicowany:
Ciemna woskowina w uchu może być prawidłowym wariantem wydzieliny. Sam ciemnobrązowy kolor nie oznacza choroby.
Czarna woskowina w uchu to określenie bardzo ciemnej zawartości przewodu słuchowego. Bez badania nie można jednak potwierdzić, czy jest to wyłącznie woskowina. Ciemny lub czarny nalot może towarzyszyć np. grzybiczemu zapaleniu ucha zewnętrznego, zwłaszcza gdy występuje świąd, ból lub wyciek.
Biała woskowina w uchu bywa potoczną nazwą jasnej, suchej i łuszczącej się wydzieliny. Sucha, jasna woskowina jest uwarunkowanym genetycznie wariantem, częstym zwłaszcza u osób pochodzenia wschodnioazjatyckiego. Białawy materiał może być także złuszczonym naskórkiem lub nalotem grzybiczym. Jego pochodzenia nie należy oceniać wyłącznie na podstawie koloru.
Twarda woskowina w uchu może być sucha i zbita, co utrudnia jej naturalne wydostawanie się na zewnątrz. Nie należy próbować jej wydłubywać. [2, 3]
Kolor nie pozwala rozpoznać infekcji ani wykluczyć choroby ucha. Zwłaszcza przy bólu, wycieku lub pogorszeniu słuchu potrzebne jest badanie. Woskowina, która nie daje objawów i nie utrudnia oceny ucha, zwykle nie wymaga usuwania. [4]
Przeczytaj również:
Jak odetkać ucho – bezpieczne i sprawdzone sposoby
Skąd się bierze nadmiar woskowiny w uchu?
Zalegająca woskowina nie zawsze oznacza, że ucho produkuje jej za dużo. Często problemem jest utrudnione samooczyszczanie. Sprzyjają mu wąskie lub uszkodzone przewody słuchowe, obfite owłosienie przewodu, sucha i twarda wydzielina oraz zmiany związane ze starzeniem się skóry. Znaczenie mogą mieć również choroby skóry przewodu słuchowego i jego okolicy oraz zapalenie ucha zewnętrznego. [5]
Woskowina może gromadzić się u osób używających aparatów słuchowych, zatyczek i słuchawek dokanałowych. Przedmioty pozostające w przewodzie słuchowym utrudniają jej przemieszczanie, a niekiedy przesuwają ją głębiej. Aparaty i wkładki należy czyścić według instrukcji producenta. [2, 3]
Podobnie działa czyszczenie uszu patyczkiem. Część wydzieliny zostaje na jego końcówce, ale pozostała może być wciskana w głąb przewodu i ubijana w czop woskowinowy. Patyczek może też uszkodzić skórę lub błonę bębenkową. [4]
Jakie objawy daje zalegająca woskowina w uchu?
Zalegająca woskowina może powodować:
uczucie zatkania, pełności lub rozpierania w uchu;
pogorszenie słuchu;
szumy uszne, np. dzwonienie lub brzęczenie;
świąd i dyskomfort w przewodzie słuchowym;
zawroty głowy. [5, 6]
Objawy nie przesądzają jednak o przyczynie. Podobne dolegliwości występują m.in. przy infekcjach i innych zaburzeniach słuchu i równowagi. Bólu ucha, zawrotów głowy ani niedosłuchu nie należy automatycznie przypisywać woskowinie. Rozpoznanie wymaga obejrzenia przewodu słuchowego, zwykle za pomocą otoskopu. Lekarz ocenia również błonę bębenkową, jeśli jest widoczna. [4, 7]
Objawy alarmowe – kiedy szukać pomocy?
Nagłe pogorszenie słuchu w jednym lub obu uszach wymaga pilnej oceny lekarskiej, najlepiej tego samego dnia. Nie czekaj kilku dni na działanie kropli. Jeżeli słuch pogorszył się w ciągu maksymalnie 72 godzin i nastąpiło to w ostatnich 30 dniach, a badanie nie wyjaśnia tego czopem lub inną przyczyną w uchu zewnętrznym bądź środkowym, potrzebna jest ocena specjalistyczna w ciągu 24 godzin. Jeśli nagły spadek słuchu wystąpił ponad 30 dni temu albo słuch szybko pogarszał się przez kilka tygodni, konsultacja specjalistyczna nadal jest pilna – powinna odbyć się w ciągu 2 tygodni.
Pilnie skonsultuj także niedosłuch z bólem lub wyciekiem. Silne zawroty głowy i zaburzenia równowagi również wymagają oceny. Jeśli nagłym zaburzeniom słuchu towarzyszy opadanie twarzy, zaburzenia czucia, zaburzenie mowy lub osłabienie kończyn, dzwoń pod 112. [4, 7, 8]
Przeczytaj również:
Kataralne zapalenie ucha środkowego (wirusowe) – przyczyny, objawy, leczenie
Jak pozbyć się woskowiny z uszu?
Codzienna higiena polega przede wszystkim na delikatnym umyciu małżowiny i widocznej okolicy wejścia do przewodu słuchowego. Wystarczy miękka, wilgotna ściereczka. Usuń tylko tę wydzielinę, która wydostała się na zewnątrz, a następnie łagodnie osusz skórę. [1, 6]
Nie wkładaj do przewodu słuchowego patyczków, pęset, łyżeczek, wsuwek ani innych przedmiotów.
Jak często usuwać woskowinę? Nie ma jednego harmonogramu odpowiedniego dla wszystkich. Wnętrze zdrowego, bezobjawowego ucha zazwyczaj nie potrzebuje rutynowego oczyszczania. Przy nawracających czopach sposób postępowania warto ustalić z lekarzem. [1, 5]
Co na zalegającą woskowinę? Krople i preparaty do uszu
Preparaty do usuwania woskowiny mogą ją zmiękczać i rozluźniać, ułatwiając naturalne wydostanie się z ucha lub późniejszy zabieg. Dostępne są m.in. produkty olejowe i wodne. Nie należy mylić ich z kroplami przeznaczonymi do leczenia bólu czy zakażenia ucha. [9]
Nie ma mocnych dowodów, że jeden rodzaj kropli na woskowinę jest najlepszy dla wszystkich. Przegląd Cochrane wskazuje, że krople mogą pomagać, ale pewność danych dotyczących ich skuteczności jest niska, a przewaga poszczególnych preparatów pozostaje niejasna. [9]
Przed zastosowaniem produktu przeczytaj instrukcję: sprawdź wskazania, ograniczenia wiekowe, liczbę aplikacji i maksymalny czas stosowania. Farmaceuta może pomóc w wyborze preparatu. Nie zwiększaj samodzielnie dawki ani nie przedłużaj kuracji. [5]
Nie rozpoczynaj samodzielnego zakrapiania ucha bez konsultacji, jeśli:
masz lub podejrzewasz perforację, czyli otwór w błonie bębenkowej;
masz założone dreny wentylacyjne;
ucho było operowane;
występuje ból, wyciek lub podejrzenie infekcji. [5, 10, 11]
Uwzględnij też uczulenie na składniki preparatu. Jeśli po aplikacji pojawia się ból lub wyraźne podrażnienie, przerwij stosowanie. Gdy po kilku dniach – zwykle około pięciu – nie ma poprawy, umów badanie. Przy narastaniu dolegliwości skontaktuj się z lekarzem wcześniej. Nagłego niedosłuchu nie lecz na próbę kroplami. [5, 7, 12]
Przeczytaj również:
Ucho pływaka – przyczyny, objawy, leczenie, zapobieganie
Usuwanie woskowiny u lekarza – jak wygląda?
Najpierw lekarz zbiera wywiad i ogląda ucho. Pyta m.in. o operacje, perforację błony bębenkowej, wcześniejsze infekcje i przebieg dolegliwości. Zależnie od stanu ucha i właściwości czopu wybiera metodę jego usunięcia. [4, 11]
Dostępne sposoby to:
płukanie uszu odpowiednim urządzeniem – kontrolowany strumień płynu wypłukuje woskowinę;
odsysanie, czyli mikrosukcja – wydzielina jest usuwana ssakiem pod kontrolą wzroku;
usuwanie narzędziami – wykwalifikowana osoba wydobywa czop odpowiednim instrumentem, obserwując przewód słuchowy. [4]
Przed płukaniem często zaleca się kilkudniowe zmiękczanie woskowiny kroplami. Płukanie nie jest odpowiednie dla każdego. Przeciwwskazaniem mogą być m.in. obecna lub przebyta perforacja błony bębenkowej, dreny, aktywna infekcja i niektóre przebyte operacje ucha. O wyborze metody decydują stan ucha, dostępny sprzęt i doświadczenie osoby wykonującej zabieg. Nie należy samodzielnie płukać ucha strzykawką. [4, 11]
Po usunięciu czopu trzeba sprawdzić, czy dolegliwości ustąpiły. Utrzymujące się zatkanie, szumy lub niedosłuch wymagają dalszej diagnostyki, czasem także badania słuchu. [4, 7]
Domowe sposoby na woskowinę – czego unikać?
Nie wszystkie metody reklamowane jako czyszczenie uszu są bezpieczne lub skuteczne.
Świecowanie uszu nie ma potwierdzonej skuteczności w usuwaniu woskowiny. Może prowadzić do poparzenia i zablokowania przewodu woskiem ze świecy. Nie jest zalecaną metodą leczenia czopu. [3, 5]
Domowe „odkurzacze do uszu” nie są odpowiednikiem profesjonalnej mikrosukcji. Brakuje dowodów, że skutecznie usuwają zalegającą wydzielinę. Unikaj także mechanicznego wydłubywania czopu – można wepchnąć go głębiej i uszkodzić ucho. [5]
Czy można wlać do ucha wodę utlenioną?
Niektóre preparaty do uszu zawierają związki uwalniające nadtlenek wodoru, które pomagają rozluźniać woskowinę. Nie oznacza to jednak, że dowolny roztwór wody utlenionej jest odpowiedni do samodzielnego zakrapiania. Wybieraj produkt przeznaczony do uszu i stosuj go zgodnie z instrukcją. Takie środki mogą podrażniać skórę. [3, 9, 10]
Czy olej lub oliwa pomagają na woskowinę?
Preparaty olejowe mogą zmiękczać wydzielinę. Brytyjska publiczna służba zdrowia (NHS) wskazuje w zaleceniach dla pacjentów stosowanie oliwy lub oleju migdałowego, z uwzględnieniem przeciwwskazań i alergii (np. na migdały). Praktycznym wyborem jest preparat przeznaczony do uszu, o jasno określonym sposobie użycia. Nie stosuj olejków eterycznych ani domowych mieszanek. [5, 12]
Przeczytaj również:
Swędzenie w uchu – przyczyny, jak leczyć?
Woskowina w uchu dziecka – jak postępować?
U dziecka również czyść przede wszystkim zewnętrzną część ucha. Miękką, wilgotną ściereczką usuń widoczną wydzielinę z małżowiny. Nie wkładaj niczego do przewodu słuchowego i nie próbuj wyciągać czopu narzędziami, nawet jeśli wydaje się łatwo dostępny. [6, 10]
Dobór preparatu musi uwzględniać wiek dziecka i instrukcję producenta. U niemowlęcia, małego dziecka lub przy niepewnej przyczynie zatkania ucha warto najpierw skonsultować się z lekarzem. Dreny, perforacja, ból i wyciek wykluczają samodzielne leczenie na próbę. [10]
Oceny lekarskiej wymaga podejrzenie niedosłuchu, ból, wyciek lub możliwość obecności ciała obcego. Zwróć uwagę, czy dziecko słabiej reaguje na głos, prosi o powtarzanie albo zwiększa głośność urządzeń. Nie zakładaj, że przyczyną jest woskowina. U malucha, który nie potrafi opisać dolegliwości, zatykająca przewód wydzielina może wymagać oceny także bez zgłaszanych objawów – zwłaszcza gdy uniemożliwia obejrzenie błony bębenkowej. [2, 7, 10]
